1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 38 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan bu yana Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 HABER NASIL YAZILMAZ?
 09 Mayıs 2016, Pazartesi
 

"Tarabya’da söz yemeği". 2 Mayıs’ta, Hürriyet’in magazin sayfasındaki haberin başlığı böyleydi. Tarkan’ın, Pınar Dilek ile sözlendiğini duyuruyordu.

Fakat aynı gün sabah erken saatlerden itibaren Hürriyet internette "Tarkan evlendi" haberi yayına girdi. Ertesi gün Hürriyet’te yer alan haber ise "Sürpriz nikâh" başlığını taşıyordu. Bunun üzerine okurlardan Muharrem Akduman, "Hangisi doğru?" diye sordu. Öyle ya, Tarkan sözlendi mi, evlendi mi?

Meğer Tarkan’ın basın danışmanı gazetecilere Tarkan’ın "sözlendiği" bilgisi vermiş. Hürriyet dâhil bütün gazeteler de o nedenle "sözlendi" diye yazmış haberleri. Ertesi gün nikâh töreni fotoğrafları servis edilince anlaşılmış evlendikleri.

Ancak bu bilgiler Hürriyet’in ikinci haberinde yoktu. 3 Mayıs’ta çıkan "evlendi" haberi, sanki bir gün önce "sözlendi" diye bir haber yayınlanmamış gibi yazılmış; ilk habere atıf bile yapılmamıştı.

Oysa bir gün önceki haberin doğru olmadığı anlatılmalı, bu yanlışın nedeni konusunda okura bilgi verilmeliydi. İki haberi birden okuyan okuru şaşkına çevirmemek için gerekliydi bu.

***

"Adı bile belliydi" haberi, 3 Mayıs’ta yayınlanmıştı. Gaziantep’teki bombalı saldırının istihbaratının önceden alındığı ve saldırganın adının da aralarında bulunduğu muhtemel şüphelilerin listesinin beş gün önce Gaziantep Emniyeti’ne iletildiği aktarılıyordu.

Bu haberle ilgili olarak Gaziantep Valiliği bir açıklama yaptı. Açıklamada, haberdeki "yetkililere şüpheli ismi de bildirildi’ ifadesinin gerçeği yansıtmadığı" belirtildi.

Valiliğin bu açıklaması, Hürriyet’te 4 Mayıs’ta "Bombacı açıklaması" başlığıyla yayınlandı. AA mahrecini taşıyan haberin ilk cümlesi, "…haberin gerçeği yansıtmadığını bildirdi" şeklindeydi. Halbuki Valilik, haberin tümünü yalanlamamış; sadece "şüphelinin adının bildirilmesi" kısmına itiraz etmişti.

Bu durumda haber, "Adı bile belliydi" haberinin tümünün yalanlandığı gibi bir üslupla yazılmamalıydı. Valiliğin haberin diğer unsurlarıyla ilgili hiçbir ifade kullanmadığı, böylece saldırı olacağı istihbaratının Gaziantep Emniyet’ine beş gün önceden bildirildiği unsurunu doğruladığı vurgulanmalıydı.

***

"ABD’li öğrenciye İstanbul’da tecavüz" 3 Mayıs’ta üçüncü sayfada yayınlandı. Haberin girişinde genç kızın "otostop yaptığı" bilgisi veriliyordu. Hemen altındaki paragrafta da "D.D.S. cumartesi gecesi arkadaşlarıyla Mecidiyeköy’deki bir gece kulübünde eğlendi. Genç kız çıkışta evine dönmek için otostop yaptı" deniyordu.

"Otostop" sözcüğü böyle vurgulanınca haber, "gecenin bir yarısında eğlenceden dönerken otostop yapan Amerikalı genç kıza tecavüz" öyküsüne dönüyordu. Böylece şiddete maruz kalan genç kız, tedbirsiz davranmış ve tecavüze zemin hazırlamış gibi görünüyordu.

Üstelik otostop yaptığı bilgisi de kesin değildi. Nitekim bir gün sonra ortaya çıkan görüntü ve ifadelerde genç kızın otostop yapmadığı, arkadaşının evinden çıktıktan sonra yolda yürürken saldırganların genç kızı kendi araçlarına binmesi için ikna ettikleri anlaşıldı.

Bu da gösteriyor ki, saldırı ve şiddet haberlerini yazarken sadece fail ifadesine dayanmamalı ve kalıplaşmış söylemlerden uzak durmalıyız. Daha da önemlisi, –özellikle de kadın- mağdurlar hakkında suçlayacak ifadeler kullanmamalıyız.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin "Toplumsal cinsiyet eşitlikçi haber kılavuzu"ndaki "Bu tür haberlere konu olan kadınların kıyafetleri, davranışları, alışkanlıkları, zevkleri vb. suça zemin oluşturan sebepler gibi gösterilmemeli ve önyargı oluşturabilecek ifadelerden kaçınılmalı" tavsiyesi kulağımıza küpe olmalı.

 

Şiddet anketi

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde bir grup kız öğrencinin, tacizci olduğu iddiasıyla bir erkek öğrenciye saldırmaları hemen tüm medyada haber olmuştu. Hürriyet internette bu haber yayınlanırken bir de anket düzenlenmişti.

O erkek öğrencinin avukatı olan F. Seda Kaya, Hürriyet’te 29 Mart’ta internette yayınlanan "DTCF karıştı, taciz iddiasıyla dayak" haberine tekzip göndermiş. "Yanlı beyanlara itibar edilerek yapılan asılsız haberlerde müvekkil aleyhine olumsuz algı oluşmuştur" diyor.

Ancak habere baktım, suçlamaların iddia olduğu özellikle belirtilmiş; erkek öğrencinin de ne adı yazılmış, ne de görüntülerde yüzü görünüyor. Sadece isminin ilk harfleri verilmiş. Ama avukatın tekzip metninde erkek öğrencinin açık adı var, yani metin aynen yayınlansa kimliği tümden deşifre olacak!

Fakat avukatın da vurguladığı gibi böyle bir haberle ilgili anket yapmak son derece sakıncalı. Gerekçesi ne olursa olsun ortada bir şiddet var, kız öğrencilerin davranışın haklı bulup bulmadıklarını okura soramayız. Bereket okurların yüzde 44.2’si "Tepki haklı ama şiddet uygulamaları yanlış" şıkkını işaretlemiş. Ama ya çoğunluk şiddeti "haklı" görseydi? O zaman biz de gazeteci olarak şiddeti desteklemiş olmayacak mıydık?

 

Okurdan kısa kısa:

Metin Susan: Hürriyet Cumartesi Ekinde yer alan "Sahnede şenlik var" yazısındaki Selami Şahin ve İrem Derici röportajlarındaki sorularla cevaplar birbirinden ayırt edilemiyor.(30 Nisan)

Birgül Ergev: Galiba "Haddini bilmeyenler Kutu’l Amare’yi inkâr edemezler" başlığında anlam kayması olmuş. Cumhurbaşkanı "Haddini bilmeyenler bu zaferi inkâr etti" anlamında konuşmuş. "Haddini bilen" ya da "inkâr eder" olabilirdi. Tabii en doğrusu konuşanın kalıbını kullanmak. (1 Mayıs/ 27.sayfa)

Kaan Tatar: Neden inatla "Kilis’e roket düştü" diye haber yayınlıyorsunuz? Kilis’e bilinçli olarak roket atılıyor; başka bir yere giderken kazayla Kilis’e düşmüyor. (1 Mayıs/internet)

Sadık Zeki: 3 Mayıs tarihli gazetenin arka kapağındaki "Dünya kadar 3 gezegen" haberinde geçen "güneşin 10 katı küçüklüğündeki" ölçüsünü anlayamadım. Üstelik bu ölçü (!) aralıklarla kullanılıyor. Acaba "güneşin 10’da biri büyüklüğünde" mi denilmek isteniyor? Yoksa bilmediğim bir ölçü mü var?

Baran Yılmaz: Hani intihar haberlerini kullanmayacaktınız? İnternette "Gayrettepe’deki ünlü otelde feci ölüm" başlıklı bir haber var. İntihar eden kişi ünlü değil. Üstelik intihar nedeni benzer durumdakilere de olumsuz örnek oluşturabilecek üzücü bir olay.(3 Mayıs)

A. Feridun Gündoğdu: 20 Nisan’da manşetinizdeki çelişkiye dikkat çekmek isterim. Cumhurbaşkanı, "PKK’yı yendik" diyor. Sağ alt köşede ise "İki şehit" haberi var. Nasıl yendikse?

Not: Manşet, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sözlerini aktarıyordu; onun görüşüydü. Şehit haberi de Güneydoğu’daki gelişmeyi içeriyordu.

Ayşe Doğuş: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Davutoğlu’nun görüşmesi, bizim okuduğumuz gazetede yarın diye yazıyor. Görüşme bugündü. Erken öğrenemediniz herhalde. (4 Mayıs)

Not: Cumhurbaşkanlığı, program değişikliğini o gece 00.45’te açıklayınca ilk baskılarda "yarın" diye kalmış. "Bugün" düzeltmesi son baskılarda yapılabilmiş.

Erdinç Baştopçu: Hemen her haberi internette "Dünya bunu konuşuyor", "Sonunda bu da oldu" gibi başlıklarla sunuyorsunuz. "Gmail kullananlara çok önemli uyarı" başlığına tıklıyorsunuz bu hesabın özelliklerini anlatan haber çıkıyor. 

FARUK BİLDİRİCİ / 9 MAYIS 2016 / HÜRRİYET


 
EDİTORYAL STANDARTLAR
GAZETECİLERİN "EN" MERAKI
MEDYAYA YENİ KAYNAK
AMA NE SON DAKİKA
YETERSİZ BİLGİ
ARA GÜLER’E SAYGI
SERVİS GAZETECİLİĞİ
EKSİK HABER YANILTIR
GELENEKSEL HABER DEĞERİ
FUTBOLDA HABER ÜLEŞTİRME
SOSYAL MEDYA OLMASAYDI
KANDIRMACANIN BÖYLESİ
İZLEDİĞİ KURUMLA BÜTÜNLEŞİRSE
KARANLIKTA BIRAKMAMA ROLÜ
DEDİ DEDİ GAZETECİLİĞİ
PORNOGRAFİK AYRINTILAR
YOK SAYILAN ÜNİVERSİTELER
BİR ÖLÜMÜN İŞARET ETTİKLERİ
GAZETECİ KANDIRMAK KOLAY
EVET, SKANDAL AMA
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2018   |   fbildirici@hurriyet.com.tr