1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda.  Haberlerin peşinden koştum; haber trafiği yönettim, söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım. Dokuz yıl boyunca sürdürdüğüm Hürriyet gazetesi Okur Temsilciliği (Ombudsman) görevinden 4 Mart 2019’da ayrıldım. Artık mesleğime "Medya ombudsmanı" olarak katkıda bulunmayı hedefliyorum.  Okurlardan da somut örnekler üzerinden medya eleştirileri bekliyorum.

Faruk Bildirici


 CUMHURBAŞKANI-TÜSİAD TARTIŞMASI MEDYADA NASIL KARARTILDI?
 20 Mayıs 2019, Pazartesi
 

Gazeteler ve internet siteleri, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın, TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu Başkanı Tuncay Özilhan’a çok sinirlendiğini duyurdu. Erdoğan, Özilhan’a “tepki göstermiş”, “tehdit etmiş”, “uyarmış”, “hedef almış”, “hesap soracağını” söylemiş.

İyi de Özilhan, ne söyledi de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı bu kadar kızdırdı? Haberlerden bunu öğrenemiyoruz. Oysa Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında sinirlenmesinin nedeni konusunda ipucu vermişti:

“...Özilhan’ın, bunu bu şekilde açıklamak istemezdim, buram buram demokrasi hazımsızlığı ve istatistik cinliği yapan konuşmasını üzüntüyle dinledim.”

Ne yapmış Özilhan? “Demokrasi hazımsızlığı ve istatistik cinliği”. Demek ki, Özilhan 15 Mayıs’ta düzenlenen toplantıdaki konuşmasında bazı istatistikî bilgiler vermiş, Erdoğan da ona tepki gösteriyor. Nitekim Özilhan’a cevap olarak Erdoğan da bazı istatistikî bilgiler sıralıyor:

“Benzer istatistiklerde Türkiye’nin çok iyi olduğu nice alanlar var. İş yapma kolaylığında 190 ülke arasında 43’üncülüğe çıktık, bunu görmez. Ekonomik endekslerde 180 ülke içinde 68. sıradayız. Bunu görmez. Ekonomik özgürlükler endeksinde de 180 ülke içinde 68’inci sıradayız. Bunu görmez. Bu kişi bizi hep ülkemizi 110’lu sırada, 120’li sırada gösteren istatistik eğrileri üzerinden vurmaya çalışır.”

Cumhurbaşkanının bu cümlelerinden anlaşılacağı gibi, Özilhan’ın cumhurbaşkanlığı sistemi, İstanbul seçimi erken seçimle ilgili sözlerinden çok konuşmasındaki “istatistik cinliği”ne kızmış.

 

İnternet sitelerinde eksiklik

Özilhan’ın nasıl bir “istatistik cinliği” yaptığını bulmak için internet sitelerine baktım. Sitelerin çoğunda Erdoğan’ın tepkisi yer alıyordu ama Özilhan ve TÜSİAD Başkanı Simone Kaslowski’nin toplantıda dile getirdikleri eleştiriler hemen hiç yoktu. Sözcü, Evrensel, Birgün’ün internet siteleri ile Habertürk, İnternet Haber ve Diken sitelerinde Özilhan’ın eleştirileri yayımlanmıştı ama Erdoğan’ı kızdırdığı cümleleri oralarda da göremedim. 

O istatistikleri sadece Cumhuriyet, T24, Odatv ve Bianet sitelerinde buldum. Özilhan’ın eleştirilerini ve istatistiklerle ilgili bölümü en geniş veren T24 olmuş. Bianet de haberinde bu bölümü öne çıkarmış. Odatv ise Özilhan’ın sözlerini, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tepkisiyle ilgili haberin içinde özetlemiş. Meğer Özilhan, Erdoğan’ın, “istatistik cinliği” olarak nitelendirdiği bölümde şunları söylemiş:

“Enflasyonda 121., işgücü piyasası verimliliğinde 111. sıradayız. Yargının bağımsızlığında 111., kamu düzenlemelerine karşı yargıda hak aramada 109., basın özgürlüğünde 129. sıradayız. Bu nedenle diyoruz ki ekonominin düzelmesi için hukuk ve adalet sisteminin düzelmesi gerekiyor.

Devam ediyorum: öğretimde eleştirel düşünmede 133., mesleki eğitim kalitesinde 132., dijital becerilerde 118., beceri sahibi çalışan bulma kolaylığında 117. sıradayız. Bunlar ekonomiyi aşağı çeken; girişimciyi, girişim yapamaz hale getiren bir ayak bağı oluşturmuş durumda.”

Özilhan’ın bu cümlelerini okuyunca Erdoğan’ın tepkisini anlamak mümkün oldu. Çünkü Özilhan bu sıralamalarla, Erdoğan iktidarının ekonomiden yargıya, basın özgürlüğünden hukuk sistemine kadar hemen her alanda başarısız olduğunu ifade etmiş oluyor. Hem de sayısal verilerle…

 

Gazeteler de atlamış

Basılı gazeteleri de taradım. TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu toplantısının ertesi günü olan 16 Mayıs ve Erdoğan’ın iftar konuşmasının yayımlandığı 17 Mayıs günlerinin gazetelerine baktım. Gazetelerin hiçbirinde Özilhan’ın konuşmasında verdiği istatistikler yer almıyordu. 

Daha önemlisi iktidar yanlısı gazetelerin çoğu Özilhan ile Kaslowski’nin konuşmalarını hiç görmemiş, sadece Erdoğan’ın tepkisini yayımlamıştı. Üstelik başlıkları da birbirine benziyordu. Sabah, “Bizi içerden vuranlara bunun hesabı sorulur”, Güneş , “TÜSİAD’a çok sert uyarı / Dolarlar sizi kurtarmaz”, Star, “TÜSİAD’ın istatistik cinliği”, Türkiye ise “Erdoğan’dan TÜSİAD’a tepki / Dolarlar sizi kurtarmaz”, Takvim “Bu dolarlar sizi kurtarmaz”, Yeni Şafak “TÜSİAD’a sert tepki / İçerden vuranlara hesap sormasını bilirim”, Akşam “Ülkeyi içerden vurmak isteyene hesabını sorarım” başlığını atmıştı. Bu grup gazetelerden sadece Yeni Şafak ve Akşam, 16 Mayıs’ta TÜSİAD toplantısıyla ilgili haber vermişti. Yeni Şafak “TÜSİAD’da gündem siyaset” demiş, Akşam ise “Kaslowski: Atılacak adımları destekliyoruz” başlığıyla eleştiriyi tersine çevirmişti.

Demirören grubu gazeteleri Hürriyet, Milliyet ve Posta’nın bu konudaki başlıkları ve ayırdıkları yer hemen aynı. İktidar yanlısı diğer gazetelerden farklı olarak Erdoğan’ın tepkisini manşet yerine iç sayfalarda ve küçük görmüşler. 16 Mayıs’ta Hürriyet, “Kaslowski: Reformlara odaklanırsak Türkiye’yi kimse tutamaz”, Milliyet, “Reformlara odaklanırsak bizi kimse tutamaz”, Posta ise “Reform çağrısı” başlığını kullanmış. Özilhan’dan sadece bir iki cümle verilmiş haberlerin içinde.

Yeri gelmişken belirteyim, bugünlerde TÜSİAD haberini iç sayfalarda gören Hürriyet, Milliyet gibi gazeteler eskiden TÜSİAD’a sayfa ayırırlardı. Örneğin o zaman TÜSİAD Başkanı olan Tuncay Özilhan’ın sözleri 20 Haziran 2002 tarihli Hürriyet’te “TÜSİAD’tan muhtıra: Felakete gidiyoruz” başlığıyla ve tam sayfa verilmişti.

TÜSİAD yöneticilerinin eleştirilerine en geniş yer veren gazeteler Sözcü, Cumhuriyet ve Aydınlık. 16 Mayıs’ta Sözcü, TÜSİAD yöneticilerinin iktidara yönelik eleştirilerini “Patronlar adalet ve özgürlük dedi”, Cumhuriyet “Yorulduk herkes zorda”, Aydınlık ise “TÜSİAD Türkiye ittifakı dedi” başlıklarıyla duyurmuş. Birgün, Evrensel, Karar ve Korkusuz, iç sayfalarda küçük görmüş TÜSİAD haberini. Ancak tümünün ortak özelliği, Özilhan’ın Erdoğan’ı kızdıran cümlelerini atlamış olmaları. Sözcü ve Cumhuriyet’i diğerlerinden farklı kılan 17 Mayıs’ta bu kez Erdoğan’ın tepkisine yer vermiş olmaları. Bu iki gazete tartışmanın her iki yanını da yayımlayarak dengeli gazetecilik yapmış.

 

Meraksız habercilik olmaz

Habercilik, bir tartışmada iki tarafın görüşlerinin de okura aktarılmasını gerektirir. Maalesef dijital ve geleneksel medyanın çok büyük bölümü, Erdoğan-Özilhan vakasında haberciliğin bu basit kuralını yerine getirmedi. İktidar yanlısı gazeteler, sadece Erdoğan’ın tepkisini yayınlayarak, okurdan bilgi sakladı. Gerçeğin bir yanını kararttı. Çarpık bir habercilik örneği sergiledi.

Haberler anlaşılır olmalı ve yanıtlanmayan soru bırakmamalıdır. YİK Başkanı Özilhan’ın konuşmasını yayımlamalarına rağmen Erdoğan’ı sinirlendiren istatistikî verileri atlayan medya kuruluşlarının haberleri de eksik ve hatalı. Zira “Özilhan ne dedi de istatistik cinliği yaptı” sorusuna yanıt vermiyor. Böyle olunca da okurun tartışmayı tam olarak anlamasına hizmet etmiyor.

Özilhan’ın sözlerindeki o bölüm ilk gün fark edilmemiş olabilir. İkinci gün, Erdoğan haberinin içinde bu cümleler özetlenebilirdi. Öyle ya, bir editör haberi sayfaya koyarken, “Erdoğan neden istatistik cinliği” demiş diye merak etmez mi? Anlaşılan merak etmemiş…

Erdoğan-Özilhan vakasını bu şekilde incelememin nedeni, yanlı gazeteciliğin yanı sıra eksik ve özensiz haberlerin medyada hemen her gün tekrarlanması…

Faruk Bildirici / 20 Mayıs 2019


 
FATİH PORTAKAL, KABATAŞ VE ELİF ÇAKIR’IN YAZISININ SİLİNMESİ
VIP KRİZİ HABERLERİNİN ANALİZİ
BURAK YILMAZ’IN SÖYLEDİKLERİ ABARTILDI DA NE OLDU?
TARAF GAZETECİLİKTE "KENDİN PİŞİR KENDİN YE" ÖRNEĞİ
CUMHURBAŞKANLIĞI’NIN BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ FİİLİ SÖZCÜSÜ
MEDYA VE SOSYAL MEDYAYA PEDOFİLİ ÇAĞRISI: O İÇERİKLERİ LÜTFEN KALDIRIN
EMEKLİ AVLAMA HABERCİLİĞİ
AYŞE ÖĞRETMEN - OSMAN KAVALA VE ÖZÜR DİLEMENİN ERDEMİ
MEDYA "EĞİTİM REFORMLARI"NI ALKIŞLAMASAYDI
CUMHURBAŞKANI-TÜSİAD TARTIŞMASI MEDYADA NASIL KARARTILDI?
RABİA NAZ İÇİN SUS EMRİ GEREKİR MİYDİ?
ÖCALAN GÖRÜŞMESİ VE SEÇİM SENARYOLARI
MARDİN’DEKİ TACİZ VAKASI VE GAZETECİLİK
AA’NIN HABERİNİN EKSİK VE YANLIŞLARI
KOVULMUŞ OMBUDSMAN NE YAPAR?


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@gmail.com