1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
 18 Eylül 2017, Pazartesi
 

Artık trafik kazalarında otobüs firmalarının adı gizlenmeyecek

Hürriyet ve Anadolu Ajansı, ortak bir çalışmayla trafik kazalarında uygulanacak ilkeleri belirledi. Trafik kazasına karışan otobüs firmalarının adının haberlerde yer almasını öngören kılavuz üzerinde büyük bir uzlaşma sağlandı. AA ve Hürriyet ile birlikte 26 medya kuruluşu bugünden itibaren kaza haberlerinde bu ilkeleri uygulayacak ve firma adının gizlenmesi dönemi sona erecek.

 

   Medyada büyük uzlaşmanın öyküsü

   Kaza yapan otobüs firmalarının ayrıcalığı ne? Okurlar buna bir türlü anlam veremediklerinden hemen her kazadan sonra kazaya karışan otobüs firmasının adının haberde neden gizlendiğini soruyorlardı.

   Okur Temsilcisi olarak yasal durumu inceledim ve firmaları peşinen suçlayıp, haksız biçimde karalamadan nesnel haber yazdığımız, hatta firmanın görüşüne de yer verdiğimiz takdirde, bunun gazetecilik meslek etiği açısından sorun oluşturmayacağı sonucuna vardım. Gazetecilik açısından otobüs firmalarının hakkında haber yazılan diğer kurum ve kuruluşlardan bir ayrıcalığı olamazdı. Olumlu ya da olumsuz gelişmeleri içeren her haber mutlaka “kim” sorusuna cevap vermeli. Bu görüşümü bugüne değin defalarca bu köşede dile getirdim.

     Sabah yazarı Hıncal Uluç da benimle aynı görüşte. Kazaya karışan otobüs firmalarının adının açıklanmasını ısrarla savundu yazılarında. Uluç, 17 Ağustos’ta, haberlerinde otobüs firmalarının adını yazmayan Anadolu Ajansı’nı da eleştirdi. Bunun üzerine AA Genel Müdürü Şenol Kazancı, Uluç’a mektup göndererek, “firma adının yazılmasında hukuki engel olduğunu” savundu.

    Bir telefonla başladı

    Oysa ben araştırmıştım, hukuki bir engel yoktu. Uzaktan konuşmakla sorun çözülmeyeceğini bildiğim için AA’yı arayıp bu görüşümü aktarmaya karar verdim. İyi de oldu. AA Genel Yayın Yönetmeni Metin Mutanoğlu ile uzun uzun konuştuk. Mutanoğlu, “tek aracın karıştığı kazalarda isim verdiklerini ama iki aracın karıştığı kazalarda hatalı olanı belirlemek durumunda olmadıkları için firma adlarını yazmadıklarını” ifade etti.

    Ben de zaten “hatalı olanı belirlemenin bizim işimiz olmadığını ve hüküm içermeyen haber yazmamızın bu endişelerini gidereceğini” anlattım. Sohbet sonunda ortak bir çalışma yürütmeye ve “trafik kazalarında otobüs firmalarının adlarını yazma kurallarını” belirlemeye karar verdik.

   Ayrı ayrı hazırlık yaptık. Önce RTÜK ile görüştüm. “Sadece yasanın 8 ve 9. maddelerinde reklamlarla ilgili düzenlemeler var.  Haberde reklama dönüşmemesi kaydıyla firma isminin yayınlanmasında sakınca yok. Ama tv kanalları, reklam olarak algılanıp ceza verileceği endişesiyle program ve haberlerde firmaların adını gizleyerek abartılı önlem alıyorlar” yanıtı aldım.  Otobüs firmalarının yazılmasında RTÜK açısından sakınca yoktu.

    Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Dairesi ile de görüştüm. Yasal bir engel yoktu, hatta tam tersine Karayolları Trafik yasasının ek 4. Maddesi  “Ölümlü trafik kazasına karışan otobüs işleticisinin unvanının, televizyon ve basın organları aracılığı ile kusur oranlarından söz edilmeksizin ilanı, sırrın ifşaı ve ticarî itibarın ihlali sayılmaz” hükmünü içeriyordu.

   1996’da çıkarılan bu yasal düzenlemeyi uygulamak üzere çıkarılan “Trafik kuruluşları görev ve çalışma yönetmeliği” de  "Kaza İstatistik Büro Amirliği”ne kaza yapan otobüs firmalarını isimlerinin medya ile paylaşılması amacıyla Basın Şubesi'ne bildirme" görevi veriyordu. Yasa çıktıktan sonra bir süre şirket isimleri internet sitesinden duyurulmuştu.

   Görüşmelerde edindiğim bu bilgileri, AA’ya da aktardım. Ardından Haber Merkezi Yayın Yönetmeni B.Selçuk Aval ve Hukuk İşleri Müdürü Şerife Gül Arıman ile biraraya geldik.  Onlar da hukuki açıdan araştırmışlar, Yargıtay ve otobüs firmaları ile görüşmüşlerdi. Şirket isimlerinin verilemeyeceğine ilişkin bir yargı kararı bulamamışlardı.

   Ortak payda insan hayatı

   AA ile buluşma çok olumlu geçti, onların hazırladığı iki taslak ile benim hazırladığım taslağı birleştirmeye karar verdik. Üç ayrı metni birleştirdim; 10 maddeden oluşan “Trafik kazası haberleri yazım kılavuzu” ortaya çıktı.

    Son olarak 12 Eylül’de İstanbul’da buluştuk; bu kez Metin Mutanoğlu’nun yanı sıra AA Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Özkaya da katıldı müzakeremize. Sonunda 10 maddelik kılavuz üzerinde mutabakat sağladık. Hürriyet Genel Yayın Yönetmeni Fikret Bila ve AA Genel Müdürü Şenol Kazancı da bütün süreci ilk andan itibaren yakından izledi ve desteklediler.

      Görüş birliği sağlamamızın ardından diğer medya kuruluşlarını tek tek arayarak bilgi verdik. Mutlulukla söylemeliyim ki, beklemediğim kadar hızlı ve büyük bir destek gördük. AA ve Hürriyet ile birlikte toplam 26 medya kuruluşu, kılavuzu benimsedi ve uygulama sözü verdi. Bu kadar medya kuruluşunu görülmedik biçimde bir araya getiren ortak payda insan hayatıydı.

    Anadolu Ajansı da bu sabah ayrıntılı bir haberi servise koyarak bu büyük uzlaşmayı kamuoyuna ilan edecek.  Bugünden itibaren artık medyada kazaya karışan otobüs şirketlerinin adını gizleme dönemi sona erecek. Umarım bu kılavuz kamuoyu denetimini artırarak otobüs firmalarını, denetim ve önlemlerini artırmaya yönlendirir; böylece kazalar azalır ve insanlarımız yollarda yitip gitmez. AA ve Hürriyet olarak bu işbirliğinin temel amacı da bu zaten.

 

TRAFİK KAZASI HABERLERİ YAZIM KILAVUZU

1- Trafik kazası haberlerinde kamu yararı esas alınır; yansız, nesnel ve yalın bir dil kullanılır; sansasyonel, peşin hüküm içeren ifadelerden kaçınılır.

2- Ölümlü kazaya karışan taşıtın/otobüsün firmasının adı, firma ya da sürücüyü suçlamadan; kazanın oluş şekli ile ilgili kesin ifadeler kullanmadan yazılır.  Fotoğraf ve görüntülerde firma ismi ve plaka buzlanmaz.

3- Kazaya karışan taşıt/otobüs sürücülerinin kusur oranı yazılmaz; bu konuda yorum yapılmaz.

4- Kazaya karışan taşıt/otobüs firmasının yetkililerinin kazayla ilgili görüşüne başvurulur; varsa açıklamalarına haberde mutlaka yer verilir.

5- Görgü tanıkları ya da yolcuların kazanın oluş şekliyle ilgili tanıklıkları nesnel bir dille ve iddia olarak verilir. Abartılı, suçlayıcı ifadeler haberde kullanılmaz.

6-  Kaza haberlerinde kaynağı belirsiz açıklama ya da demeç kullanılmaz. Yetkililerin açıklama ya da demeçlerine isim ve unvanlarıyla birlikte yer verilir.

7- Trafik raporu ve kazayla ilgili diğer belgeler de takip edilerek haber yapılır.

8- Trafik kazalarında yaşamını yitiren ya da yaralananların isimleri, yakınlarının öğrendiğine emin olunmadan haber yapılmaz.

9- Trafik kazası haberlerinde kanlı ve insan onurunu zedeleyici fotoğraf ve görüntü kullanılmaz.  Ölülerin yakın plan fotoğraflarına yer verilmez; uzak plan fotoğraflarda yüzler mutlaka buzlanır.

10- Trafik kazası haberlerinde firmalar ile yetkililerin kazaları engelleyecek önlemler almalarını sağlamaya ve toplumu kazalara karşı bilinçlendirmeye özen gösterilir. Eğitici, öğretici uzman görüşlerine de haberlerde yer verilir.

 

    Doğan Grubu’ndan görüşler

    Rıfat Ababay (Posta Genel Yayın Yönetmeni): Bu kılavuzun sonuna kadar yanındayız ve biz de gazetemizde uygulayacağız. Çok güzel bir hareket. Tebrik ederim. Bizi üzen tarafı geç kalınmış olması. Keşke daha önce yapılabilseydi de fotoğraflarda otobüs firmalarının adlarının gizlenmesi için uğraşmasaydık.

    Rıfat Akkaya (Doğan Haber Ajansı Genel Müdürü) DHA olarak belirlenen bu kılavuzu aynen uygulayacağız. Kazada hayatlarını kaybedenlerin isimlerinin daha aile haber almadan yayınlaması zaten etik açıdan sorunlu bir durum. Bu kılavuz kazaları takip edecek muhabir arkadaşlarımın rehberi olacak.

  Erdoğan Aktaş (CnnTürk Genel Müdürü) Trafik kazaları en çok karşımıza gelen haberlerden. Ben her zaman firma isimlerinin kullanılmasından yanayım. Ama bazı meslektaşlarımız farklı düşünüyordu. Bu konunun netleştirilmesi tüm medya açısından önem taşıyor.

    Süleyman Sarılar (Kanal D Haber Genel Yayın Yönetmeni) Bu kılavuz trafik kazası haberlerindeki kafa karışıklığını giderecek kadar açık. Kanal D Haber Merkezi olarak benimsiyoruz ve uygulayacağız. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün kazaları firma isimleriyle açıklama kararı almasından beri firma isimlerini  gizlemiyorduk.

  Murat Yetkin (Hürriyet Daily News Genel Yayın Yönetmeni) Hem toplumun haber alma hakkının, hem de hak ve özgürlüklerin medya boyutunda gözetilmesini içeren önemli bir girişim. Diğer alanlarda benzeri çalışmalar için örnek alınmalı. Tebrikler.

 

Destekleyen gazete ve televizyonlar (Alfabetik sırayla)

AA, A Haber, Akşam, Birgün, CnnTürk, Cumhuriyet, Daily Sabah, DHA, Habertürk gazetesi, Habertürk tv, Halk Tv, Hürriyet, Hürriyet Daily News.

Kanal D, Kanal 7, Milliyet, NTV, Posta, Sabah, Sözcü, Star, TRT, Tv Net,

Ülke Tv, Vatan,Yeni Şafak,

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 18 EYLÜL 2017

 
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr