1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
 
 

 

       “Venezuela’da hamburger 170 dolar” başlığını okuyanların inanmakta güçlük çektiğine eminim. Öyle ya, bir hamburger, 170 dolara (yaklaşık 504 TL) satılıyorsa o ülkede insanlar nasıl yaşıyor? Haber bu soruya yanıt veremese de o çarpıcı başlık, gören herkese haberi sonuna kadar okutmuştur.

         Venezuela'da yaşayan işadamı Şevket Biberoğlu, bu haberden rahatsız olmuş. “Nereden çıkardınız hamburgerin 170 dolar olduğunu" diye sorarak, “Venezuela'da hamburger fiyatı 170 dolar falan değil 1.7 dolar. Ki ülkede etin kilosu 5 dolar" dedi. Venezuela'yı bilen Vedat Veleli adlı okur da haberin yanlış olduğunu belirterek, itirazlarını sıraladı:

         “Cebinizde dolar ile turist olarak oraya giderseniz gecesi 100-200 dolara kalırsınız. Hamburgeri de yarım dolara yersiniz. Ama devlet kuru ile piyasadaki kur farklı. Mesela 3500 Bolivar'a öğle yemeği yediniz. Bu piyasadaki kurdan 3,5 dolar ama devlet kuruna göre 350 dolar. Ödediğiniz fiyatı devlet kurundan çevirirseniz bu haberi yapmanıza neden olacak dolar rakamları çıkıyor. Gerçeğin manşetinizle ilgisi yok.”

         İnternet böyle bir mecra. Türkiye'de yazdığınız habere Venezuela'dan itiraz gelebiliyor. Bu hem hatalardan arınmayı kolaylaştırıyor, hem de internet editörlerini daha dikkatli olmaya zorluyor.

        Okurların bu eleştirilerinin ardından haberin orijinalini buldum. Haber AFP (Fransız Haber Ajansı) kaynaklıydı. Caracas'tan yazılan haberde şu bilgiler veriliyordu:

         “Eğer Venezuela'yı ziyaret eden biri herhangi bir şeyi yabancı bir kredi kartıyla ödeyecek kadar şanssızsa, gözleri yaşartan bu fiyatlar onlara Tokyo veya Zürih’ten bile daha pahalı bir şehirde olduklarını düşündürebilir.

         Resmi kurun belirlediği 10 Bolivar 1 dolar değişimine göre, 1.700 Bolivar’a satılan bir hamburger 170 dolar, geceliği 69.000 Bolivar olan bir hotel 6.900 dolar ediyor. Tabii ki tüccarlar, fiyatlarını resmi kura göre belirlemiyor. Karaborsadaki 1.000 Bolivar’a bir dolar kurunu kullanılıyorlar.

      Ama Bolivar ile para kazanan ve çoğunlukla ithal ürünlere dayanan bir ekonomide yaşayan hiperenflasyon mağduru Venezuelalılar için bu koşullar inanılmaz derecede pahalı. “

        Görüldüğü gibi, AFP'nin haberi ile “Venezuela'da hamburger 170 dolar” başlığı tam olarak örtüşmüyor.  AFP, ülkedeki sıkıntılı ekonomik durumu ve hiper enflasyonu hamburger örneği üzerinden okura aktarmaya çalışmış. Hamburgerin fiyatı da evet çok pahalı ama orada yaşayan insanlar için 170 dolar da değil.

         Oysa Türkiye'de, AFP'nin haberini alıntılayan haber siteleri ve televizyonlar bu nüanslara dikkat etmediler. Dolar kuru farklılıkları bile çoğu haberde yoktu. Hürriyet internet okur itirazlarının ardından haberi yayından kaldırdı ama o başlık hala onlarca sitede aynen duruyor.

         Bir örnek vereyim. Bir gazetenin internet sitesindeki başlık, “Ülkede yiyecek kıtlığı! Hamburger 170 dolar” şeklinde. Haberin girişi de şöyle; “Ekonomik krizin giderek derinleştiği Venezuela'da halk zorda. Ülkede bir hamburger 170 dolara satılıyor. Hal böyle olunca yoksul aileler günde sadece bir öğün yiyebiliyor.”

         AFP'nin haberi ile ne kadar farklı değil mi? Kur farkından falan hiç bahsedilmiyor. Haberin orijinali ile ilgisi kalmamış. Korkarım bu yanlış sunum, çeviri hatasından çok, okur avlamak için çarpıcı haber sunma telaşının habercilik ilkelerini unutturmasından kaynaklanıyor.

 

    Zihin açıcı sorular

    İstanbul’da yapılan BM Dünya İnsani Zirvesi’ne Rum lider Nikos Anastasiades de katıldı. Gazeteler sadece Anastasiades’in, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın düzenlediği akşam yemeğine gitmemesini haber yaptı.

   Benim ilgimi çeken de zirve sırasında Anastasiades’in önündeki kartonda “Cyprus” yazılmış olmasıydı. Anastasiades, zirvede Kıbrıs’ı temsil ediyor, öyle kabul ediliyordu. Zaten zirve boyunca da “Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı” olarak anıldı.

   Hürriyet başta olmak üzere Türkiye’deki bütün medya organlarında ise Anastasiades için “Güney Kıbrıs Rum Yönetimi Başkanı” sıfatı kullanıldı. Çünkü Rum liderler, 1974’ten bu yana Türkiye’de bu şekilde tanımlanıyor.

    Fakat  Türkiye’nin, Rum Kesimine uyguladığı vize zorunluluğunu kaldırmayı gündemine aldığı bir dönemden geçiyoruz. Avrupa Birliği’nin, Türkiye’ye vizeyi kaldırması halinde Türkiye’nin de AB üyesi ülkelerin vatandaşlarına uyguladığı vizeyi kaldırma kararı, 3 Mayıs’ta Resmi Gazete'de yayınlandı.

