1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
 07 Mart 2016, Pazartesi
 

 

    Günter Wallraff, araştırmaları geniş yankı uyandıran bir Alman gazeteciydi.  Wallraff, gazeteci olduğunu gizleyerek araştırmalar yapıyordu. Silah tüccarı, gazete redaktörü gibi çok farklı kimliklere bürünerek çeşitli ortamlara gizlice sızıyordu. En çarpıcı işi, Türk işçisi “Ali Levent” takma adıyla Almanya’da madenlerde çalışan Türk işçilere yapılan ayrımcılığı gözler önüne sermesiydi. Bu çalışmasını daha sonra “En alttakiler” adıyla da kitaplaştırdı.

    Wallraff’ın sansasyon yaratan bu çalışmalarının da etkisiyle onun yöntemlerini benimseyen başka gazeteciler de çıktı. Kimlik gizleme,  1980’lerde, gazetecilikte moda yöntemlerden biriydi.

   Fakat gazetecilik şeffaflık içinde yürütülmesi gereken bir meslek. Ahlaki olarak her koşulda doğruyu söylemek gibi bir zorunluluğumuz var. Şeffaflık, gazeteciliğin araştırma yöntemlerinin de açık olmasını gerektirir. Kimlik gizleyerek ve muhatapları yanıltarak araştırma yapmak, başka mesleklerin yöntemleridir.  Polisler,  istihbaratçılar, dedektifler, farklı kimliklere bürünerek araştırma yapabilir; bu onlar için doğaldır. Gazeteci için değil…

   Bu yaklaşımlar, Wallraff yöntemlerinin zamanla geçerliliğini yitirmesine neden oldu. Türkiye’de de 1980’lerle hayli moda olan kimlik gizleme yöntemine son yıllarda Türkiye medyasında rastlanmıyordu.

   Kullanılmayan bir yöntem olduğu için de Doğan Yayın İlkeleri’ne bu yönde bir ilke yer almıyordu. Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi’nde de “Gazeteci, bilgi, haber, fotoğraf, görüntü, ses, belge elde etmek için yanıltıcı yöntemler kullanamaz” denilerek genel bir ilke benimsenmişti.

     Ama son aylarda Hürriyet’te bazı haberlerde yine bu yöntemin kullanıldığı dikkatimi çekti. Burak Coşan ve Murat Şaka, 22 Kasım 2015'te yayınlanan “İllegal çinko” haberini, yasadışı şekilde tombala oynatan salonlara “tombala oyuncusu gibi” girerek hazırlamışlardı.  Burak Coşan, 28 Şubat 2016’da çıkan “İstanbul'un göbeğinde kaçak et pazarlığı" haberiyle ilgili araştırmayı kendisini “bir otel işletmecisiymiş gibi” tanıtarak yürütmüştü. 

    Bu haberlerde “kimlik gizleme” yönteminin kullanılmasıyla ilgili sorumu Ekonomi Servisi Müdürü Sefer Levent yanıtladı. Sözkonusu haberlerde hiç kimsenin kişi olarak hedef alınmadığını ve suçlanmadığını vurgulayarak, şu görüşleri dile getirdi:

   “Bu haberlerin amacı illegal organizasyon ya da satış yapılan noktaları kamu yararına ortaya çıkarmak. İllegal tombala oynatan veya 10 numara yağ ya da kaçak et satan kişi ve organizasyonları izin alarak, ziyaret edeceğimizi haber vererek, gazeteci olduğumuzu da belirterek haberleştirmemiz mümkün değil.

     Kimliğimizi saklamamız, üstelik haberi araştırırken kendimizi farklı tanıttığımızı haberde de belirtmemiz, tamamen okuyucuya doğru bilgi verme kaygımızdan kaynaklanmıştır.

     Bu haberleri başka türlü yapmanın da bir yolu olmadığını düşünüyorum.

Sonuçta hem tombala, hem kaçak et satılan yerler haberlerimizin ardından kamu görevlilerince basılmış, tüketici sağlığı ve kamu yararının sağlanması için önemli bir görev yerine getirilmiştir.”

  Sefer Levent’in “kamu yararı” ve “başka türlü araştırılamayacağı” yaklaşımı dikkate değer. Bu iki ölçüt, gazetecilerin kimliğini gizleme yöntemini kullanmasındaki istisnaların kilit taşları.  Ben de katılıyorum; bir gazetecinin yalan söylemesi ve kimliğini gizlemesi için o konuda “geniş bir kamu yararı” olmalı. O da yetmez. Kamu yararı taşıyan bilgi ve belgelerin başka tür yöntemlerle elde edilemeyecek olması gerekir. Yani bu yönteme ancak zorunluluk hallerinde istisnai olarak başvurulabilir.

   Hürriyet’in kaçak yollardan Türkiye’ye sokulan etlerle ilgili haberinde kamu yararı olduğunu düşünüyorum. Başka yöntemlerle elde edilmesi de zor olabilir.  Ama yine de somut durumu bilmediğim için emin olamıyorum.

    “İllegal tombalacılar” haberinin kamu yararı taşıdığını ve başka yöntemlerle elde edilemeyeceğini sanmıyorum. Kolayına kaçılarak kimliğin gizlendiği izlenimi verdi bana.

    Dün yayınlanan “10 liraya ölüm şişesi” başlıklı sahte içki haberi ise bu yöntemin kullanılmasının alışkanlık haline geldiğini, “istisnai bir yöntem” olmaktan çıktığını gösteriyor. 

 

   Karşı görüş

    Yalçın Bayer'in 24 Şubat’ta kaleme aldığı yazıda, Tinçel Kültür Vakfı binasının yıkılıp yeniden yapılması hakkında bazı iddialar dile getiriliyordu. Vakfın başkanı ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi dekanı Prof.Dr.Adem Sözüer, bu yazıya şu itirazda bulundu:

  “Bizim itirazımız, yazıda binayla ilgili anlaşmazlığın sadece bir tarafının savlarının ifade edilmiş olması. Bir vakfın yönetimine yönelik haksız çıkar sağladıkları gibi bir iddia yöneltilince, gazetecinin bu iddianın muhatabı olan Vakıf yöneticileriyle konuşması gerekmez mi?

    Ülkemizde özellikle yargı süreci devam ederken, bu tür tek yanlı ve suçlayıcı yayınların ne büyük mağduriyetlere sebep olduğu hepimizin malumudur. Sayın Yalçın Bayer’in yazısında pek çok yanlışlık var. Bunlara ilişkin olarak bir açıklama yaptık.  Ama bizim siz Okur Temsilcisi’nden asıl  talebimiz, söz konusu haberin gazetecilik meslek ilkelerine ve yayın ilkelerinize uygun olarak verilip verilmediğinin tarafınızdan incelenmesidir.”

   Vakıftaki anlaşmazlık ile ilgili iddiaların doğruluğu veya yanlışlığını bir yana bırakıyorum. Buna mahkeme karar verecek. Ancak bir tarafın suçlaması halinde karşı tarafın görüşüne başvurulması temel gazetecilik ilkelerindendir.

   Nitekim Doğan Yayın İlkeleri’nde de “Yayımlanan haberde, suçlanan tarafın görüşüne mutlaka yer verilir” deniyor.  Ayrıca yargı süreci devam eden davalarda “iddialar ile savunmaların adil ve dengeli biçimde yayınlanacağı” vurgulanıyor.

 

   Okurdan kısa kısa

   Mansur Çelik: Bugünkü (6 Mart) gazetede birinci sayfada Kılıçdaroğlu haberinin anonsunu okurken TSK’yı görünce kaygı duydum. CHP’nin STK’lara çağrısının tapaj hatasıyla TSK olması kötü olmuş. Bütün gazetecilerin başına gelebilen minik hata birinci sayfaya ulaşmamalıydı.

   M.Emin Ayaz: Ankara ekinde ilk sayfada “Gürbüz’e veda” başlıklı haberde H.İbrahim Gürbüz’ün Gölbaşı Belediye Başkanı olduğu yazılmış. Gürbüz, Bala Belediye Başkanıydı. 4. sayfada Necmettin Tahiroğlu ve Balamir Gündoğdu’nun resimlerinin altına isimleri ters yazılmış. (26 Şubat)

   Umur Erman: Pazar eki sayfa 2’de “Kız sen Lüksemburg’un neresindensin?” yazısında üçüncü soru “Hindistan’ın başkenti Mumbai..” diye başlıyor. Hindistan başkenti Yeni Delhi’dir. (28 Şubat)

     Y.Demirel:  Gazetenizin 26.sayfasını lütfen bir kez daha gözden geçirin. Cumhurbaşkanı, AKP’liler ve muhalefet arasında bu kadar adaletsiz bir alan paylaşımı olur mu? (29 Şubat)

   Mustafa Topçu: Motosikleti öcü gibi gösterme sevdanızı anlayamıyorum. “Başhekim Serkan Kurnaz motosiklet tutkusunun kurbanı oldu” diyorsunuz. Aracı ile giderken kaza yapsaydı “Otomobil sevdasının kurbanı oldu” mu diyecektiniz? (29 Şubat/internet)

   Kaan Yıldız: İnternette “Özer Hurmacı: Bu maçın tekrarı oynanabilir” başlığıyla, Trabzonsporlu Özer Hurmacı’nın açıklamasını yetkili bir ağızdan açıklama yapılmış gibi aktararak dikkat çekmeye çalışıyorsunuz. (21 Şubat)

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 7 MART 2016

 
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr