1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 38 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan bu yana Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 KORKU HİPNOZU
 19 Haziran 2017, Pazartesi
 
Medyada yeni bir salgın var. “Yeni bir darbe olacak”, “.. terör örgütü orada eylem yapacak”, “Son dakika: Ankara’da bomba ihbarı” gibi haber ve yazılar, hemen her medya kuruluşuna yayıldı. Bir terör eylemi ya da saldırı olacağını neredeyse “muştulayan” başlıkları görmediğimiz gün olmuyor.

Elbette gazeteci, böyle başlık da atabilir, haber de yazabilir. Ama bu tür haber ve yazılar iyice emin olunmadan, somut bir bilgi ve belgeye dayanmadan ya da bir yetkilinin açıklaması olmadan yazılmamalı. Ancak böyle yazılırsa toplum tehlikelere karşı uyarılmış olur, yetkililerin de önlem alması sağlanır.

Fakat örneğin bir “şüpheli paket” haberine “Ankara’da bomba tehlikesi” başlığı atılmamalı. Ya da kulislerdeki bir söylentiye dayanarak, “Yeni darbe yapılacak” diye yazılmamalı. Bunları yazdıktan sonra yeni darbe girişimi görülmez, bomba dediğiniz paketin bir alışveriş çantası olduğu anlaşılırsa halkı tehlikeye karşı uyarmış olmazsınız. Sadece korkuyu yaymış, insanları boşu boşuna tedirgin etmiş, günlük yaşamı olumsuz etkilemiş olursunuz.

Hâlâ belleklerdedir, soğuk savaş döneminde sürekli “Bu kış komünizm gelecek” denirdi. Soğuk savaş dönemi bitti, ardından “dış güçler/iç düşmanlar” argümanı çıktı. İktidardaki siyasetçiler, böyle “öcüleri” dillerinden düşürmezken, medya da sürekli olarak onlara ayak uydurdu.

Aslında şimdilerde yazılan yeni darbe, yeni terör eylemi gibi haber ve yazılar da o eski “öcü”ler ile aynı işlevi görüyor. Kimi siyasetçilerin söylemlerinden beslenen “yeni darbe”, “yeni saldırı”, “terör örgütünün yeni planı” gibi haber ve yazılar, toplumda korku ve endişe yaratıyor, medyada üretilen bu ruh hali dalgalar halinde her yana yayılıyor. 

Üstelik teröre karşı çıkma iddiasıyla kaleme alınan bu tür haber ve yazıların, gerçekte terörün amacına hizmet ettiğini de söylemek mümkün. Unutmayalım, terör sözcüğünün Türkçedeki anlamı, “bulunduğu ortamda gerilim yaratmak, yıldırmak, korku salmak.”

Bilim insanları da terörün amaçlarından birini, “toplumu kan ve şiddet yoluyla korku hipnozuna tabi tutmak” olarak tanımlıyor. Gazeteci de bilgi vermek yerine abartılmış başlıklar atar ve yalan yanlış söylentileri haber yaparsa -farkında olmadan- toplumda “korku hipnozu” yaratılmasına katkıda bulunmuş olur. Örneğin Reina’da katliam yapan saldırganın ifadesinde neden bu saldırıyı düzenlediğine ilişkin sözlerini ayrıntılı olarak yayınlamak da terörün propagandasına aracılık etmekten başka bir şey değildir.

Nitekim bu tür sorunlar düşünülerek Doğan Medya Yayın İkeleri’nde terör haberlerinde “halkın haber alma hakkı ile terörün propagandasını yapmama ilkesinin birlikte gözetilmesi gerektiği” vurgulanmıştır.

RTÜK de terörle ilgili haberlerde “izleyicilerde korku, yılgınlık ve paniğe sebep olabilecek altyazılardan kaçınılması” ilkesini benimsemiştir. RTÜK’ün televizyon yayınları üzerinde içeriğe ilişkin katı düzenlemeler yapmasının yayınlara müdahale anlamına geldiğine inanmakla birlikte bu ilkenin son derece yerinde olduğunu belirtmek durumundayım.

Toplumda korku ve endişe verici, panik yaratıcı haber ve yazıları hazırlayanlar, yazdıklarının toplum üzerindeki bu etkisini de gözetmek durumunda…

 

KBB uzmanlarından tepki

“Doktor Firarda” başlıklı haberde bir Kulak-Burun-Boğaz Hastalıkları uzmanın “tartışmalı estetik ameliyatlar yaptıktan sonra Dubai’ye kaçtığı aktarılıyordu. Hürriyet’te 10 Haziran’da yayınlanan bu haberde geçen “Kulak-burun-boğaz uzmanı olmasına rağmen burun estetik ameliyatları yapan..” ifadesine KBB uzmanlarından itirazlar geldi.

Türk Kulak-Burun-Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Derneği ile bağlantılı Yüz Plastik Cerrahisi Derneği Yönetim Kurulu adına gönderilen açıklamada da haberdeki bu cümlenin düzeltilmesi istendi:

“Haberde ‘KBB uzmanı olmasına rağmen burun estetik ameliyatları yapan’ ifadesine yer verilmiştir. Oysa yüz plastik cerrahisi, Kulak-Burun-Boğaz Hastalıkları uzmanlık dalının (5) temel cerrahi alt dalından biridir. Haberde sözü edilen burun estetik ameliyatları da dahil olmak üzere tüm yüz gençleştirme işlemleri KBB uzmanlık eğitim müfredatı içinde yer almaktadır. Özetle, KBB uzmanlarının burun estetik ameliyatı yapma hak ve yetkileri vardır.”

Ancak Türk Dermatoloji Derneği ile Türk Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği üyesi hekimlerin, bu dernek üyesi KBB uzmanları ile bu konularda aynı görüşte olmadıklarını belirtmeliyim.

 

Katar Emiri’nin adı

Katar Emiri’nin adının Hürriyet’te “El-Sani” olarak yazılmasına bir okur itiraz etmiş, doğrusunun “Al-Thani” olduğunu savunmuştu. Ben de bu okura geçen hafta “Arapça ve Farsça kişi adları, Türkçenin ses özelliklerine göre yazılır. İngilizcedeki yazılışı esas alınmaz” yanıtı vermiştim. Nitekim tarihçi Murat Bardakçı’nın köşesi başta olmak üzere birçok yazıda ve medya kuruluşunda Emir’in adı “El-Sani” olarak kullanılıyor.

Ancak Hürriyet Daily News Genel Yayın Yönetmeni Murat Yetkin de “El-Sani” olarak yazılmasının yanlış olduğunu savundu:

“Thamim el Thani diye yazınca İngilizceye benzetip yazmış olmuyoruz. Arapça aslına daha uygun yazmış oluyoruz. Çünkü Arap alfabesinde, bizde olmayan ‘peltek se’ diyebileceğimiz ‘t’ ile ‘s’ arası bir ses ve harf bulunuyor.

Dolayısıyla Emir’e ‘Samim el Sani’ demek de, ‘Tamim el Tani’ demek de bana doğru gelmiyor. ‘Th’ diye bizde olmayan bir sesi çıkarmaya çalıştığınızda adını daha doğru telaffuz etmiş oluyoruz. Aksi halde, doğrusunu telaffuz etmeye tenezzül etmeyen Batılıların Ankara’ya ‘Enkıra’ demesi gibi bir durum ortaya çıkıyor. “

Yetkin’in bu görüşleri doğrultusunda Katar Emiri’nin adının yazılışını yeniden tartışmak gerekiyor sanırım.

 

Okurdan kısa kısa

Hakan Erdemgil: İnternette ilgi çeksin diye haberle ilgisi olmayan başlıklar atmayı bırakın. Örneğin “Terim kadroyu açıkladı Volkan” diyorsunuz ama haberde Volkan ismi sadece listede geçiyor. Ayrıca aynı haberleri on günde bir tekrar tekrar değiştirerek vermeyin.

Kemal Göktuğ: “Ben bilmem eşim bilir, ihracatta da ilk sırada” başlıklı haberi okudum.1- “Kanal D’nin fenomenler arasında girmeyi başaran”. Anlamadım ne dendiğini. 2- “ülkeler de çok sevildi”. Buradaki “de” ayrı yazılmaz. 3- “yurt dışında ki izleyicilerden”. Buradaki “ki” ayrı yazılmaz (15 Haziran)

Melih Oğul: Seyahat ekinde Ayhan Sicimoğlu’nun yazısında Mısır Çarşısının pazar günleri kapalı olduğunu yazıyor ama Mısır Çarşısı pazar günleri kapalı değil. Kapalı Çarşı pazar günleri kapalı.(4 Haziran)

Cenk Özmen / Sezgin Irmak: Sırf okutmak için bu tür manşetler atılmaz. Bu ne? “Buffon şoku. İtalya yasta”. Sanırsın adam ölmüş!

Hakan Cibelik: hurriyet.com.tr’de “Beşiktaş’ta bir ayrılık, iki imza” haberine tıklıyorum. 9 sayfalık bir galeri açılıyor. İlk 6 sayfa Marcelo’nun Lyon’a gitmesi konusunda yönetimin direncinin kırıldığını iddia ediyor, yani kesin bir bilgi yok. Ayrılık kalan sayfalarda da yok. Daha da hazin olan hani iki imza?

Mükremin Özenç: Ölüm ilanlarında ısrarla “öğle namazına müteakip” yazılıyor. Namazına değil namazını olacak. Ayrıca birinin sözünü tırnak içine aldıktan sonra “dedi” demek dururken tercüme kokan “şeklinde konuştu” veya “diye konuştu” sözleri tercih ediliyor.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 19 HAZİRAN 2017

 
AMA NE SON DAKİKA
YETERSİZ BİLGİ
ARA GÜLER’E SAYGI
SERVİS GAZETECİLİĞİ
EKSİK HABER YANILTIR
GELENEKSEL HABER DEĞERİ
FUTBOLDA HABER ÜLEŞTİRME
SOSYAL MEDYA OLMASAYDI
KANDIRMACANIN BÖYLESİ
İZLEDİĞİ KURUMLA BÜTÜNLEŞİRSE
KARANLIKTA BIRAKMAMA ROLÜ
DEDİ DEDİ GAZETECİLİĞİ
PORNOGRAFİK AYRINTILAR
YOK SAYILAN ÜNİVERSİTELER
BİR ÖLÜMÜN İŞARET ETTİKLERİ
GAZETECİ KANDIRMAK KOLAY
EVET, SKANDAL AMA
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2018   |   fbildirici@hurriyet.com.tr