       Kürşat Bumin, bu kararın ardından 17 Mayıs’ta Diken adlı internet sitesinde yayınlanan “Vize kalktı ama adı hâlâ ‘Güney Kıbrıs Rum Yönetimi” başlıklı yazısında konuya farklı bir açıdan yaklaştı:

      “..AB üyesi tüm ülkelerin vatandaşlarına vizeyi kaldırırsam Kıbrıs Cumhuriyeti’ni ‘Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ diye adlandırmayı sürdürebilir miyim? Hayır sürdüremezsin!

    İster ‘Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ isterse ‘Güney Kıbrıs’ ya da ‘Kıbrıs Rumları’ demeyi tercih edin, vatandaşlarına vizeyi kaldırdığın bir ülkeyi artık gerçek adıyla anmak mecburiyetindesiniz.”

   Gerçi vizenin kaldırılmasıyla ilgili somut adımlar ufukta görünmedi ama yine de Bumin’in yaklaşımı, üzerinde düşünülmeyi hakediyor. Kaldı ki, Bumin, bir de  “Peki ama ülkenin medyası niçin bu ‘devlet dili’ni sorgu sualsiz kabul ederek kullanıyor?” sorusunu da yöneltiyor. Gazetecilik ve dil kuralları açısından zihin açıcı bir tartışmayı başlatabilir yönelttiği sorular…

 

    Okurdan kısa kısa

    Serkan İnci: Bugün yayınlanan “Bebeği 2 günlüktü” haberinde şehit Fırat Palamut adına konulan fotoğraf, Ersin Yıldırım’a ait. Ersin Yıldırım, 17 Ocak’ta İdil’de şehit olmuştu. (25 Mayıs/ 26.Sayfa)

Not: Evet, fotoğrafı bazı ajanslar yanlış geçmiş.  O nedenle başka gazetelerde de yanlış fotoğraf kullanılmış.

    Hatice Sarıaltın:   Kablo ile boğularak öldürülen kadın haberine “Psikoloğun cinsel fantezisi hayatına mâl oldu” başlığı atılırsa problem var! Bu haber, psikolojik sorunları olan kişilere sapıklıkları fanteziymiş gibi algılatır. Haberde vurgu fantezi olmamalıydı.(20 Mayıs/internet)

   Not: Okur haklı. Nitekim Meksika’da yaşanan bu olayda erkek, cinayet şüphesiyle tutuklanmış. Fantezi konusu, o şüphelinin iddiası.

      Lütfi Keskin: Güzin Abla’nın “Kayınpederime ilgi duyuyorum” yazısındaki fotoğrafa “temsili” ya da “arşiv” notu düşmeliydiniz. Rumuz koyup yazıdaki kadını korumuşsunuz. Peki yabancı bir dergiden alınan fotoğraftaki kişilerin hukuku ne olacak? Ayrıca ilgisiz kişilerin fotoğrafını kullanmak nasıl bir süsleme mantığı? (24 Mayıs)

   A.Naci Doğan: 23 Mayıs’ta Kelebek’teki başlıklardan biri şuydu: “(Okan Bayülgen) Bodrum'da mekân (restoran) açıyor”. Restoran,  gece kulübü, antikacı vb. işyerleri için ısrarla -bir mafya argosu olan- “mekân” sözcüğünü kullanmaktan vazgeçemiyor magazin basını.

   Musa Alioğlu: 23 Mayıs’ta “Kabine şifreleri” başlıklı haberde geçen “Ak Parti’nin Ermeni İstanbul Milletvekili Markar Eseyan’a..” nereden bakarsan bak kötü bir dil. Muhabir yazabilir ama editör düzeltmeliydi.

   Aydın Özmen: ABD’de yaşamını yitiren Türk genci ile ilgili haber başlığınız “Pırpırla uçtu gitti”. Bir okurunuz olarak bana oldukça gayri ciddi geldi. Bu genci tanımadığım halde kendimi ailesinin yerine koyup üzüldüm. (20 Mayıs)

    Koray Kılınçat: Bugün İzmir’de okuduğum gazetemizin 3. sayfasındaki “Düşen asansörde can verdi” başlıklı haberin içeriğinde, bir trafik kazasının detayları veriliyor. Başlık ile haberin ilgisi yok.(26 Mayıs)

    Köksal Anadol: “Arz-Talep” kavramı bulmaca sorularınızda yanlış yorumlanmaya ve sorulmaya devam ediliyor. Bulmacada “Tüketicinin piyasadan mal çekmesi” karşılığında -ikinci kez- “arz” cevabı istendi. Halbuki “arz” bilakis “üreticinin piyasaya mal çıkarması” demektir. 

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 30 MAYIS 2016

 
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
HABER AJANSLARINA ÇAĞRI
SÖYLEŞİDE GAZETECİNİN ROLÜ
"ASKERİ KAYNAK" NEDİR?
ASPARAGAS BÖCEĞİ
NEFRET TACİRLERİNE ARACILIK
GÜCÜN SÖYLEME ETKİSİ
HABERLER AKLAMAZ
GAZETECİYE YASAĞI SAVUNMAK
MEDYA DA MUHASEBE YAPMALI
OKURUN ÖĞRETİCİLİĞİ
İMA ETME SUÇU
CUMHURBAŞKANI'NA DA EŞİT MESAFE
BAKANLIĞIN SÖYLEYEMEDİĞİ
GÜMRÜKSÜZ PARA SAHASI
NEFRET SÖYLEMİ Mİ?
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr