1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN
 21 Şubat 2002, Perşembe
 

KIRLANGIÇ YUVASI/64

ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN

Şive dediğin nedir ki? ``O'' harfinin üzerine fazla bastırıp, sözcükleri biraz yayıp, sonlarını da yutarsın olur biter!

Maalesef Türkiye sinemasında, tiyatrosunda, gösteri sanatlarında genel geçer şive taklit formülü bu kadar basit. Özellikle de sinemada yıllardır uygulanır gider bu formül. 

Aktörler için oynayacağı karakterin Anadolunun hangi kentinden olduğu hemen hiç farketmez. Çenesini hafif yana kaydırır, lafları yuvarlar yuvarlar gider. Oynadığı karakter, Erzurumluymuş, Antepliymiş ya da Aydınlıymış dikkat bile etmez.

Bırakın bir Aydınlı ile Trabzonluyu, komşu iki kent olan Urfa ve Antep'ten iki insanının bile konuştukları Türkçenin birbirine hiç benzemediğini görmezden gelir.

Özen göstermeyince de Türkiye insanı, filmlerimizde iki tipe indirgenir; Birincisi İstanbul ağzıyla konuşan beyzadeler. İkincisi ise Anadolu ağzıyla konuşan taşralılar.

Sanırsınız ikinci grupta da sadece Urfalılar vardır. Çünkü sanatçılarımızın kullandıkları o garip şive daha çok Urfa ağzını çağrıştırır.

Hadi Anadolu'daki şive farklarını tek tipe indirgeyenlerin sanatsal yeteneklerini sorgulamayı bir yana bırakalım. Ama ortada ciddi bir kültürel ve sosyolojik sorun olduğu muhakkak. Bu kolaycılığa kaçanlar, hem Anadolu kentleri arasındaki sosyolojik farklılıklardan habersizler, hem de kültürü hafife alıyorlar.

Sonuçta ortaya çıkan tablo, belki birilerini kahkahalarla güldürmeye yarıyor ama gerçekte yaptıkları Anadolu insanını küçümsemekten başka birşey değil. Evet küçümsüyorlar, aşağılıyorlar...

Üstelik şiveleri hor görme anlayışı, hayatımızdaki yerini korumak bir yana giderek yeni boyutlar kazanıyor, daha da yayılıyor. ``İkinci Bahar'' dizisinde ``Şive danışmanı''na başvurulması örneğine bir bakalım..

``Şive danışmanı'' Mehmet Ekinci'nin, Antepli ve Urfalı karakterleri oynayan oyunculara şive dersleri vermesi elbette olumlu bir gelişmeydi.  Gel gör ki, ``danışman'' bile kentler arası şive farklarını yeterince ciddiye almıyordu.

Ali Haydar Ustayı oynayan Şener Şen'e, oynadığı bütün filmlerde, bütün dizilerde sürekli Urfa ağzıyla konuşmaktan öteye gitmediğini bile bile övgüler düzdü:

- Şener Şen, yıllardır doğuyla ilgili filmlerde oynadığı ve bu yörelere çok gittiği için şive dersine ihtiyacı yok.''

Bu ne demek! ``Zaten bütün Doğu'da hep aynı şiveyle konuşulur.'' İşte eleştirdiğim tam da bu. Bir şive uzmanı bile bu yanlışa düşebiliyor...

``İkinci Bahar'' dizisiyle ilgili gelişmeler geçen yıl yaşanmıştı. Bu yıl ``şive'' sorununa bir de ``Azerbaycan Türkçesiyle'' alay eden haberler eklendi. Neymiş efendim? Kablolu televizyon yayınlarına giren Azerbaycan devlet televizyonunu insanlar komedi filmi gibi izleyip izleyip gülüyorlarmış! Yeni eğlencemiz Azerbaycan televizyonuymuş!

Bir kere o televizyonla dalga geçenler, Türkiye'nin Kars, Iğdır gibi kentlerinde Azeri Türkçesini konuşan vatandaşların yaşadığını unutuyorlar. Azerbaycan insanlarıyla birlikte o insanları da aşağılıyorlar. Neden? Çünkü onlar kendileri gibi konuşmuyor, onlar kendilerinden değil!

Şimdi de ``Kürtçe eğitim talebi''ni içeren dilekçeler nedeniyle şive gündemde. Milyonlarca insanın, Kürtçe ile doğup, Kürtçe konuşarak öldüğü, bu dille destanlar yazıp türküler söylediği Türkiye'de, başta MHP'liler olmak üzere birileri çıkıyor, Kürtçeyi de şive kategorisine sokmaya çalışıyor:

- Kürtçeyi bir lisan olarak kabul etmiyorum. Bu mahalli bir şivedir.

Sanatçılarının bile şiveleri, insanları alaya alma malzemesi olarak kullandığı bu ülkede siyasilerin ``Kürtçe şivedir'' demesinin anlamı çok açık. Kürtleri, dillerini, kültürlerini aşağılamak değil mi?

Asıl onlar, o çok savundukları 312.maddeden yargılanmalı...

21-27 Şubat 2002/Tempo


 
FRENLERİMİZİ BOŞALTIP DÜŞLERİMİZİ ORTALIĞA SALSAK
GONCASI RAFYALI GÜLLER
BÜTÜN HÜCRELERİNDE YAŞIYORDU ACIYI
HERKESİN NOSTALJİSİ KENDİNE GÜZEL
ÇIPLAK BEDENLERİ ŞİİRLE SARMAK
ORADA BİR PARK VARDI
BAK HELE NELER GELDİ ZELİŞ'İN BAŞINA
DOĞURGANLIĞA MI TAPALIM, AFRODİT'E Mİ?
ALÇAKÇA İŞLENMEYEN CİNAYET VAR MIDIR HAYATTA?
EŞİMİ ÖPERİM ÖPMEM SANA NE BE KADIN!
GÜVENLİ LİMANLARA SIĞINMAYI YEĞLEYENLER
SIRADAN ÖYKÜLER DE AĞLATIR
BIRAK YANINDAKİ ADAM LAF ETSİN
BAKKAL DEFTERLERİ NE GÜZELDİ
TEK DOLARLIK KALPAZAN OPERASYONU
SORGU LABORATUVARINDAKİ DANSÖZ
NE VOLKANLAR TAŞIRIM İÇİMDE BİLİR MİSİN?
ÇOK ŞÜKÜR BENİM OĞLUM KATİL DEĞİL
DERİNDİ BALIKÇININ GÖZLERİ
ŞAİRİN KOKU ALAMADIĞI VAZİYETTEYİZ
YAHU BİR GÜZEL ÜTÜLÜYOR Kİ DONLARIMI SORMA
KADERİMİN PATRONU, RUHUMUN KAPTANIYIM
TENCERE ELİNDE KELEPÇELEDİLER GENÇ KIZI
DAHA NE KÖTÜLÜKLER GÖRECEK SABRİYE NİNE?
İLKELER NAZİKTİR HER DAİM SULANMAK İSTER
AH O KOCA MEMELİ KADIN!
DNA TESTİ YAPIN HAKİM BEY!
İKİ DUDAK ARASINA SIKIŞMIŞ KİMLİKLER
ÇIĞLIK ÇIĞLIĞAYDI KUŞLAR
SANA KİRPİKLERİMİ BİRİKTİRDİM ALIR MISIN?
CUMHURBAŞKANLIĞI FORSUNDA 16 YILDIZIN İŞİ NE?
AMAN POPOSUNU PARMAKLAMAYIN!
AL YÜZÜĞÜM SENDE KALSIN
UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER
YES DE EMİNE HANIM
MÜDÜR BEYE NEDEN GÜNAYDIN DEMEDİN?
AŞKIN BİTTİĞİ YERDE BAŞLADI HASTALIK
AYI KONSERVE YERSE
DÖNECEKSEN DÖN ARTIK VE GÖR OLACAKLARI
SEVİŞMEK ERKEĞE ÖDÜLSE KADINA CEZA MI?
EN BÜYÜK BAYRAM BİZİM BAYRAM
MEĞER SİLAHLAR NE KADAR GEREKSİZ ZERZEVATMIŞ
MEDET EY TSE, GETİR ŞU İŞE BİR STANDART
SAFLARI SIKLAŞTIRALIM YENİ KAHRAMANLAR GELİYOR ESKİ YOLDAN
ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ
GÜNEŞİN ÜZERİNDE OYNAŞMADIĞI BİNADA OTURAN SİYASETÇİ
TÜRK ASKERİNİN KORE YOLCULUĞUNUN ÖYKÜSÜ
KÖKLERİNİ BU TOPRAKLARA SALANLAR DA KAÇIYORSA
YİNE KANI KANLA YIKAMASANIZ
ECEVİT, CALLAGHAN'IN 27 YIL ÖNCEKİ SÖZLERİNİ DE HATIRLASA
ASKERLER SORGULANAMAZ DARBECİLER ASLA
DOKUNULAMAYAN KAPILARA SIKIŞMIŞ İNSANLIKLAR
CAMDAN ÖRÜLMÜŞ SINIRLAR KAFAYI VURUNCA ANLAŞILIR ANCAK
DİLERİM AİLE ALBÜMÜM SAHAFLARA DÜŞMEZ
OLAĞANLAŞAN OLAĞANÜSTÜLÜKLERE KARŞI AĞLAMA SEANSLARI
BİR ERKEĞİN HEDİYELERLE EVRİMİ
İSLAMİYETİN CAMİLERE ÇEKİLME VAKTİ GELDİ ÇATTI
NE AŞKLAR BİLİRİM GÖRKEMLİ İTİRAFLARA KURBAN GİTMİŞ
SANTİMETREKARECİ MEMDUH'UN UYANIK İŞLERİ
ÇIPLAKLIK SEVENLER GERÇEKLERİ DE GİYDİRMESELER YA
HİSSEDİLEN SICAKLIK VARSA HİSSEDİLEN ENFLASYON NİYE OLMASIN?
HANİ ALEVİLER LAİKLİKTEN YANAYDI?
BİR KURU GÜL KALMIŞTI ELİNDE
ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN
ESSAH MI YANİ?
HERKES ŞEHİT HERKES KAHRAMAN
ÇETECİLER BAYRAĞI AŞAĞILADILAR
FOTOĞRAF TERÖRDEN GÜÇLÜ OLMASA...
ÖNGÖRÜLERİN BEREKETLİ TARLASI KURUDU
PKK İLE SAVAŞ KAZANILDI MI Kİ?
BAHAR YAĞMURLARINDA YIKANMADAN...
CEP TELEFONU HIRSIZI ÇOCUKLAR KOĞUŞUNDA
TANRI AŞKINA! BU SİZİN DE ÜLKENİZ!
ERDOĞAN'A ÇOK KONUŞMA CEZASI VERİLMELİ
KANADALILAŞAN TÜRKÜN VİCDAN AZABINA ÖVGÜ
KENDİNİ ÇOĞALTARAK YAŞAMAK YA DA CENAZELER
OSMANLI SEVDASINDA DANSÖZÜN YERİ
EKRANDA SEVİŞEN TÜRK KIZINI TÜRKLER DESTEKLERSE!
KÖTÜLÜKLERİ GÖRMEZDEN GELEREK YOKETME
TANRI BU ÜLKEYİ TESADÜFLERDEN KORUMASIN
KENDİ KENTİNDE KAYBOLMAK
SANIRSINIZ TARİH BİR OYUNCAK
İNSANA YATIRIM YAPMANIN ALBENİSİ
ÇINARLAR AYAKTA ÖLÜR GAZETELER DE
DEREYATAĞINA EV YAPARSANIZ YIKILIR
HEYECAN DA RUTİNLEŞİR
SEN HASTALIKLI KORUK GİBİSİN
DENİZDEKİ HAYALİ KIRMIZI ÇİZGİ
KAVUN KARPUZ MİSALİ SİYASET
ÖZKÖK: ÜNİFORMANIN ALTINDAKİ KİŞİLİK
NECDET TEKİN: PIRASA PROFESÖRÜ OLUR MU?
HÜSAMETTİN ÖZKAN: İKİLİ TEMASLAR UZMANI
AHMET VEFİK ALP: UÇUK PROJELER BAŞDANIŞMANI
DIŞ GÖREVDEN DÖNEN VEKİL
KOYUNLAR OTORİTEYE ÇAKTIRMADAN KARŞI ÇIKAR
TAHTERAVALLİDEN İNMENİN ZAMANI GELDİ
NABZA GÖRE ŞARKILAR
AKIP GİTMEKTEDİR SESSİZ HAYATLAR
GURKALAR EMRİNİZDE SAM AMCA
TARİHTEN İBRET ALMASI GEREKENLER
1 - 2
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr