1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
 05 Haziran 2017, Pazartesi
 

 

       Gazeteciler, her zaman “önce kamu çıkarı, sonra kurumun çıkarı, en son da kendi çıkarım” yaklaşımı içinde olmalı. Zira gazeteciliğin asli işlevi, tüm toplumun, kamunun çıkarını savunmaktır.

       Gazetecilere “kamunun bekçi köpeği” denilmesi de bu işlevinden kaynaklanır. Bazen “gerçeğin bekçi köpeği” ya da “demokrasinin bekçi köpeği” diye kullanılsa da bu tanımların tümü aynı kapıya çıkar; gazeteciler için “kamu yararı”nın her şeyin önünde gelmesi gerektiğini vurgular.  Haber yazarken de sorulacak ilk soru, “Yazılmasında kamu yararı var mı?” sorusudur. Bu sorunun yanıtı haber değerini belirler.

    Ama bir gazeteci haber ya da yazı yazarken kamunun çıkarı dışında kişisel çıkarını ya da özel bir grubun/kişinin/kuruluşun çıkarını gözetmek durumunda kalırsa “çıkar çatışması” doğar. O nedenle gazetecinin kamu çıkarından başka hiçbir çıkarı gözetecek konumda olmaması gerekir.

   Gazetecinin başka işinin olması ya da başka şirket/kulüp/organizasyon/grup ile maddi manevi çıkar ilişkisi içinde bulunması sakıncalıdır. Gazeteci, kamunun çıkarı ile çıkar ilişkisi içinde bulunduğu yerin çıkarını gözetme ikilemi içine düşebilir. Gazeteci ikileme düşmese bile “editoryal kararının etkilendiğine dair en küçük bir kuşku doğması” bile çıkar çatışması olarak değerlendirilir.

   Maalesef Türkiye medyasında çıkar çatışmasının önlenmesine gerekli özen gösterilmiyor. Çıkar çatışması yaratan ya da yaratabilecek birçok ikili pozisyon olağan kabul ediliyor; herkesin gözü önünde sürüp gidiyor. Gazeteciliğin itibar erozyonunun nedenlerinden biri de bu.

    Daha iyi anlaşılması için birkaç örnek vereyim. Diyelim bir yazar ya da muhabir aynı zamanda sanatçı. Birlikte sahne aldığı sanatçılar ya da iş ilişkisi içinde olduğu şirketlerle ilgili yazı yazarsa çıkar çatışması doğar. O yazıyı/haberi, kamunun çıkarını gözeterek mi yoksa iş ilişkisi içinde olduğu kişi ya da şirketlerin çıkarını gözeterek mi yazdığı kuşkusu ortaya çıkar.

   Diyelim bir yazar ya da muhabir, panel/sunum/söyleşi gibi etkinliklere ücretli olarak gidiyor. Bu gazeteci, ücretli katıldığı bu tür etkinliklerle ilgili yazı/haber yazarsa yine çıkar çatışmasından sözedilebilir. Zira maddi çıkar sağladığı için o kişi ya da şirketi yazdığı görüntüsü doğar.

    Aynı durum ücretli olarak dj’lik yapan, beste yapan, parti gibi organizasyonlara ücretle katılan, şirket kuran, profesyonel spor kulübünde yöneticilik yapan, ticari kuruluşlarla tanıtım ilişkisi içine giren, başka kuruluşa da haber veren spor yazarı, alanında ticari işlere girişen sanat yazarı, giyim danışmanlığı yapan moda yazarı, internet sitesi sahibi gazeteci için de geçerlidir. Prensip olarak gazetecilerin bu tür işlere girişmemesi gerekir. Eğer böyle ikinci işleri varsa da o konularla ilgili hiçbir şey yazmamaları en doğrusudur. Çıkar çatışması ancak böyle önlenebilir.

    Gazeteciler, kurumsal ve kişisel itibarın, güvenilirliğin korunması için çıkar çatışması konusunda titiz davranmalı. Anglosakson gazeteciliğinde bir gazetecinin yazdığı kitabın eleştirisini yakın arkadaşının yazmasına bile çıkar çatışması yaratacağı endişesiyle izin verilmediğini söylersem sanırım daha iyi anlaşılır anlatmak istediğim. Kısacası, gazetecilik, ikincil işlerin fiyakalı etiketi haline gelmemeli…    

  

    Çikolata kokulu masallar

     Hürriyet gazetesi bir süredir promosyon olarak “çikolata kokulu masal kitapları” veriyor. Piyasada da çikolata, portakal kokulu masal kitapları satılıyor.

     Akademisyen Nuran Yıldız, gazeteciler.com’daki yazısında bu promosyonu eleştirerek, “masal kitabı gibi masum bir nesneyi çikolata kokan bir tüketim nesnesine çevirmek ve bir de bunu kuponla dağıtacak kadar kendini kaybetmiş olmak büyük meseledir” diye eleştirdi.

     Bu eleştiriyi Çocuk-Genç ve Erişkin Psikiyatristi Prof. Dr. Bengi Semerci’ye sordum, “çikolata kokulu masal kitaplarını” uzman gözüyle değerlendirdi:
  “Masal çocuğun gelişimi için önemli. Ve kitapla ilk kurduğu ilişki. Dolayısıyla kitapla ilişkisini sağlıklı kurması için koku kullanılması doğru değil. İlişkinin çarpık kurulmasına neden olur.

     Sanırım bu tür kokulu kitaplar piyasada da satılıyor. Ama biz kitabı çocuğa başka yönleri ile tanıtıp, sevdirmenin uygun olduğunu düşünüyoruz. Bu bir pazarlama sistemi ki her pazarlama yöntemi gibi amacı doğruyu yapmak değil, daha çok satabilmek.”

 

      Okurdan kısa kısa

      Rıfat Özgenç: “Demir yoksa paydos” haberinde demir fiyatının “kilosunun 1600 liradan 2250 liraya geldiği” defalarca yazılmış. İnsaf, 1 kg demir 1600  lira olur mu? Demirin kilosu değil tonu o fiyata.  (29 Mayıs)

      Uğur Kutlu Özen: Spor basınımızda yıllardır yapılan bir yanlışı Hürriyet de sık yapar oldu. Son olarak Fenerbahçe - Trabzonspor maçı için internette “Kadıköy’de kardeş payı” ifadesi kullanıldı. 3 puan kardeş payı paylaşılsa 1.5’ar puan alınır. Oysa beraberlikte 1’er puan alınıyor.(28 Mayıs)

     Oktay İpek / Nebil Köken: İnternette TRT Genel Müdür adayları haberine “Başçavuş da var şoför de var” başlığı atılmış. Bu alaycı tutum neden?  Lisanslı, doktoralı ve akademik unvana sahip yüzlerce emekli astsubay var. (26 Mayıs)

  Süleyman Ulusoy:  26 Mayıs ve 27 Mayıs tarihli Bilbul eklerinde mozaik bulmaca, artan sözcük, zincir bulmaca, kelime birleştirme oyunu ve beşli sudoku bulmaca aynı. Okuyucunun farketmeyeceğini mi sandınız?

  Ayşe Yıldır: İnternette çok sık “Görenler şaşkına döndü” ya da “Duyanlar şaşkına döndü” başlığı atılıyor. O kadar abartıldı ki, gazete şaşkınların gazetesi olacak!  Bırakın şaşkına dönüp dönmeyeceğine okuyucu karar versin.

 

    Özgen Ersan: “Spor ekranı” sütununda Fenerbahçe- Yakın Doğu Üniversitesi bayan basketbol maçı yoktu. “Bugün pazar maç olmalı” diye tv’de aradım, maç oynanıyordu. Gazetem bana bilgi sağlayamamıştı.(14 Mayıs)

   Gamze Komitoğlu: 24 Mayıs’ta Kelebek’in 2.sayfasında çıkan “En iyiler seçildi” haberinde sanatçı Mazlum Çimen ile fotoğrafı olan çocuk kızım Gülce Komitoğlu’dur.  Ancak fotoğrafa başka bir isim yazılmıştır.  Kızımız Bilfen kısa film gecesinde en iyi kurgu film ödülünü almış ama tadını çıkaramamıştır. 

   Ali Kılıç: “Gezi anması” haberindeki fotoğrafın yanında Meclis’te “Gezi tişörtleri” giyen milletvekillerinin isimleri yanlış yazılmış. CHP Manisa Milletvekili Mazlum Nurlu’nun adı Tacettin Bayır, CHP Kayseri Milletvekili Çetin Arık’ın adı Nihat Yeşil olarak yazılmıştır. (1 Haziran)

    Haydar Atılgan: Yeni tasarıma geçildikten sonra e gazetede ortaya gelen iki sayfa birlikte indirildiği için tablette bu sayfaları okumak mümkün olmuyor.

    Arda Özbahadır: İnternette attığınız bazı başlıklar yanıltıcı. Örnek 10 Mayıs’taki “Yalova’da deprem”' başlığı. Yalova ve depremin neyi çağrıştırdığını herkes bilir. Haberin içeriği ile ilgisi olmayan bu tür başlıklar inandırıcılığınızı azaltıyor.

    Erdem Gülenç: İnternette Tv rehberi bölümünüzde kanal kanal filmlerin ve dizilerin yayın saatlerini veriyorsunuz ama ben dsmart üyesiyim. Ama sinema bölümünde Doğan Grubuna ait D-smart kanalları yok, diğer kanallar var.

    Orhan Aydın/Serkan Saltuk:  Hürriyet gazetesinde günde en az bir kez futbolcu Arda Turan'la ilgili haber görüyorum. Hemen hiç birinde kayda değer içerik bulunmuyor; içi boş ve kof yazılardan ibaret. Sinir tellerimizin üzerinde neden bu kadar oynuyorsunuz?

   Erdoğan Okay: “Yeni kimliğinizi aldığınızda çok dikkatli olun” gibi bir başlık, arkasında 64 sayfa! Sayfanız tıklansın diye daha neler yapacaksınız merak ediyorum.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 5 HAZİRAN 2017

 
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr