1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
 26 Eylül 2016, Pazartesi
 

   15 Temmuz’dan sonra öyle bir iklim doğdu ki, bu süreçte mağduriyete uğrayanlar olduğunun yazılabilmesi bile zaman aldı. Bu iklimin doğmasında siyasi iradenin tavrı birincil önemde olabilir ama medyanın da ciddi bir rol oynadığını sanıyorum. “Fetullahçı Terör Örgütü” ve darbe girişimi soruşturması hakkında yayınlanan bazı haberler, Ergenekon, Balyoz, askeri casusluk, Oda tv gibi davaların başladığı dönemlerdeki yayınları çağrıştırıyor.

    O günlerde olduğu gibi, dayanağı belirsiz, doğrulanmaya muhtaç ve yeni sorular doğuran çok sayıda haber yayınlanıyor medyada. İki örnek vereyim. Birincisi, “İşte FETÖ’cülerin gerçek 1 dolar şifresi” haberi.  İzmir mahreciyle 24 Ağustos’ta birçok gazetenin yanısıra Hürriyet internette yayınlanan bu haberde özetle şu bilgiler veriliyordu:

   “Dolarların üzerinde yer alan rakamların, örgüt içinde kişinin kimlik numarası olarak kullanıldığı belirtildi. Bir FETÖ’cü, yurtdışındaki FETÖ okullarına gittiğinde, bu paranın üzerindeki seri numarası bilgisayar ağı üzerinden sorgulandığında, kişinin örgüt üyesi olup olmadığının tespit edildiği bildirildi.”

  Habere göre, Milli İstihbarat Teşkilatı’nın tespitiydi bu bilgi. Anlaşılan örgüt üyelerinin sicil numaralarını da içeren, üstelik cemaatin bütün okullarından ulaşabilen bir liste varmış! Peki böyle yaygın bir liste varsa MİT neden ulaşamamış? Bu sorunun yanıtı yoktu haberde.

   1 Dolarlık banknotlar hakkındaki enteresan haberler bununla kalmadı. Karar gazetesinin 20 Eylül tarihli haberine göre, 1 dolarların seri numaraları İsviçre’deki Eurobond hesaplarının şifreleri. MHP Lideri Bahçeli’ye göre ise bu paraların seri numaraları haberleşme sistemi ByLock’un şifresi. Bakalım bu çok kullanışlı banknotlarla ilgili daha neler yazılacak, neler söylenecek?

  İkinci örnek, “Şifreli darbe planı! Temmuz: Kökleri çıkarın - Ağustos: Toprağa gömün” başlığını taşıyordu. 7 Eylül’de birçok gazetenin yanısıra Hürriyet’te yayınlandı. Bu haber özetle şöyleydi:

   “..Genelkurmay Başkanlığı'ndaki aramada ‘Bahçe Gelişim Planlaması’ isimli ilginç bir belgeye ulaşıldı. Başsavcılık kaynakları, söz konusu planın bahçe düzenlemesi planı olmadığını, darbe girişimi öncesi ve sonrasında yapılacak iş ve işlemleri içeren şifreli bir metin olduğunu değerlendiriyor.”

    Sadece plandaki “kesilen ağaç köklerinin çıkarılması (Temmuz 2016)” ifadesi, tarihi nedeniyle darbeyle ilişkilendirilebilmiş. Ama örneğin “Enginar dikimi (Şubat -2017)” ya da “Yaban çileği/böğürtlen/ahududu dikimi (Nisan-2017)” gibi maddelerin darbeyle nasıl bir ilişkisi olduğu hakkında bir tahmin bile yapılamamış. Buna rağmen “bahçe düzenleme planı” neden “darbe planı”na benzetilmiş, haber onu anlatamıyor.

   Açık söylemek gerekirse, insan “zaytung” haberi okuduğu kuşkusuna kapılıyor. Şaka gibi. Ama ciddi, doğrulanmış haberler gibi sunuluyor bunlar.  Nasıl olsa iddianameler hazırlanacak, sanıklar duruşmalarda konuşacak. O gün geldiğinde yüzümüzün kızarmaması için gazetecilik kurallarına uygun, çift kaynaktan kontrol edilmiş, en önemlisi de mantık ve vicdan süzgecinden geçirilmiş haberler yazmalıyız…

 

    Hangi dilde kısaltacağız?

    “Her sayfanızda farklı bir kısaltma var. Ne diyeceğinize bir karar verseniz. DAEŞ, DEAŞ, DAİŞ ya da IŞİD. Hangisini kullanacaksınız?” Hayri Budak adlı okur, 21 Eylül’de telefonda sordu bu soruları.

    Bu gözle bakmamıştım doğrusu. Okurun neden böyle sorduğunu anlamak için o günkü Hürriyet’e bir kez daha baktım. Birinci sayfada DAEŞ, aynı haberin dünya sayfasındaki devamında DEAŞ deniliyordu. Yazarların köşelerinde de DAİŞ, DAEŞ ve IŞİD gibi farklı kısaltmalar vardı.  

    Aslında bir gün önce Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD’ye hareketinden önce bu örgütün adının kısaltılması konusunda değerlendirmelerde bulunmuştu:

   “Bazı yayın organları IŞİD diyorlar. IŞİD diye bir terör örgütünü biz kabul etmeyiz. İslam’la terörü bir arada kullanmak mümkün değildir.”

   Sanırım bir kez daha açıklamak gerek. Bu örgüt başlangıçta “Dawlat al-Islamiyah f'al-Iraq wa al-Sham” (Irak Şam İslam Devleti) adını almıştı. Bu ismin Arapçadaki kısaltması DAİŞ, Türkçesinin kısaltması IŞİD, İngilizcesinin kısaltması ISIS. Arapça kısaltmanın Latin dillerindeki okunuşa uyumlu yazılışı DAESH, batıdaki bu kullanımın Türkçede yazılışı ise DAEŞ.

    Örgüt aslında “Irak Şam İslam Devleti” adını Haziran 2014’te bıraktı; o tarihten itibaren kendine “İslam Devleti” adını verdi. O nedenle batılı bazı yayın organları “Islamic State”in kısaltması olarak “IS”yi kullanıyorlar.

     Türkçede de “İslam Devleti” ve onun kısaltması olan “İD”yi kullanmak yanlış olur. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın söylediği “terörle İslam’ı birarada kullanmak” tam da bu olsa gerek. Erdoğan da Ekim 2014’deki Fransa gezisinden itibaren DEAŞ demeye başladı; son zamanlarda daha çok Arapça kısaltmanın Batıdaki telaffuzu DAEŞ’i tercih ediyor konuşmalarında.

   Ama DAEŞ, DEAŞ, DAİŞ ve IŞİD kısaltmaları arasında içerik açısından hiçbir fark yok. IŞİD yerine DAEŞ veya DAİŞ de dense yine “İslam Devleti” ifadesini içeriyor. Sadece dilleri farklı.

    Bu noktada hangi dildeki kısaltmanın gazetede kullanılacağına bir karar vermek gerekiyor. Okurun kafasını daha fazla karıştırmaya hakkımız yok. Bence doğal olan Türkçe yayın yapan bir gazete olarak –daha önce yazdığımız gibi- IŞİD kısaltmasını kullanmak.

 

    Okurdan kısa kısa

   Naim Karaçalı: İtalyan heykeltıraş Maurizio Cattelan’ın 18 ayar altınla yaptığı klozetin adı “Amerika” imiş. 1 peni karşılığında kullanılabilirmiş. Neden peni de kuruş değil? (16 Eylül)

NOT: 1 Peni yaklaşık 4 kuruş. Parantez içinde bu bilgi verilmeliydi.

        Ünsal Bozkurt: Bugün internette “Arda Turan Bahçeköy’de yeni ev aldı” haberiniz var. 11 Adet fotoğrafın hepsi de eski sevgilisiyle çekilmiş fotoğraflar. Nerede yeni evin fotoğrafı? Biraz okuyucuya saygılı olun. (15 Eylül)

     Birgül Ergev: Gazetede başlık “İstanbul’un Şeb-i Aruz’u”. Arus ve aruz yine karışmış. Aruz, Divan şiirinde kullanılan vezin ölçüsü. Arus ise gelin demek. “Şebi arus” da düğün gecesi demek oluyor.(20 Eylül/10.sayfa)

  Aziz Naci Doğan: 14 Eylül’de yaşama veda eden seçkin yazarımız, yönetmenimiz ve oyuncumuz Çetin Öner'in acı veren haberinin Hürriyet'te yer bulamamasından üzüntü duydum. Aydınlarımızın,  sanatçılarımızın ölüm haberlerinin “atlanması”nın okurlar için kabul edilebilir yanı yoktur.

    Nedim Ardoğa: Son sayfadaki “Uzayın yeni bebeği” haberinde TW Hydrae’nin 176 milyon ışık yılı uzaklıkta olduğu yazılmış. Sadece 176 ışık yılı uzaklıkta. (19 Eylül)

   Özcan Kılıç: İnternetteki başlıklarda “o” kelimesine sinir oluyorum, hiç bakmıyorum. O yasak kalkıyor, hangi yasak? O isim gözaltında, hangi isim? O ülkeye uçuşlar iptal, hangi ülke? “O” yazacağınıza neyse onu yazsanıza…

      Perihan Bayrak: “Kayyum delilleri” imiş. Bu “istihbarat raporları"nı kim, ne zaman yazmış, belli değil. Böyle “rapor”larla seçimle gelmiş belediye başkanlarının yerine kayyum atanmasını haklı göstermeye çalışıyorsunuz. Peki neden o insanların görüşünü almıyorsunuz? Gazetecilik lütfen.(13 Eylül)

   Canan Bozkurt: İnternetteki “Savaştan kaçıp pavyoncuya yakalanmışlar” haberinde sığınmacı kadınların yüzlerinin yeterince kapatılmaması, yaş ve isim bilgilerine yer verilmesi gizliliğin ihlalidir. Sığınmacılar arasında da namus, töre gibi sebeplerle kadın cinayetleri işlendiğini unutmamalısınız. (10 Eylül)
FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 26 EYLÜL 2016

 
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
HABER AJANSLARINA ÇAĞRI
SÖYLEŞİDE GAZETECİNİN ROLÜ
"ASKERİ KAYNAK" NEDİR?
ASPARAGAS BÖCEĞİ
NEFRET TACİRLERİNE ARACILIK
GÜCÜN SÖYLEME ETKİSİ
HABERLER AKLAMAZ
GAZETECİYE YASAĞI SAVUNMAK
MEDYA DA MUHASEBE YAPMALI
OKURUN ÖĞRETİCİLİĞİ
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr