1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 RAKILI FOTOĞRAF
 05 Şubat 2018, Pazartesi
 

 

   Galatasaray kaptanı Selçuk İnan, 28 Ocak akşamı ailesiyle birlikte yemeğe çıkmıştı. Aynı restoranda yan masada oturan başka bir takımın taraftarı, İnan’ın rakı içerken gizlice çektiği fotoğrafı, “Fabri’nin tekel bayisindeki (sigara alırken çekilen) fotolarını dilinden düşürmeyenler bakalım Selçuk İnan’ın Rakı sefasına ne diyecekler” notuyla tweetledi.

   Bu tweet haber olana değin fazla insan farketmemişti. Yarım saat kadar sonra, önce bazı haber siteleri, ardından da Fanatik gazetesi “Galatasaray’da Selçuk İnan rakı içerken görüntülendi” ve Hürriyet internet de “Selçuk İnan fena yakalandı! Rakı” başlığıyla haber yapınca başladı tepkiler. Selçuk İnan rakı içtiği için değil, bu şekilde haber yapıldığı için o fotoğraf aniden sosyal medyanın en çok konuşulan konusu haline geldi.  

   Habere yönelik tepkiler birkaç gün sürdü; çok sayıda okur, Hürriyet’in haberini eleştirdi. İtirazlar daha çok “yakalandı” sözcüğüne odaklanmıştı. Örneğin, Berkhan Ç. Karaduman, “Yakalandı ne demek? Nasıl bir yanlış yaptı?” diyordu.  Durul Üçer: “Alkol almak ne zamandan beri suç oldu?” yazıyordu. Bazı okurlar da Selçuk İnan’ın rakı içmesinin onun “özel hayatı” olduğunu ve haber yapılamayacağını savunuyordu.

   Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak hemen belirteyim, Selçuk İnan’ın yemeğe gitmesi elbette haberdir. Bilindiği gibi, ünlülerin özel hayat alanı

dardır ve hele de kamuya açık alanlarda yapıp ettiklerinin haber olması doğaldır. Mesele haber olması değil nasıl haber yapıldığı. Üzerinde durmamız, tartışmamız ve ders almamız gereken yanı bu.

    Belki gözlerden kaçmıştır, Selçuk İnan’ın o yemeğiyle ilgili Kelebek’te de haber çıktı. Sayit Durmaz imzalı haberin başlığı “Yemekte maç izledi” şeklindeydi. Restorandan çıkarken çekilen fotoğrafın altına, ailesiyle yemek yediği, soruları yanıtlamadığı yazılmıştı.  Alışıldık bir magazin haberiydi. Kelebek’te haber olmasının şaşırtıcı yanı da yok. Çünkü artık futbolcular sadece spor değil magazin sayfalarının da gözdeleri arasında. 

   İnternette, Spor Arena bölümünde yayımlanan “Selçuk İnan fena yakalandı! Rakı…” başlığı ve haberi ise problemli. Son yıllarda içki içilmesi ve hayat tarzı konusundaki dayatmalara karşı bir duyarlılık geliştiği malum. Gazeteci olarak haber yazarken bu duyarlılığı görmezden gelemeyiz. Rakı ile  “yakalandı” sözcüğünü yan yana getirip, rakı içmeyi suç ya da yanlış gibi sunamayız.

   Kuşkusuz bir futbolcunun rakı içmesini eleştiren haber de yazılabilir. Ama böyle yazılmaz. Öncelikle bir futbolcunun alkol alması yasak ya da yanlışsa bu belirtilir; sonra o futbolcuya, takım yöneticilerine ya da antrenörüne sorulur. Böylece dört başı mamur, anlaşılır bir haber çıkar ortaya.

    Fakat Hürriyet’in haberinde böyle bir çaba yok. Gereksiz yere uzatılıp dört sayfalık bir galeriye dönüştürülen haberin tamamı iki fotoğraf ve iki cümle. Halbuki Galatasaray kaptanı Selçuk İnan o gün izinli. Ertesi gün maça çıkmayacak. Dolayısıyla bir sporcu olarak o akşam rakı içmesinde bir sakınca yok. Galatasaray yöneticilerinden bir eleştiri, bir uyarı gelmemesi de bunu doğruluyor.  

   Üzgünüm ama bir fotoğraf üzerinden yapılan “vur-kaç haberciliği” geriye buruk bir tat ve kızgın okurlar bıraktı.

 

    Efsane mi, haber mi?

    Medya, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Afrin operasyonuna büyük destek veriyor. Televizyonlar, gazeteler ve internet sitelerinde operasyon haberleri neredeyse tek ağızdan çıkmış gibi. Sürekli övgüler ve başarılarla yüklü haberler okuyoruz.

   Gazeteci olarak olup bitenlere eleştirel gözle bakmayı alışkanlık edindiğim için olsa gerek bazı haberlerde inanılmaz unsurlar gözüme çarpıyor. 

“Türk pilot Afrin’de inanılmazı başardı” haberi benim de dikkatimi çekmişti ama isminin yazılmasını istemeyen iki okurdan e-posta gelince incelemeye karar verdim. Bu haberde “Afrin’de, bir tüneldeki PYD hedefini vurmak isteyen Türk pilot, yere 20 metre kadar yaklaşarak hedefi imha etti” deniyordu. 23 Ocak’ta Hürriyet internet ve birçok haber sitesinde, sonra da bazı gazetelerde kullanılan haberde bu bilginin kaynağı belirtilmemişti.

     Halbuki savaş uçakları, en fazla 100 feet (30.5 metre) irtifaya inebiliyor. O da düz bir arazide tabii. Afrin gibi engebeli bir arazide uçağın 20 metreye alçaldığını yazmak şaşırtıcı. Araştırırken, havacılıkla ilgili “kokpit.aero” internet sitesinde bu haberle ilgili bir yazıya rastladım: “Uçaklarımız çok yüksekten mühimmatı bırakıyor. Yani 20 metre alçalmaya gerek yok. Belli ki, ‘Popeye atışı’ haberi, ‘20 metreye inen pilot’ efsanesine dönmüş.”

   Twitter’da bu haberin “uydurma bir senaryo” olduğunu yazan Savunma sanayi ve havacılık uzmanı Arda Mevlütoğlu ile de konuştum:

   “20 metreden alçalarak tüneli vurma diye bir şey yok. Videoda, tünele giren füzenin motorundan çıkan ısının izi de görülüyor. O tüneli vuran F-4 Fantom uçağı muhtemelen o sırada Türk hava sahasında güvenli bir irtifada. Çünkü videodaki görüntüde tüneli vuran Popeye-1 füzesi. Kızılötesi güdümlü bu füzenin menzili 80 km civarında. Tehdit bölgesinden uzaktan atılır. Bu gibi uydurma ve şişirme haberler, operasyona ve milletimize faydadan çok zarar verir.”

    Görüldüğü gibi, uzmanlar bu haberi yalanlıyor. Zaten resmi bir doğrulama da yok.  Savaş ortamında bile böyle uçuk haberler yazılabilmesi gazetecilik adına üzücü. Uçuk, tek tip, gerçekdışı haberler Türk ordusu da dahil olmak üzere hiç kimseye yarar sağlamaz; hatta zarar verir.  En büyük zararı da medyanın güvenilirliğine, yani gazeteciliğe verir. Gazetecinin görevi, en zor, en kritik koşullarda bile gerçeklere bağlılıktan ve eleştirel bakıştan taviz vermemektir.

 

     Sorunları kediye yüklerseniz

     "Aciller acillik" haberi, Burak Coşan’ın altı devlet hastanesinde yaptığı gözlemlere dayanıyordu. Gece dolaştığı acil servislerin dolup taştığını, hastaların sedye üzerinde bekletildiğini yazmıştı. Haberin belki de en çarpıcı yanlarından biri, "Enfekte atık" kutusuna girmiş kedi fotoğrafıydı.

   Sağlık Bakanı Ahmet Demircan, Hürriyet’in haberini dikkate aldı ve acil servislerdeki yoğunluk ve sorunların aşılması için önlemler aldı; polikliniklerin saat 23.00’e kadar açık kalması kararlaştırıldı. Buna rağmen hastane acil servisindeki o kediyi Burak Coşan’ın oraya getirdiğini öne sürerek Hürriyet’in haberinin doğru olmadığını öne sürenler çıktı. Kanıt olarak da bir görüntü yaydılar. Bu iddiaları yanıtlayan Coşan, o gece hastanede iki kedi olduğunu, bekleyen hastaların rahatsız olması nedeniyle kedilerden birini çıkışa yönlendirdiğini yazdı.

   Görüntüleri ben de inceledim. Coşan, kediyi içerden hasta kabul bankının olduğu bölüme doğru sürüyordu. Twitterı da taradım, bu hastanenin kedilerinin daha önce orada defalarca yazıldığını gördüm. Örneğin Emre Erçevik’in, 6 Aralık 2017’de bu hastaneden yazdığı tweette tam da “enfekte atık” kutusundaki kedinin fotoğrafı var. Hatta Burçin Direnci adlı kişi de 16 Nisan 2013’te bu hastanenin kapısında “yeni doğum yapmış altı yavrulu kediye” yardım çağrısında bulunmuş.

    Vardığım sonucu şöyle özetleyebilirim. Birincisi, kimilerinin o kediyi hastaneye Burak Coşan’ın soktuğunu iddia etmesine neden olan görüntüler belli ki, hastanenin güvenlik kameralarından. Ama Coşan o hastanede yaklaşık yarım saat kalmış, sızdırılan görüntü ise iki dakika kadar. Bu durumda Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi yönetimi, sessiz kalmak yerine Coşan’ın o hastaneye girişinden çıkışına kadarki tüm görüntüleri açıklamalı. Aksi halde gerçeği gizlemiş olurlar.

   İkincisi, Burak Coşan’ın kediyi dışarı çıkarmak için de olsa o şekilde yönlendirmesini doğru bulmadım. O anda düşünmeden insanların söylediklerini yerine getirmiş olabilir. Ama hep söylendiği gibi, bir gazeteci haberinin öznesi olmamalı. İyi niyetli basit bir davranış bile olsa görüldüğü gibi haberle ilgili sorunlara yol açabiliyor.

   Üçüncüsü ve en önemlisi, bu haberin temel unsuru kedi değildi ki! Haberde asıl aktarılan, acil servislerdeki yoğunluk yaşandığı ve sorunlar olduğuydu. Onu da bakanlık bile kabul etti. Kediyi acil servise muhabirin soktuğunu öne sürerek acil servislerde sorunları örtbas etmeye çalışmak da gazeteci davranışı olamaz. Acil servislerdeki problemlerin sorumluluğunu bir kediye yüklemeye çalışmak yerine oralara gitmeli ve gördüklerini yazmalılar.

 

      Askerliği uzatan iletişim kazası

      Hürriyet internette 2 Şubat’ta yayınlanan “Askerlik uzadı” haberini ve ardından gelen düzeltmeyi okumamıştım. Sosyal medyadaki tepkiler ve okur mesajlarıyla öğrendim yanlış habere ilişkin gelişmeleri.

    Hürriyet, sabah erken saatlerde önce “Genelkurmay Başkanlığı’ndan flaş açıklama: Askerlik uzadı” başlıklı bir haber yayınlamış, kısa süre sonra bu haberi kaldırmış, yerine “Türkiye’yi şoke eden yalan haberin kaynağı kim” başlıklı yeni bir haber koymuştu. Tepkiler, bu düzeltmenin ardından başlamıştı. Gerçi bu yanlış haberi birçok internet sitesi ve TRT Haber de yayınlamıştı ama ilk yayına veren site olduğu için hurriyet.com.tr, bu hatanın sorumlusu olarak gösteriliyordu.

    Önce haberde imzası olan Uğur Ergan’a sordum, bu hatanın nereden kaynaklandığını. O da haberle ilgili süreci anlattı:

    “Sabah büroya doğru gelirken telefonumda Genelkurmay’dan gelen WhatsApp mesajını gördüm. Genelkurmay antetli bir yazı ile TRT Haber internet sitesinin görüntüsü vardı; orada askerliğin uzadığı belirtiliyordu. Her zamanki telefon numarasından geldiği için şüphelenmedim. Hemen telefonla gönderdim, haber internete girdi. 15-20 dakika sonra büroya girerken telefonum çaldı, Genelkurmay’dan arıyorlardı. ‘O mesajı sosyal medyada ortaya atılan ‘Askerlik uzadı’ söylentilerinin doğru olmadığını bildirmek için gönderdik. Haber yanlış’ dediler. Bunun üzerine hemen haberi düzelttik.”

   Hakikaten askerliğin 18 aya çıktığına ilişkin söylentilerin asıl kaynağı sosyal medyaydı. Gece geç saatlerden itibaren böyle bir söylenti yayılmış; Genelkurmay antetli bir yazı sosyal medyada dolaşmaya başlamıştı. Genelkurmay’dan Uğur Ergan’a gönderilen de o yazının görüntüsüydü.

    O yazının ve TRT Haber’in sitesinin görüntüsünün neden bu şekilde Ergan’a gönderildiğini anlamak için ben de Genelkurmay’dan ilgililerle konuştum. Bana anlatılan özetle şöyleydi:

   “Bu iki görüntüyle birlikte sosyal medyadaki söylentilerin gerçek olmadığını açıklayan bir kutuyu bazı medya kuruluşlarına gönderdik. O sırada bir iletişim kazası yaşanmış. Söylentilerin yanlış olduğunu belirten bilgi kutusu size gönderilmemiş. Bu bir iletişim kazası. Sizin bir hatanız yok. Hatta TRT de alt yazı geçmiş. Ama Genelkurmay antetli kağıttaki kelimeler ve ifadeden bizim metnimiz olmadığı belli zaten. Siz de açıp bize sorabilirdiniz.” 

   Nitekim ertesi gün Akşam gazetesinde yayınlanan “Asılsız ‘Askerlik uzadı’ haberi iletişim kazası” başlıklı haberde de bu bilgiler doğrulanıyor. Orada da “..bu bildirim yapılırken bir iletişim kazası yaşandı ve Genelkurmay’ın uyarısı gazetecilere eksik metinle ulaştı” deniyor.

   Bu görüşmelerim ve Akşam’daki haber, hatanın kaynağını açıklığa kavuşturdu. Genelkurmay, bir söylentiyi düzeltmek isterken “bir iletişim kazası” yaşanmış, eksik bilgi gönderilmesi yanlışlığa neden olmuştu. Aslında Genelkurmay’ın o görüntüleri gazetecilere göndermesine hiç gerek yoktu; sadece “Askerliğin uzadığı söylentileri gerçek dışıdır” bilgisini geçmeleri yeterli olurdu.

   Elbette gönderdikleri Genelkurmay antetli sahte metindeki ifade bozukluklarından şüphelenmek, hatta sorarak kontrol etmek de düşünülebilirdi. Ama bunun “iletişim kazası”ndaki payı çok küçük…

 

    Okurdan kısa kısa
     Bedri Baykam: Spor sayfasında “Kocaman, Valbuena konusunda yüzde 1000 haklı” manşetini gören zanneder ki, futbol konseyindeki tüm isimler bu fikri savunuyor! Halbuki Kocaman’ın kararlarını olumlayan bu görüş, yalnız Mehmet Arslan’ın. Bilakis diğer yazarlar Mehmet Yılmaz tersini savunuyor; Uğur Vardan ve Uğur Meleke farklı görüşler ifade ediyor. Sadece Arslan’ın görüşünün tüm konseyin düşüncesi gibi yazılması etik değil! (31 Ocak)
   Serap Cantez: Hürriyet e-gazete abonelerine gazetenin ekleri de servis ediliyor. Sizlerden ricam bulmaca ekinin de birlikte servis edilmesi. 
    İnci Gülerman/Ozan Çakır:  “Psikiyatristin verdiği ilaçları kullandı yaşam savaşı veriyor” suçlayıcı bir başlık. Bu tarz haberler doktora şiddeti teşvik ediyor. Bahsedilen hastalık çok nadir, ilaç yan etkisi olarak ortaya çıkan medikal bir durum. Ancak korkunç bir doktor hatası gibi yansıtılmış. (29 Ocak)
   Yasin Kocabaş: Birinci sayfada “2400 yıllık altın taç yurda döndü” başlığının altındaki spotta “olduı-ğı” diye bir sözcük var. Basılmadan önce kimse kontrol etmemiş herhalde. (28 Ocak) 
  Ahmet K.: İnternetteki “MRI cihazı adamı yuttu” başlığı doğru değil. Haber içeriği ve başlığı örtüşmüyor zaten. MR cihazı adam yutamaz. İnsanlara gereksiz yere korku veriyorsunuz.  (29 Ocak)
    Serkan Çolak: İnternetin manşetinde “Askerler ateşin başında nöbet tuttu
İncirlik’te ABD bayrağı yakıldı” başlığından ne anlarsınız? Bizim askerler ABD bayrağı yakmış sandım. Meğer Amerikan askerleri yıpranıp emekli edilen bayrağı törenle yakmış. Lütfen bu aldatan başlıkları bırakın artık.(1 Şubat)
   Hakkı Kazan: TCDD yemekli vagonlarını işleten Cremonini Restauration şirketi operasyon müdürüyüm. “Doğu Ekspresi oldu Instagram Ekspresi” haberinizde “Restoranda alkol satışı da yapılıyor” cümlesi yer almaktadır. TCDD’nin 2016 yılında aldığı kararla restoranlarda alkol satışı kaldırıldı. Bu yanlış bilginin düzeltilmesini rica ediyorum. (27 Ocak)
    Cenk Başlamış: Abdülkadir Selvi, “Rusya’nın Afrin mesajı neydi” yazısında “Rus Büyükelçisi Karlov, suikasttan birkaç saat önce buluştuğu yetkililere, Putin’in mesajını iletmişti. Erdoğan’ın üzüntülerini bildirmesi durumunda Putin’in bunu kabul edeceği bilgisini vermişti” yazmış. Oysa Karlov’un öldürüldüğü tarihte kriz çoktan geride kalmıştı. (24 Ocak) 
Not: Bu hata daha sonra farkedilmiş ve internette düzeltilmişti.
   Tayfun Genç: Gazeteci haber yapıyor, sonra hakkında yazılan Tuba Büyüküstün’e “Bu haber doğru mu” diye soruyor. O da “Yaptığınız haberlerin doğru olup olmadığını bana 
sormanız tuhaf” demiş. Ama bu habere Kelebek’te “Sorulara sinirlendi” başlığı atılıyor. Sinirlenmemiş ki, ders vermiş…(1 Şubat) 
FARUK BİLDİRİCİ/HÜRRİYET/ 5 ŞUBAT 2017

 
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR’CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2018   |   fbildirici@hurriyet.com.tr