1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 38 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan bu yana Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 EDİTORYAL STANDARTLAR
 03 Aralık 2018, Pazartesi
 

Okur Temsilcisi olarak ilk yazılarımdan biri, “Yazıların reklama dönüşmemesine dikkat” başlığını taşıyordu. Reklamların, yazılar ve haberlerle iç içe geçmesinin sakıncalarına değinmiş, bunun medyanın genel sorunu olduğuna dikkat çekmiştim:

“... Elbette ‘reklamın sınırlarının belirsizleşmesi’ sorunu Hürriyet ile de sınırlı değil. Medya, her alanda reklam verenlerin yoğun baskısı altında kalıyor. Bu baskı kimi zaman ilginç fikirlerle reklam sayfaları dışında da kendine yeni hayat alanları bulabiliyor.”

Bu yazımda sözünü ettiğim reklamların yazı ve haberlere sızması, bugün artık Türkiye medyasında daha yoğun ve daha büyük sorun. Maalesef reklam servisleri duvarları aşmak için çok zorluyor; hatta kimi zaman onların istekleri, bütçe hedefleri editoryal standartlara galebe çalabiliyor.

Medyanın genel sorunu olmakla birlikte Hürriyet’in konumu farklı. Hürriyet’teki hatalar da örnek oluyor medyaya, doğrular da. Daha önemlisi Hürriyet, okuyucusuna yayın ilkelerine uyma taahhüdünde bulunan ender medya kuruluşlarından biri. Editoryal içerik ile reklam ilişkisi, Demirören Medya Yayın İlkeleri’nde iki maddede düzenleniyor:

21. madde: İlan ve reklam niteliğindeki yayınların bu nitelikleri hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilir. Haber veya yazının unsurlarından olmadığı sürece şirketler ile ticari ürünlerin isim ve markası kullanılamaz. İlan-reklam kaynaklarından herhangi bir telkin, tavsiye ile haber yapılmaz.

28. madde: Gazete ve dergi çalışanları haber, tweet, blog ve iletilerinde reklam, halkla ilişkiler ve propaganda yapmamalı; ilan-reklam kaynaklarından telkin alarak ve maddi çıkar sağlayarak yazmamalıdır. Gazetecinin yeni medya ortamında yazdıkları, reklam ve ilanlarla iç içe sunulmamalı; gazetecilik ürünlerinde yanıltıcı etiketler konulmamalıdır.

Evrensel gazetecilik deneyimlerinden damıtılan bu maddeler, Okur Temsilcisi olarak benim için olduğu kadar editoryal kadronun tümü için de bağlayıcı...


SPONSORLU İÇERİK KURALLARI

Biz gazeteciler, gerçeği aktarmakla yükümlüyüz. Gerçeği aktarırken kamu yararını gözetiriz. Kamu yararını hakkıyla gözetebilmek için de bağımsız ve tarafsız olmamız gerekir.

Gerçeği ilettiğimiz, kamu yararına hareket ettiğimiz, bağımsız ve tarafsız olduğumuz ölçüde okurlar ve izleyiciler bize inanır; aramızda güven ilişkisi oluşur. Gazeteci, hangi nedenle olursa olsun birileriyle maddi veya manevi çıkar ilişkisi içine girince yazdıklarına o ilişkinin gölgesi düşer.

Gazetecinin reklam ve halkla ilişkiler yapmaması, ürün ve marka tanıtmaması yönündeki gazetecilik ilkesinin nedeni de bu kaygı. Zira gazetecilik ile reklamcılık farklı işlerdir; arasında çıkar çatışması vardır.

Bir gazeteci ya da yazar, reklam yapar, para karşılığı yazarsa gazetecilik ile reklamcılığı karıştırmış; gerçeği aktarma ve kamu yararını gözetme misyonunu ihlal etmiş olur. Sadece onun değil, gazetedeki tüm haber ve yazıların inanılırlığı zedelenir.

Gazeteciler, marka/şirket yazamaz mı? Elbette haber, yazı ya da söyleşinin unsurlarından olduğu sürece marka ya da ticari üründen bahsedilebilir. Tabii gazeteciliğin kırmızı çizgilerini aşmamak ve kurallara uymak kaydıyla...

