1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 39 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan itibaren yaklaşık dokuz yıl Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yaptım.

Faruk Bildirici


 ENGELLEMELER VE SANSÜR
 17 Aralık 2018, Pazartesi
 

Sulh Ceza Hâkimlikleri’nden gelen erişim engelleme kararları, yeterince incelemeden ve basmakalıp gerekçelerle link yasaklanmasının örnekleriyle dolu.

Ne “unutulma hakkı” konusunda Anayasa Mahkemesi’nin getirdiği kriterlere dikkat ediliyor, ne de “kişilik haklarının ihlali”nde somut kriterler uygulanıyor. Bu haliyle erişim engelleme kararları, sansür işlevi görüyor. Uzmanlık mahkemeleri kurulmadığı, basın ve ifade özgürlüğünün sınırlamasını önleyecek içtihatlar geliştirilmediği sürece de böyle olmaya devam edecek.

Üzücü olan, internet medyasının link karartmaya karşı çıkmaması, gündemine almaması. Her hafta bu köşede duyurduğum engelleme kararlarına bile ilgi gösterilmiyor. Sadece Kıvanç Tatlıtuğ’un başvurusu söz konusu olduğunda alıntı yapılıyor; onda da kararın içeriği ve hukuka aykırılığı üzerinde durulmuyor. “Ünlü bir sanatçının herkese açık bir plajda eşinin kendisine güneş yağı sürerken çekilmiş fotoğrafı neden özel hayata müdahale olsun?” sorusu sorulmuyor.

Sadece Tatlıtuğ kararı da değil. Örneğin Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliği’nin “Hasankeyf taşıma ihalesi iptal edildi bakanlık soruşturma açtı”, Babaeski Sulh Ceza Hâkimliği’nin “Mahkeme 5 ay hapis cezası verip sonra ‘Pardon cezayı iptal ettik’ dedi”, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliği’nin “Kargıcak plajı 5.5 milyon liraya kiralık”, Konya 2. Sulh Ceza Hâkimliği’nin “İmara açılacak ağaçlık arazi mahkeme kararıyla kurtuldu” haberlerini engellemeleri hukuka uygun mu? Ve tabii özellikle soruşturma ve yargılama haberlerinin bu şekilde engellenmesi basın ve ifade özgürlüğüne engel oluşturmaz mı? Bu sorular da sorulmuyor, tartışılmıyor.

Umarım internet medyası, gazetecilik meslek örgütleri ve hukukçular, bir çığ haline dönüşmeden eğilir bu sorunun üzerine...

 

MUHABİR UYANIKLIĞI

Elbette erişim engelleme kararlarının hepsinin basın ve ifade özgürlüğünü sınırlayıcı olduğu, incelemeden basmakalıp gerekçelerle verildiği söylenemez. Medya karşısında kişisel hakları koruyan haklı kararlar da geliyor bazen.

Bir örnek vereyim. Trabzon 1. Sulh Ceza Hâkimliği’nin, “13 yaşındaki kız cinsel istismarcıdan ölü taklidi yaparak kurtuldu” haberiyle ilgili engelleme kararı, haklı gerekçelere dayanıyor. Burada “kişilik haklarının korunması” kararı son derece isabetle verilmiş.

Zira Hürriyet ve 15 internet sitesinde yayımlanan bu haber, 13 yaşındaki bir kız çocuğuna cinsel saldırı ile ilgili. Küçük kızın adının ilk harfleri ile ilçesi ve mahallesinin adı da yer alıyor haberlerde. 18 yaşından küçük suç faili veya mağdurlarının “kimliklerinin açıklanması ya da tanınmalarına yol açacak yayın yapılması” Basın Kanunu’na göre suç. Dahası cinsel saldırıya uğramış küçük bir kızı, bir de haberlerle mağdur etmek etik açıdan da yanlış, insani bakımdan da.

Kaldı ki, bu haber 29 Eylül’de Habertürk’ün internet sitesinde “13 yaşındaki kız cinsel istismardan ölü taklidi yaparak kurtuldu” başlığıyla yayımlandığında olay tarihiyle ilgili bilgi yoktu.

Oysa bu cinsel saldırı bir yıl kadar önce meydana gelmişti. Hatta internetteki yazılarına geçenlerde bir açıklamayla son veren Ayşe Baykal, 14 Eylül 2017’de Hürriyet internette kaleme almıştı bu olayı. “11 yaşındaki kız çocuğunun ölümden ve tecavüzden kurtulma hikayesi” başlıklı yazısında küçük kızın zihinsel engelli çobanın cinsel saldırısından kurtulamayacağını anlayınca ölü taklidi yaptığını, saldırganın da onu bir çukura atıp üzerini çalılarla örttüğünü, küçük kızı ablasının kurtardığını aktarmıştı.

Ayşe Baykal’ın toplumsal bir sorun olarak ele alan yazısında anlattıkları ile Habertürk’ün bir yıl sonra yayımladığı haberdeki olay tıpatıp aynıydı. Sadece küçük kızın yaşı farklıydı; bir de sanık hakkında “çocuğun cinsel istismarı” ve “kasten öldürmeye teşebbüs” suçlarından dava açıldığı bilgisi eklenmişti.

Tabii ki haberde olay tarihinin eksik olmasına kimse bakmadı. Hürriyet’in de aralarında bulunduğu internet siteleri bu haberi aynen kopyaladı. Bereket akşam saatlerinde DHA devreye girdi de olayın “geçen yıl eylül ayında meydana geldiği” bilgisini bazı siteler habere eklediler. Anlaşıldı ki bir yıl önce yaşanan olayın faili hakkında dava açılmış ama muhabir olayı yeni gibi yazmıştı!

Aslında bu haber yazma yöntemi adli vakalarda çoğu kez karşımıza çıkıyor. Dava açılma haberleri, hatta kimi kez duruşma haberlerinde olay tarihi belirtilmiyor; olay yeni olmuş gibi sunuluyor okura. Trabzon’daki cinsel istismar haberi gibi, haber daha önce yazılmış olsa da başvuruluyor bu yönteme. Olayın birkaç kez yayımlanmış olmasına da aldırılmıyor.

Fakat söz konusu haberde, yeni gibi sunulmasından daha önemli bir sorun var. Mağdur durumdaki kız çocuğuna zarar verip vermeyeceği hiç düşünülmemiş. Haberi yazan muhabir, onaylayan ve yayımlayan editörler, haberin şehvetine kapılmış. Habercilikte en önemli etik kriteri vicdandır. Vicdan...

 

OKURDAN KISA KISA

Zafer Vardar: Üçüncü sayfada “Vurdu hastanede ‘vurulmuş’ dedi, gitti” haberinde “adam öldürmeye teşebbüs suçundan dava açıldığı” yazılmış. Olayda öldürmeye teşebbüs edilmiş bir adam yok, kadın var. Yasa öyle olabilir ama yasadaki hatayı topluma dayatmamalıyız. Kadının adını telaffuz etmek gücümüze gitmiyorsa, hiç olmazsa “öldürmeye teşebbüs” diyebiliriz. (8 Aralık)

Elçin Ç.: “...emekli başkomiser intihar etti” haberinizdeki Şadi Ç. nin kızıyım. Bu haber bizi üzüyor. Kişisel verilerimizin ve insan haklarının ihlâli. (9 Aralık)

Metin Susan: Sanat sayfasında Zülfü Livaneli’nin, Refik Durbaş’ın aramızdan ayrılışı hakkındaki sözlerinde merhumun meşhur şiirinin adı “Çıkar aranıyor”a dönüşmüş. (2 Aralık) Hollanda’dan köpeklerinin mezarını ziyarete gelen acılı aile haberinde “travma” tramvay” olmuş. (28 Kasım) Bu iki haberdeki yazım hataları internete de aynen aktarılmış.

