1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
 23 Ekim 2017, Pazartesi
 

   Georges Clemenceau, Emil Zola’nın ünlü  “J’accuse!” (İtham ediyorum!) başlıklı mektubunu 13 Ocak 1898’de manşetten yayınlayan L’Aurore gazetesinin sahibi ve başlığın da fikir babası.

    Zola bu mektubunda Alfred Dreyfus’un haksız yere mahkum edilmesine karşı çıkmış, “sağduyudan, gerçeklerden ve adaletten uzaklaştık, kör ve aptalca bir şey bizi çağlarca geriye götürüyor” uyarısında bulunmuştu.  

    Dreyfus davasıyla ilgili mücadelesinde Zola’ya en büyük desteği veren Clemenceau’nun gazeteciliğe yeni başlayanlara bir öğüdü vardı:

   “Genç adam, bir cümle yazarken, önce bir isim, bir fiil, bir de tümleç kullanacaksın. Sıfat kullanmak istiyorsan önce benim iznimi almalısın.”

   Clemenceau gibi adalete ve hukuka ne denli saygı duyduğunu kanıtlamış bir gazeteci, bu sözleriyle haberlerde “sıfat” kullanılmaması gerektiğinin altını çiziyordu.  Sıfat kullanmamak, değişmez bir gazetecilik kuralı.

   Türkiye’de ise günümüzde Clemenceau’nun sözlerinin tersi kural haline geldi. Gazeteci milleti, haber yazarken isim, fiil ve tümleçten önce sıfatı koyuyor cümlenin başına. Bol keseden kullanılan sıfatlar arası bir yarışma yapılsa herhalde birinciliği “küstah” sözcüğü alır. Küstah sözcüğü, saygısız, kaba terbiyesiz kimse anlamına geliyor ve hakaret de içeriyor.

    Daha önce de yazdım, “hiçbir gazetecinin hiçbir kişiye küstah deme özgürlüğü olamaz. Haber başlıklarında küstah gibi sıfatlar kullanmak, habere yorum katmak ve hüküm bildirmek anlamına gelir; haberin nesnelliğini ortadan kaldırır. Dahası okurun değerlendirme hakkını elinden almış oluruz.”

    Bu satırlara yer verdiğim “Küstah deme özgürlüğü” başlıklı yazımı 29 Mayıs’ta yazmışım. Fakat pek de etkisi olmamış. Zira Hürriyet internette “küstah” başlıkları hız kesmedi. 14 Ekim’de “Suriye’den küstah İdlib çıkışı” başlığını görünce internetin başlıklarını taradım. 29 Mayıs’tan bu yana “küstah”lı altı başlık daha buldum:

   “AB’den küstah açıklama (22 Temmuz), İsrail’den küstah yanıt (26 Temmuz), YPG sözcüsünden küstah açıklama (24 Ağustos), Alman bakandan küstah Erdoğan açıklaması (25 Ağustos), Yunanistan’dan Türkiye’ye küstah açıklama (28 Ağustos), Oettinger’den küstah açıklama (31 Ağustos),  4 ay sonra Almanya’dan Türkiye küstah yanıt (2 Eylül).”

   Basılı gazeteyi de kontrol ettim. Bu haberler, orada farklı başlıklarla kullanılmış; küstah sıfatına yer verilmemişti.  Gazeteden farklı olarak internette bol keseden “küstah” denilmesi yadırgatıcı bir durum. Okurun gazeteciler kadar değerlendirme yapamayacağına mı inanıyoruz? Yoksa siyasetçilerin o söz ya da davranışlara gereken yanıtı veremeyeceğine mi? Dahası gazeteci gibi haber yazmak varken neden siyasetçi gibi saldırıyoruz?

 

   Sanat listelenir mi?

   Sanatçı Nedim Saban’dan uzun bir mesaj geldi. 7 Ekim’de Hürriyet Cumartesi’ne yayınlanan “Bu sezon mutlaka izlemeniz gereken 10 oyun” yazısını eleştiriyordu. Seçkiyi hazırlayan Hürriyet tiyatro yazarı Bahar Çuhadar’ı “etik dışı davranmak” ile suçluyor; kendisinin yönetmenliğini yaptığı Tiyatrokare’ye ve oyunlarına Hürriyet’te yer verilmemesinden yakınıyordu. 

   Hemen belirteyim, “İzlenmesi gereken 10 oyun”u seçen sadece Bahar Çuhadar değil. Onun yanısıra Leman Yılmaz (İstanbul Tiyatro Festivali Direktörü), Ragıp Ertuğrul (Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Başkanı) ve Asu Maro’nun (Milliyet Tiyatro yazarı) yer aldığı küçük jüri.

   Saban, “..izlenmemiş oyunların en iyiler olarak seçildiği”nden bahsediyor. Oysa “en iyiler” değil, “izlenmesi gerekenler” seçilmiş ve bu da “Jürimiz, sezon programında kendilerinin de izlemek için en çok sabırsızlandıkları, hikayesi ve kadrosuyla en çok heyecan uyandıran 10 oyunu seçti” diye sunulmuş. Saban’ın yazdığının aksine sanat dünyasından kendisi dışında tepki de gelmedi.

    Sanırım asıl üzerinde durulması gereken, Saban’ın “sanatın listelenmesi ve birbiriyle yarıştırılmasının itici olduğu” eleştirisi. Hürriyet’in “İzlenmesi gereken 10 oyun” seçkisinde bir listeleme ya da yarıştırma yok. Tiyatro uzmanlarına danışılarak, okurlara yeni sezonda izlemeleri için oyun önerilerinde bulunuluyor. O kadar.  Batı medyasında da bu tür çalışmalar yapılıyor.

   Kaldı ki, oyunlar arasından seçmeler yapılarak tiyatro ödülleri veriliyor; tiyatro eleştirmenleri bazı oyunları öne çıkarıyor. Gazetelerin de her yazıda, her haberde bütün oyunları yazması mümkün değil. Seçmeler yapması doğal…

 

    Okurdan kısa kısa

     Gürcan Arıtürk: Kelebek’teki “İstanbul’da Kukla Festivali” haberi yanlış ve reklam kokuyor. Bu festival, haberdeki gibi 20-22 Ekim’de değil 13-29 Ekim arasında düzenleniyor ve sadece adını yazdığınız AVM’de değil. (17 Ekim)

   Alaattin Karmaç: “Tweet davası son savunmaya kaldı” haberinde gazeteci Oğuz Güven hakkındaki davayı yazmışsınız. Ama savcının 12 yıl hapis istediği haberde yok. Savcı mütalaa vermişse istediği ceza yazılmaz mı?(18 Ekim)

    Kemal Parla: Afrika’da düşen kargo uçağı haberinin “Uçtu uçtu ‘cennet’e düştü” başlığıyla verilmesi hiç hoş olmamış. Esprili bir başlıkla verilmeye çalışılmış ama olayda dört kişi ölmüş ve altı yaralı var. (16 Ekim)

  Alper Dülgerci: İnternette ünlü atlet Suzy Favor Hamilton’ın hayat kadını olduğu yazılmış.  Oysa kitabı bir zamanlar yaptığı eskortluk ve yaşadığı bipolar bozukluk hakkında.  Artık bipolar sorunu olan insanların sesi.

     Yahya Öztürk:  Gazetede “İşte o telefon kayıtları” başlıklı haberin üçüncü paragrafında 20 Ocak 2104 yazılmış. 2014 olmalıydı. (12 Ekim)

    Salim Taşçı: Harf atlama devam ediyor. İlk sayfada “Musul barajı da alındı” başlığı altında “bütün” yazılırken “b” gitmiş, “ütün” kalmış. (19 Ekim)

    Bahri Ovalı: İnsan Kaynakları ekinin atama-transfer köşesinde bazı atananların bitirdiği üniversite ve bölüm yazılıyor. Bazılarının üniversitesi yok.  Neden? Tanınmış bir üniversite bitirmedikleri için mi?(15 Ekim)

   İzzet Doğan: “Takipsizlik kararına itiraz” haberi yanlış. Takipsizlik kararını mahkeme değil savcı verir. Ayrıca 2004’teki yasa değişikliğinden bu yana “takipsizlik” yerine “kovuşturmaya yer olmadığı” denilmektedir.  (13 Ekim)

    Mert Kösemoğulları: İnternette galerili haberlerde her sayfada ekranı kaplayan reklam çıkması ne kadar doğru? Beş sayfa geçtim beş reklam geldi. Amacınız içeriğin okunması mı, yoksa reklamı okumamız mı?(18 Ekim)

    Nedim Ardoğa: Son sayfada “Kıymetli patlama” başlıklı haberde altın gibi kıymetli elementlerin kaynağının bulunduğu yazılı. Oysa bu yaklaşık 70 yıldır bilinen bir konu. Yeni bir keşif diye sunmanın mantığı ne? (18 Ekim)

     Zafer Akpin: İnternet sitenizde bir haberi 18 ya da 25, bazen 49 sayfa halinde sunmanız kadar itici bir durum yok. Bu haberleri açtığım gibi kapatıyorum. Bir sayfada toplasanız emin olun haberler hakettiği değeri görecektir.

    Ersin Ceylanoğlu: 17 ve 18 Ekim tarihli Kelebek ilavenizin birinci sayfasında aynı karikatür yayınlanmış.

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 23 EKİM 2017

 
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr