1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
 21 Mart 2016, Pazartesi
 

     Ankara ve İstanbul’daki bombalı terör eylemlerinin ardından e-posta grupları ve sosyal medyada yeni saldırı söylentileri birbirini izledi. Her duyduğuna inanan sosyal medya kullanıcıları maalesef yalan yanlış bilgilerin yayılmasına katkıda bulunmuş oldular. Yine de kimseyi ayıplayamıyorum. Korku ve endişenin bir karabasan gibi toplumun üzerine çöktüğü böyle bir atmosferde insanların kontrollü davranmaları kolay değil.

    Ama gazeteciler, o mecralarda sıradan sosyal medya kullanıcıları gibi davranamaz. Haberciliğin,  şüpheyle yaklaşma, araştırma ve doğrulama kuralları sosyal medya için de geçerli. Orada yayılan bilgiler, kontrol edilmeden, kaynağından doğrulanmadan haber haline getirilemez.

   Doğan Grubu Yayın İlkeleri, “Dijital mecradan öğrenilen her bilgi, her zaman olduğu gibi doğrulatılmaya muhtaçtır” uyarısını içeriyor. Dijital alandan edinilen bilgilerin kontrol edilmesi ve haber yapılırken de kaynak gösterilmesi gerektiği hatırlatılıyor. Bunlar aynı zamanda evrensel gazetecilik ilkeleri. 

   Fakat saldırılar sonrasında yaygın medyada bu ilkelere yeterince özen gösterildiğini söyleyemeyeceğim. Birçok medya kuruluşu ve haber sitesi, sosyal medya kaynaklı bilgiyi kontrol etmeden, araştırmadan haber yaptı.

   Doğrulatılmadan yayınlanan sosyal medya kaynaklı haberlerden biri,  Emniyet’in 20 bombalı aracı aradığına ilişkindi. 20 aracın plaka, model ve markasını da içeren bir liste önce mail grupları ve sosyal medyada yayıldı. Ardından bazı internet siteleri yayınladı.

   Hürriyet’in internet sitesi de bu söylentiyi “Emniyet plakaları yayımladı, 20 bombalı araç aranıyor” başlığıyla haber yaptı. Oysa Emniyet’in böyle bir açıklaması yoktu. Hatta Saim Tokaçoğlu’nun “bizhaberiz” adlı internet sitesinde yazdığına göre, listedeki araç plakaları, Emniyet’in kayıtlarındaki marka ve modellerle örtüşmüyordu bile. Gerçek olmadığı uyarılarından sonra haber silindi ama yayında kaldığı sürede ortamı zehirleyen bilgi kirliliğine katkıda bulunmuş oldu.

    Daha önce başka bir haber sitesinin yayınlamış olması ve haberde kaynak gösterilmesi, Hürriyet’in sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Kaynak yazmak doğrulamak anlamına gelmez. Haber yayına verilmeden önce Emniyet’ten sorulsa böyle bir yanlışa düşülmezdi.

  Unutmayalım, okur haklı olarak her yanlışın faturasını Hürriyet’in güvenilirliğine ödetir…

 

     Süslenmemeli soslanmamalı

    Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin, “Kadın Komisyonu ve Kadın Danışma Grubu”nda yer alan kadın gazeteciler, “Kadın ve Medya” başlıklı bir kitap hazırladı. Kitapta, kadın gazetecilerin karşılaştıkları cinsiyetçi yaklaşımlarla ilgili anekdotlar ve kadın haberlerinde olumsuz örnekler de yer alıyor.

    Kadın gazeteciler, yanlışlara dikkat çekmekle kalmamış,  kadın haberleriyle ilgili ayrıntılı bir kılavuz da hazırlamış. “Toplumsal cinsiyet eşitlikçi haber kılavuzu”nda, “Kadına yönelik şiddet haberi nasıl yapılmalı” sorusunun yanıtı altı sözcükle özetleniyor:

    “Süslenmemeli. Soslanmamalı. Trajikleştirilmemeli. Dramatikleştirilmemeli.

Romantikleştirilmemeli. Magazinleştirilmemeli.”

     “Herhangi biri tarafından kadın olduğu için öldürülen, kadınların maktul olduğu cinayetler kadın cinayetidir” tanımı yapılan kılavuzdaki ilkelerin hepsi çok önemli. Yer sorunu nedeniyle “kadın odaklı” habercilik açısından yol gösterici olacağına inandığım ilkelerden seçmeler yaptım ama gazetecilerin ilkelerin tümünü incelemesinde büyük yarar olduğuna inanıyorum. 

 

Kutu/Kadın cinayeti haberi yaparken…

• Haber fail ifadesine dayanarak yazılmamalı,

• Haberin tek kaynağı polis raporları, adli tutanaklar ya da fail/katil olmamalı.

• Haberi yapan kişi, psikolog, yargıç, falcı veya öykü yazarı değil, haberci olduğunu unutmamalı.

• Cinayetin sorumlusu olarak cinnet, kıskançlık, öfke, namus, iflas, psikolojik sorun vb. gibi cinayeti “haklı” gibi gösterecek, cinayeti meşrulaştırmaya çalışan ifadeler kullanılmamalı.

• Öldürülen kadının bedeni teşhir edilmemeli. Zanlı ve zihniyeti teşhir edilmeli.

• Şiddet uygulayan erkeğin "hasta" olduğu ve tedavi edilmesi gerektiği söylenerek suç ve suçlu masumlaştırılmamalı.

• “Gizli aşk”, “yasak aşk”, “çılgın aşk” gibi tanımlamalardan kaçınılmalı.

• Şiddete uğrayanın değil, şiddeti uygulayanın fotoğrafları yayınlanmalı.

• Mağdurun kişilik haklarına saygı duyulmalı, örneğin yaşadıklarını

ayrıntılarıyla anlattırma gayretinde olunmamalı.

 

Kutu/ Cinsel saldırı, taciz, tecavüz haberi yaparken…

• Saldırıya maruz kalan kadının adı ve görüntüsü kullanılmamalı.

• Cinsel saldırı eyleminin ayrıntıları belirtilmemeli, öykülenmemeli.

• Mağdur kadının adres, semt, yer bilgisi verilmemeli.

• Görsel medyada cinsel saldırı olayı canlandırma yaparak anlatılmamalı, bu yayınların şiddetin pornografisini ürettiği unutulmamalı.

• Cinsel saldırı haberleri reyting/tiraj yarışından muaf tutulmalı.

• Tecavüz haberlerinde kadınlar “telekız”, “hayat kadını”, “erkeklerle para karşılığı aşk yapan” kadınlar olmakla itham edilmemeli.

• Habercilik anlayışı mağdurun değil, failin teşhir edilmesine dayalı olmalı.

 

    Okurdan kısa kısa

    Kaan Tuzcu: 16. sayfada “CHP’den ekonomide grafik hamlesi” haberini okurken CHP lideri Kılıçdaroğlu’nun soyadının Kılıçoadoğlu, bir sonraki sözcükte de “ekonomiden” yerine “ekonomider”  yazıldığını görünce gazeteyi okumaya devam edemedim. Bu özensizlik.(12 Mart)  

   Volkan Erdem: İkinci sayfada yer alan haberde “Murat Boz ve Aslı Enver’in aşkı birlikte rol aldıkları Kardeşim Benim dizisiyle başladı” ifadesi kullanılmış. “Kardeşim benim” dizi değil bir sinema filmidir. (14 Mart)

   Semih Kalkanoğlu: Dünya sayfasında “135 Alman vekilden Erdoğan'a mektup” haberinde Cumhuriyet Ankara Temsilcisi olarak Erdem Gül’ün yerine Cem Özdemir yazılmış. (18 Mart)

     Tuğçe Dönmez:  Sibel Arna’nın “Kara sevda” ile ilgili yazısında, bilgim olmadan benim çizdiğim Zerrin Tekindor resmi kullanılmış. Bu sevinç verici olabilir. Fakat adımın geçmemesi emeğime saygısızlık. (15 Mart/ Kelebek)

   Sertaç Seviş: “Sağlıkta şiddet” meselesiyle ilgili ölümlü vakalar yaşanırken internette “Doktordan hastaya operasyon sırasında dayak” manşeti atılması ayıp! Çin’de yaşanmış bir olayı sırf insanlar tıklasın diye bu şekilde servis etmek gazetecilik etiği başta olmak üzere hiçbir ahlaka sığmaz!(14 Mart)
    Mete Özeren:  15 Mart’ta Kelebek ve internette Kelebek Magazin sayfasında yer alan Yonca Evcimik haberinde fotoğrafçı ismi Meze Özeren olarak yazılmış. Bu yazım hatası. İsmim “Mete” olarak düzeltilebilirse çok sevinirim. 
FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 21 MART 2016

 
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr