1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda.  Haberlerin peşinden koştum; haber trafiği yönettim, söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım. Dokuz yıl boyunca sürdürdüğüm Hürriyet gazetesi Okur Temsilciliği (Ombudsman) görevinden 4 Mart 2019’da ayrıldım. Artık mesleğime "Medya ombudsmanı" olarak katkıda bulunmayı hedefliyorum.  Okurlardan da somut örnekler üzerinden medya eleştirileri bekliyorum.

Faruk Bildirici


 SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
 18 Şubat 2019, Pazartesi
 

‘Selvi Boylum Al Yazmalım’ filminin finaliyle ilgili tartışma, senarist ve yönetmen Ali Özgentürk’ün sözleriyle başladı:

“Finalde Asya, âşık olduğu İlyas’ı (Kadir İnanır) değil, ona ve çocuğuna emek veren Cemşit’i seçiyordu. Senaryoyu böyle yazmıştım ama Türkan Şoray, ‘Asya, İlyas’a dönsün’ diye tutturdu. Star stara dönermiş!”

Özgentürk, Hürriyet’te 2 Aralık’ta yayımlanan bu söyleşide Türkan Şoray’ı, Rüçhan Adlı’nın ikna ettiğini ve filmin finalinin kendisinin yazdığı gibi çekildiğini anlatıyordu. Aslında Özgentürk, bu olayı 1990’larda da dile getirmişti. Fakat bu kez Kadir İnanır’ın itirazı üzerine olay tartışmaya döndü. 30 Aralık’ta, Hürriyet’te çıkan ‘Kadir İnanır’dan o iddialara sert cevap’ haberinde İnanır’ın sözleri aktarılıyordu:

“Eser Cengiz Aytmatov’un ve Aytmatov dünyanın en büyük yazarlarından biri. Onun hikâyesini değiştirmek kimseye düşmez. Onun kitabının sonu ‘Sevgi emektir’ diye biter ve bu söz literatüre girmiştir, kimse de bunu değiştiremez.”

İnanır’ın bu sözlerine, Özgentürk’ün verdiği “Sevgi emektir sözü Aytmatov’un hiçbir eserinde yer almaz. O sözü kızıma bakarken yazdım. Aytmatov’u kimse yok saymadı. Kendisinin ahlak jandarması gibi davranması tuhaf” yanıtı da haberde yer alıyordu. 23 Ocak’ta da Kelebek’te Türkan Şoray, Özgentürk’ün sözlerini doğruluyor; filmin finalini değiştirmek istediğini ama kendisini ikna ettiklerini söylüyordu.  Melisa Çağlar adlı okur, “Kim haklı bu tartışmada? Ali Özgentürk mü, Kadir İnanır mı?” diye sormasa bu haberleri incelemeyecektim. Üç haberi art arda okuyunca şaşırdım. Tartışma boş yere uzayıp gitmişti. Oysa kimin haklı olduğunu bulmak için kitaba bakmak yeterliydi.

Aytmatov’un kitabını alıp baktım. Hakikaten kitapta “Sevgi emektir” sözü geçmiyor. Kitabın sonunda filmin finalinde olduğu gibi Türkan Şoray’ın oynadığı Asya (kitapta Asel), Kadir İnanır’ın canlandırdığı İlyas’a değil, Ahmet Mekin’in oynadığı Cemşit’e (kitapta Baytemir) dönüyor. Fakat filmin final sahnesi kitaptan çok farklı. Asya’nın, İlyas’ın kamyonunun arkasından koşması, sonra Asya-Cemşit ve Samet’in el ele yürümesi sahneleri kitapta yok. Asya, kitapta     İlyas ile gitmeyi daha önce reddediyor; kitabın sonunda İlyas’ın kamyonundan ağlayarak inen Samet, yolda karşılaştıkları Cemşit’e koşuyor. Kısacası, “aşk yerine güvenin seçilmesi” unsuru korunsa da kitabın sonu epeyce değiştirilmiş filmin finalinde. Bu da Kadir İnanır’ın değil, Ali Özgentürk’ün söylediklerini doğruluyor.

Aslında İnanır’ın yalanlaması haberi yazılırken kitaba bakılsa hangisinin sözlerinin doğru olduğu da yansıtılmış, okura eksizsiz ve doğru bilgi verilmiş olurdu. Hadi o zaman yapılmadı, Türkan Şoray konuştuğunda ya da daha sonra kitaba bakılıp haberler tamamlanabilir, tartışma noktalanabilirdi.  Gazetecilik, birilerinin sözlerinin yayılmasına aracılık etmek, sözleri aynen aktarmak değildir. O işi hoparlörler gerektiği gibi yapıyor. Gazeteci, söylenenleri araştırır, bazen ayıklar, doğrular, eksiğini tamamlar öyle yayına verir. Magazin haberlerinde de böyle olmalı, sporda ya da siyasette de...

Son yıllarda gazeteciliğin aktarıcılığa indirgendiği, “O dedi, bu dedi” haberciliğinin alıp başını gittiği, aktarılanların sorgulama ve araştırmaya tabi tutulmadığı da bir gerçek. Ama yanlışın yaygınlaşması doğru olduğunu göstermez. Okuru laflara boğmak yerine doğru bilgiyle donatmalıyız.

     

KEDİLER SUÇSUZ

Kedi sahiplerini endişeye düşüren ‘İzmir’de iki genç kadın kedi parazitinden kör oldu’ haberi Hürriyet’in yanı sıra birçok internet sitesinde yayımlandı. İhlas Haber Ajansı’nın hazırladığı haberin girişinde “Kedi dışkısında bulunduğu belirtilen toksoplazma paraziti, iki genç kadının gözlerini kör etti” deniliyordu.

Şebnem Han adlı okurun “İnternet sitenizde hayvan düşmanlığı yapılıyor. Bu haberler doğru değil” diye yazması üzerine haberi inceledim. Birincisi haberde kadınlardan birinin “Kedilerden korktuğum için yanlarına yanaşmıyorum” dediği yazıyordu. Öyleyse bu kadının gözündeki parazitten kediler sorumlu olamaz!

İkincisi ‘toksoplazma’ kedi paraziti olarak adlandırılamaz. Çünkü toksoplazma tek hücreli bir parazit türü ve insanlara çiğ ya da az pişmiş et, iyi temizlenememiş meyve–sebzeler, arıtılamamış sular yoluyla geçiyor. Kedilerin diğer hayvanlardan tek farkı, bu parazitin son konağı olmaları. Bu parazit, bir kediye bir kez bulaşabiliyor; sonra bağışıklık kazanıyor. Enfekte durumdaki kedi paraziti dışkı yoluyla atıyor. Parazitin kedi dışkısından insana bulaşması için dışkının “24 saatten fazla beklemiş olması ve insanın kedi dışkısına elle temas edip onu da ağzına götürmesi ya da yiyeceklere dokunması” gerekiyor. Kısacası, bu parazitin enfekte durumdaki bir kediden insana geçmesi bile insanın hijyen kurallarına dikkat etmemesine bağlı.

Bu bilgileri hayvanlar ve sağlıkla ilgili web sayfalarından topladım, ayrıca veteriner hekimlerle görüştüm. Aldığım bilgileri özetledim. Görüldüğü gibi, toksoplazmaya ‘kedi paraziti’ demek, kedileri paraziti insana bulaştıran aracı, daha doğrusu suçlu gibi göstermek de yanlış.

 

OKURDAN KISA KISA

Yeşim Haim: Bugünkü Kelebek ekinde, GQ Dergisi’nin 2018’in En İyileri Ödülleri ile ilgili haberde Prof. Dr. Hüsamettin Koçan’ın doğduğu köyde kurduğu “Baksı Müzesi”nin adı “Baskı” olarak yazılmış. Bu hatada anlam değişikliğinin yanında asıl beni üzen, bu kadar önemli bir müzenin hem haberi yazan hem de editör tarafından bilinmemesi! Lütfen biraz dikkat! (15 Şubat)

A. Gökhan Yücel: İnternetteki “Genç adamın kahreden ölümü” başlığı, ihmal veya talihsizlik sonucu öldüğü izlenimi uyandırıyor. Ancak aşırı dozda uyuşturucu nedeniyle ölmüş. Uyuşturucu tehlikesine vurgu yapılabilirdi. Ama haberdeki “altın vuruş” tabiri bile yüceltici bir anlam barındırıyor. (2 Şubat)

Mustafa Hurma: “Acı haber ailesine iletildi” başlığını tıkladığımda uçağı kaybolan futbolcu hakkında 10 gündür yazılanların derlendiği bir galeriyle karşılaştım. Fakat ailesine haber verilmesiyle ilgili bir şey yoktu. (4 Şubat)

Üstün Yürekli: 80’ine merdiven dayamış Mülkiyeli bir okurunuzum. Gazetenizde kökeni Arapça olup da sonu sesli harfle biten bazı kelimelerin yazım tarzı bence hatalı ve gözü rahatsız ediyor. Örneğin mevkii yerine mevkisi, menşei yerine menşesi, mevzuu yerine mevzusu gibi. Bu örnekler çoğaltılabilir.

Hakkı Uslu: “Tek kart başlıyor” manşetinde çipli kartın getireceği yenilikleri anlatmışsınız. Güzel, teşekkür ederiz. Ama haberde bu yeniliklerin ne zaman başlayacağı yok. Zaman olmayınca da geriye “-cek -cak” kalıyor. (9 Şubat 2019)

Suphi Bediz: “Sınıra barikat” haberinde Venezuela Devlet Başkanı Maduro’nun hafta başında Aragua kentinde konuştuğunu yazmışsınız. Aragua kent değil, başkenti Maracay olan bir eyalettir. (8 Şubat) 

U. Karaer / İ. Derebağ / S. Çam / A. Karakelle: Binlerce EYT’li (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) Atamızın kabrini ziyaret ediyor, Ankara’da salonları dolduruyor; internette haber yok, gazetede de arada küçük bir haber. Yıllardır takip ettiğimiz basın kuruluşunun bu davranışı kabul edilemez. Şapkanızı önünüze koyun düşünün, meslek etiğine yakışıyorsa böyle devam edin. (11 Şubat)

Birgül Ergev: Anlamı bozan ve başlıktaki yazım hataları görmezden gelinemiyor. “Sitenin istinaf (istinat) duvarı yıkıldı” (3 Şubat) ve “Zaiyat (zayiat) yüzde 30” (4 Şubat) başlıkları büyük hata. Bir de dünkü (10 Şubat) yazısında İlber Ortaylı, İbrahim Kalın için profesör yazıyordu. Doçent olmalıydı. (11 Şubat)

Gökçe Özdayıoğlu: Geçen hafta da bildirmiştim ama görüyorum ki hâlâ düzeltilmemiş! Sitenin şans oyunları bölümünde sayısal loto sonuçları, 7 Kasım 2018 tarihli çekiliş sonuçlarına takılıp kalmış durumda!  (14 Şubat)

Kaos-GL:  İnternetteki “Apart dairede iğrenç olay” haberinde Karaman’da eşcinsel olduğu iddia edilen iki kişi “fuhuş” gerekçesiyle gözaltına alınıyor. Haberde kişilerin atılı suç ile bağlantısı olmadığı halde cinsel yönelimlerinin vurgulanması ayrımcı bir söylem ve eşcinselleri “suçlu” olarak göstermekte. (12 Şubat)

 

HAFTANIN ENGELLENENLERİ

Erişim Sağlayıcıları Birliği’nin bu hafta ilettiği Sulh Ceza Hâkimlikleri’nin verdiği erişim engelleme kararları şöyle sıralanıyor:

Nazilli Sulh Ceza Hâkimliği, 50 sitede iki yıl önce yayımlanan “Öğrencisiyle ilişki yaşadığı iddiasıyla açığa alındı” haberini “kişilik haklarını ihlal ettiği ve güncelliğini yitirdiği” gerekçesiyle engelledi.

Bursa 1. Sulh Ceza Hâkimliği, eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik’in, “Bakan kızına mezuniyet töreninde torpil tepkisi” başlıklı haberin erişiminin engellenmesi talebini reddetti. Çelik’in bu karara itirazını görüşen Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimliği ise “yayınların kişilik haklarına müdahale niteliğinde olduğu, eleştiri sınırlarını aşan itibar zedeleyici beyanlara yer verildiği ailevi ve kişisel haklarına zarar veren içerikler barındırdığı” sonucuna vararak, ilk kararı kaldırdı ve 2013 yılında Hürriyet’in yanısıra 17 sitede yayımlanan habere erişim engeli getirdi.

10 yıl önce yayımlanan “Beşiktaş hisselerinde manipülasyon yapmışlar” ve “BJK’de manipülatöre işlem yasağı” haberlerine, “kişilik haklarını zedelediği ve unutulma hakkı kapsamına girdiği” gerekçesiyle Beykoz Sulh Ceza Hâkimliği tarafından erişim engeli getirildi.

Geçen yıl yayımlanan “O defter kapanmaz çünkü öğretmenler var” haberi, “talep edenin isminin açıkça zikredilmesi, fotoğraflarının yayımlanması nedeniyle telafisi mümkün olmayacak şekilde zarara uğrama ihtimali bulunduğu, kişilik haklarının ihlal edildiği” gerekçesiyle Kemalpaşa Sulh Ceza Hâkimliği tarafından erişime kapatıldı.

Ankara 1. Sulh Ceza Hâkimliği, Hürriyet ve yedi sitede iki yıl önce yayımlanan “Ankara’da kadınlar gününde otobüste cinsel taciz” haberine erişim, “müştekinin şüpheli hakkında şikayetinden vazgeçmesi sonucu kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi nedeniyle unutulma hakkı kapsamında değerlendirilerek” engellendi.

“Vahşeti itiraf etti” ve “Kayıp kadın parçalanmış halde bulundu” haberleri, 2009 yılında Hürriyet’in yanı sıra 31 ayrı sitede yayımlanmıştı. Eşini öldüren oğlunun dört çocuğuna vasilik yapan baba, “torunlarının bu haberlerden etkilendiği”ni belirterek bu haberlerin engellenmesini istedi. “Olayın vahameti göz önüne alındığında yapılan haberlerin kişilik haklarını zedelediği hususunda hâkimliğimizde tam bir vicdani kanaat oluşmuştur” kararı veren Çaycuma Sulh Ceza Hâkimliği, haberleri erişime kapattı.

Erişim Sağlayıcıları Birliği, 2016 yılında yıl yayımlanan “Seri katil Atalay Filiz’in babasının ifadesi” haberini, İstanbul 3. Sulh Ceza Hâkimliği’nin daha önce verdiği iki erişim engelleme kararındaki haberlerle aynı içerikte olduğu gerekçesiyle engelledi.

Erişim Sağlayıcıları Birliği, 2010 yılında yayımlanan “Ayça ile mi aldattı” haberini İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimliği’nin geçen yıl verdiği erişim engelleme kararındaki içerikle aynı olduğu gerekçesiyle engelledi.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 18 ŞUBAT 2019


 
HÜRRİYET'TE KULLANILMAYAN ÜÇ YAZI
AYRILIK ZAMANI
OLAY YOK YANIT VAR
SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
ÖDÜLLÜ FOTOĞRAFA YALAN ETİKET
SEÇİMLER YAKLAŞIRKEN
TECAVÜZ SUÇU VE FUTBOL
KADINA ŞİDDET GÖRÜNTÜLERİ
TREN KAZALARI VE GAZETECİLİK AÇIĞI
BAŞKA CEM YILMAZLAR
EROTİK ÇAĞRIŞIMLI BAŞLIKLAR
GAZETECİLERİN MESLEKİ DAYANIŞMASI
ENGELLEMELER VE SANSÜR
BİLGİ SAKLAMA
EDİTORYAL STANDARTLAR
GAZETECİLERİN "EN" MERAKI
MEDYAYA YENİ KAYNAK
AMA NE SON DAKİKA
YETERSİZ BİLGİ
ARA GÜLER’E SAYGI
SERVİS GAZETECİLİĞİ
EKSİK HABER YANILTIR
GELENEKSEL HABER DEĞERİ
FUTBOLDA HABER ÜLEŞTİRME
SOSYAL MEDYA OLMASAYDI
KANDIRMACANIN BÖYLESİ
İZLEDİĞİ KURUMLA BÜTÜNLEŞİRSE
KARANLIKTA BIRAKMAMA ROLÜ
DEDİ DEDİ GAZETECİLİĞİ
PORNOGRAFİK AYRINTILAR
YOK SAYILAN ÜNİVERSİTELER
BİR ÖLÜMÜN İŞARET ETTİKLERİ
GAZETECİ KANDIRMAK KOLAY
EVET, SKANDAL AMA
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@gmail.com