Atalay Yüksel: Bir haberi okumak için onlarca tık yapmak gerekiyor, artık vazgeçin bu teknikten. Bugün gördüğüm “Kulak içi kulaklık takanlar...” başlığı altındaki haberi okumak için 47 sayfa tıklamak sizce makul mü? (10 Aralık)

 

Haftanın engellenenleri: Müdür Elbistan’dan karar aldırmış

Erişim Sağlayıcıları Birliği’nin ilettiği Sulh Ceza Hâkimlikleri’nin bu hafta verdiği erişim engelleme kararları şöyle sıralanıyor:

* Hürriyet Eğitim Servisi Şefi Nuran Çakmakçı, 4 Ağustos’ta yayımlanan “Hapse kadar gidebilirler” başlıklı yazısında, Milli Eğitim Bakanlığı’na yeni atanan Ziya Selçuk’un iki müsteşar yardımcısı ve altı daire başkanı hakkında soruşturma açtığını belirtiyordu. Yazıda, görevden alındığı belirtilen Yeğitek Genel Müdürü Bilal Tırnakçı’nın başvurusu üzerine Elbistan Sulh Ceza Hâkimliği, “bir itham içerdiği, haberden öte bir yönlendirme ve karalama niteliğinde olduğu” gerekçesiyle bu yazıya erişimi engelledi. Ayrıca Çakmakçı’nın yazısından alıntı yapılan Cumhuriyet’in “Kontenjan krizinden hapis çıkabilir” haberi için de erişim engeli kararı verildi. Hâkimlik kararında, İstanbul’dan yapılan bir yayınla ilgili olarak neden Elbistan’da yargıya başvurulduğu belirtilmedi ve başvuru yetki yönünden tartışılmadan karar verildi.

* Hürriyet, Sabah ve Posta gazetelerinin sitelerinde dört yıl önce galeri olarak yayımlanan ve Anadolu Ateşi topluluğundaki bir dansçının kız arkadaşına sahnede evlilik teklifini içeren “Açıkhava’da romantik evlilik teklifi" haberine erişim, Ankara 4.Sulh Ceza Hâkimliği tarafından “güncel olmadığı ve özel hayatına müdahale niteliği taşıdığı” gerekçesiyle engellendi.

* İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliği, 1997’de çıkan "Kutsal emanet satıcıları" başlıklı haberini, suçlanan kişinin beraat ettiği gerekçesiyle erişime kapattı.

* 18 yıl önce yayımlanan "5 Trilyonluk vurgun" ve "Foçalılar serbest" haberlerine erişim, İzmir 4. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından adı geçen kişilerin akaryakıt kaçakçılığı ile ilgili yargılamada "beraat ettikleri, haberlerin kişilik haklarını ihlal edildiği ve unutulma hakkı çerçevesinde olduğu" gerekçesiyle engellendi.

* Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği, Hürriyet’in yanı sıra 11 internet sitesinde 2013’te yayımlanan "Böcekten İller Bankası da çıktı" ve "Böcek’ten şantajlı ihale çıktı" haberlerine "kişilik haklarını ihlal ettiği" gerekçesiyle erişimin engellenmesi kararı verdi.

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 17 ARALIK 2018


 
AYRILIK ZAMANI
OLAY YOK YANIT VAR
SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
ÖDÜLLÜ FOTOĞRAFA YALAN ETİKET
SEÇİMLER YAKLAŞIRKEN
TECAVÜZ SUÇU VE FUTBOL
KADINA ŞİDDET GÖRÜNTÜLERİ
TREN KAZALARI VE GAZETECİLİK AÇIĞI
BAŞKA CEM YILMAZLAR
EROTİK ÇAĞRIŞIMLI BAŞLIKLAR
GAZETECİLERİN MESLEKİ DAYANIŞMASI
ENGELLEMELER VE SANSÜR
BİLGİ SAKLAMA
EDİTORYAL STANDARTLAR
GAZETECİLERİN "EN" MERAKI
MEDYAYA YENİ KAYNAK
AMA NE SON DAKİKA
YETERSİZ BİLGİ
ARA GÜLER’E SAYGI
SERVİS GAZETECİLİĞİ
EKSİK HABER YANILTIR
GELENEKSEL HABER DEĞERİ
FUTBOLDA HABER ÜLEŞTİRME
SOSYAL MEDYA OLMASAYDI
KANDIRMACANIN BÖYLESİ
İZLEDİĞİ KURUMLA BÜTÜNLEŞİRSE
KARANLIKTA BIRAKMAMA ROLÜ
DEDİ DEDİ GAZETECİLİĞİ
PORNOGRAFİK AYRINTILAR
YOK SAYILAN ÜNİVERSİTELER
BİR ÖLÜMÜN İŞARET ETTİKLERİ
GAZETECİ KANDIRMAK KOLAY
EVET, SKANDAL AMA
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@hurriyet.com.tr