Birinci kural, yazı, haber, söyleşi, karikatür gibi gazetecilik ürünleri ile reklam ve halkla ilişkiler metinleri arasına net bir çizgi çekilmesidir. Neyin gazetecilik ürünü, neyin para karşılığı yapılan bir tanıtım, reklam ya da sponsorlu metin olduğu okura/izleyiciye açıkça belirtilmeli, gizli reklam yapılmamalıdır. Sponsorlu metinleri gazeteciler ve yazarlar üretmemelidir.

Bir örnek vereyim. Bu kural, New York Times’ta şöyle ifade edilmiş: “Reklamlar veya gazetenin yazması için para ödenmiş advertoryallar haber içeriğine benzememelidir. Gazeteye ödeme yapılarak yazılması istenen reklamlar haber odası dışında hazırlanmalıdır.”

İkincisi, haber ve yazılarda bir ticari ürün ya da markadan bahsederken gazetecilik kaygısıyla hareket edilmelidir. Markaların yararı değil, toplumun bilgilendirilmesi esas alınmalı; olumlu ve olumsuz özellikleri karşısında nesnel davranılmalı; markalar arasında ayrım yapılmamalıdır. Ticari marka ve ürünlerin değerlendirilmesi asıl olarak uzman gazetecilere bırakılmalıdır.

Bu ilkelere uyulmaması ve editoryal birimlerle reklam servisleri arasına yeniden sınır çizilmemesi halinde gazeteciliğin daha çok zarar göreceğini söylemek için kahin olmaya gerek yok.


OKURDAN KISA KISA

Reha Erus: Bernardo Bertolucci’nin ölüm haberi belli ki ajanstan alınmış ve noktasına, virgülüne dokunulmadan yayınlanmış. Hürriyet adına iki kez röportaj yaptığım Bertolucci’nin “İtalya’nın Panama kentinde doğduğu” yazılmış. Oysa “Parma kenti” olacak. Panama bir Orta Amerika ülkesi! (27 Kasım)

Zekai Özer: “Ne yazık ki bazı otomobillerin fiyatı yıl ortalamasının üstünde, indirmiş gibi yapmışlar” diye yazmışsınız. İyi güzel de niye markalar belirsiz? Reklamı mı keserler? Böyle haber olur mu? (26 Kasım)

Aysel Külcü: Sanatçı Mert Fırat ve eşi bir AVM’de alışveriş yapmış. Kelebek’teki haberdeki fotoğraf ile internetteki Kelebek sayfasındaki fotoğraflar farklı. Aynı alışverişte iki farklı fotoğraf nasıl olur diyecektim ama dikkat edince anladım, basılı Kelebek’teki gece kıyafeti. Şaka gibi... (25 Kasım)

Selim Karakadı: İnternette üç satır yazı okuyacağız diye seksen sayfa resim koyup aynı yazıları tekrar tekrar yazıyorsunuz. Her resme geçmek için sayfa yenileniyor. Çok can sıkıcı bir kullanıcı deneyimi. (25 Kasım)

Koray Kılınçat: Önemli bir futbol figürünün Türkiye’ye gelerek hayvan avlamasını “Geldi, keçi vurdu, gitti” başlığı ile manşetten vermenizi bir hayvansever olarak yadırgadım. Canlı avlamayı özendirmemelisiniz. (28 Aralık)


HAFTANIN ENGELLENENLERİ: KIVANÇ TATLITUĞ DA ENGELLETTİ

Erişim Sağlayıcıları Birliği’nin bu hafta ilettiği Sulh Ceza Hâkimlikleri’nin verdiği erişim engelleme kararları şöyle sıralanıyor:

Oyuncu Kıvanç Tatlıtuğ, “eşiyle olan görüntülerinin gizlice çekilerek yayımlanmasından rahatsızlık duyduğu ve bu paylaşımların özel hayatın gizliliğini ihlal edici nitelikte olduğu” gerekçesiyle Hürriyet, Posta ve Radikal sitelerinde yer alan “Kıvanç Tatlıtuğ ile Başak Dizer Hawaii’de tatilde” haberine erişimin engellenmesi talebinde bulundu. 26 Şubat 2016’da yayımlanan haberde Hawaii’deki bir plajda eşinin Kıvanç Tatlıtuğ’a güneş kremi sürerken çekilmiş fotoğrafları bulunuyordu. İstanbul 3.Sulh Ceza Hâkimliği, Tatlıtuğ’un talebini kabul ederek, habere erişim yasağı getirdi.

Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliği, 25 Kasım’da yayımlanan “Hasankeyf taşıma ihalesi iptal edildi bakanlık soruşturma açtı” haberine erişimi engelledi. Bu karar, haklarında soruşturma açıldığı belirtilen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür Yardımcısı Yakup Harmanda, kısa süre önce görevden alınan Restorasyon Daire Başkanı Bahadır Sabah ile Adana Rölöve ve Anıtlar Müdürü Betül Kiminsu’nun “kişilik haklarının ihlal edildiği” başvurusu üzerine alındı.

Babaeski Sulh Ceza Hâkimliği, 18 Kasım’da Hürriyet ile birlikte 17 ayrı sitede yayımlanan “Mahkeme ilk celsede 5 ay hapis cezası verip sonra ‘Pardon cezayı iptal ettik’ dedi” ve “Mahkemede ilginç anlar cezası verildikten sonra geri çağrıldı ve..” haberlerine erişim,  haberde adı geçen hâkimin başvurusu üzerine “gerçeğe aykırı olduğu ve kişilik haklarını ihlal ettiği” gerekçesiyle engellendi.

Hürriyet ile 10 internet sitesinde yayımlanan Trabzon’daki bir polis operasyonuyla ilgili “Böcekten İller Bankası çıktı” ve “Böcek şantajı ihale çıktı” haberlerine erişimi Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliği engelledi.

Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği,  “kişilik haklarını ihlal ettiği” gerekçesiyle “Hem darbeci hem dopingci” başlığıyla iki yıl önce Hürriyet ve Sözcü’de yayımlanan habere erişimi engelledi.

“Asılsız iddialar içerdiği” gerekçesiyle “Kargıcak plajı 5.5 milyon liraya kiralık” haberine erişimin engellenmesi istemi, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından kabul edildi.

“Yetenek sizsiniz” yarışmasına katılan bir türkücü hakkındaki “8 saat sonra böyle bulundu” haberine erişim, Denizli 2. Sulh Ceza Hâkimliği’nin geçen yıl erişim engelleme kararı verdiği haberlerle aynı içerikte olduğu gerekçesiyle Erişim Sağlayıcıları Birliği tarafından yasaklandı.

Eşinin öldürülmesiyle ilgili olarak mahkum olan bir kadın, “cezasını çekmesine karşın kendisini ve kızlarını mağdur ettiğini” belirterek, 19 yıl önce yayımlanan “Sevgililere müebbet” haberine erişimin engellenmesi için başvurdu. Mersin 3.Sulh Ceza Hâkimliği, bu talebi kabul etti.

Erişim Sağlayıcıları Birliği, R.A. adlı kişinin aynı içerikteki haberlerin İstanbul 8.Sulh Ceza Hâkimliği tarafından engellendiği gerekçesiyle yaptığı başvuru üzerine “10 bin dolar kazandı” başlıklı yazıya ve Kelebek’teki bir “okur yorumu”na erişim engeli getirdi.

Büyükçekmece 2. Sulh Ceza Hâkimliği, “Trilyonluk tablo operasyonu” haberine erişim yasağı koydu.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 3 ARALIK 2018


 
EDİTORYAL STANDARTLAR
GAZETECİLERİN "EN" MERAKI
MEDYAYA YENİ KAYNAK
AMA NE SON DAKİKA
YETERSİZ BİLGİ
ARA GÜLER’E SAYGI
SERVİS GAZETECİLİĞİ
EKSİK HABER YANILTIR
GELENEKSEL HABER DEĞERİ
FUTBOLDA HABER ÜLEŞTİRME
SOSYAL MEDYA OLMASAYDI
KANDIRMACANIN BÖYLESİ
İZLEDİĞİ KURUMLA BÜTÜNLEŞİRSE
KARANLIKTA BIRAKMAMA ROLÜ
DEDİ DEDİ GAZETECİLİĞİ
PORNOGRAFİK AYRINTILAR
YOK SAYILAN ÜNİVERSİTELER
BİR ÖLÜMÜN İŞARET ETTİKLERİ
GAZETECİ KANDIRMAK KOLAY
EVET, SKANDAL AMA
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2018   |   fbildirici@hurriyet.com.tr