1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
 07 Aralık 2015, Pazartesi
 

 

    Oyuncu Kıvanç Tatlıtuğ’un instagramda paylaştığı bir fotoğraf nedeniyle ortaya çıkan etik problem hayli zamanımı aldı. Kelebek’in web sayfasında, “Kıvanç Tatlıtuğ ile Başak Dizer’in fotoğrafı instagramı salladı” haberinde Beril A. adlı genç bir kadının, instagramdaki Tatlıtuğ fotoğrafının altına yazdığı bir yorum da yer almıştı. Genç kadın, “yorumunun adı ve soyadıyla birlikte haberde kullanılmasının hem yasal, hem de etik açıdan doğru olmadığını” savunarak itiraz etti. 

   Sosyal medya kaynaklı habercilikte etik kurallar henüz yeterince netleşmediği için bu itiraza yanıt verebilmek kolay olmadı. Dersimi çalıştım, sosyal medya ile ilgili yazılar okudum; AİHM kararlarına baktım ve bu alandaki uzman akademisyenlerle konuştum.

   İnstagramdan kaynaklanan bu etik sorunu genelleştirip, sosyal medya açısından ele aldım. “Instagram, twitter ve facebook gibi sosyal medya mecralarındaki içerikler, ilgili kişiden izin alınmadan haber yapılabilir mi?” Bu soruya yanıt aradım.

    Gazeteci milletinin çoğunluğu (geçenlerde Cengiz Semercioğlu’nun da yazdığı gibi) sosyal medyanın kamuya açık alan olduğunu, dolayısıyla da oradaki içeriklerin izinsiz olarak alınabileceğini savunuyor. Nitekim uygulama da bu yönde. O mecralarda yer alanlar, izinsiz olarak haber yapılıyor.

    Oysa sosyal medyanın kamuya açık alan olması, habercilik etiği açısından tek ölçüt olamaz. Zira kamuya açık alanda cereyan eden her şeyin haber yapılamadığını, orada da etik sınırlamalar olduğunu biliyoruz.

    Kaldı ki, bir kişi sosyal medya hesabını kapalı/gizli tutmuşsa, yazdıklarının  ya da koyduğu fotoğrafların kamuya açık alanda olduğu söylenemez. Facebook’ta kapalı bir hesapta sadece arkadaşlarının görmesine izin verilmiş bir yorum ya da fotoğrafın alınıp yayınlanması ahlaki olmaz. Kapalı/gizli hesapları, kişilerin özel ve mahrem alanı olarak kabul etmeliyiz. O nedenle ilk bakılması gereken o hesabın açık olup olmadığıdır.

   Açık bir sosyal medya hesabından veri alınacaksa, yeni bir soru devreye girer; o kişi ünlü mü, siyasetçi/ bürokrat gibi kamusal görevi olan bir şahsiyet mi? Ünlülerin, siyasetçilerin ve devlet adamlarının özel hayat alanı daha dar kabul edildiği için, onların sosyal medya hesaplarına koydukları fotoğraflar ve yazdıkları izin alınmadan haber yapılabilir.

   Gelelim ünsüz ya da kamuda görevi olmayan kişilerin sosyal medya hesaplarındaki içeriklere. Bu konumdaki vatandaşların fotoğraflarının izinsiz yayınlanamayacağı, iletişim etiği ile ilgilenen akademisyenler ve hukukçular arasında genel kabul görüyor. Biz gazeteciler için de böyle. O fotoğrafların izinsiz yayınlanması, telif hakları problemi doğmasına da neden oluyor.

   Ünsüz ve kamusal görevi olmayan kişilerin yazdıklarının haberleştirilmesi konusunda da henüz bir görüş birliği sağlanmış değil. Ama bence burada hayatın diğer alanlarındaki uygulamayı örnek almalıyız. Diyelim, ünsüz bir kişinin bir restoranda arkadaşıyla ilginç bir konuşmasına kulak misafiri olduk. İzinsiz yayınlayabilir miyiz?  Hayır. Çünkü o konuşmanın amacı yayınlanması değil, kişi, “yalıtılmış” bir alanda konuştuğunu sanıyor; kamu yararı da yok.

   Aynı şekilde ünsüz bir kişinin açık sosyal medya hesabındaki yazışmalarını izinsiz yayınlamak da özel hayat alanını ihlal anlamına gelir. Kamuya açık bir alanda yazmış olsa da hedef kitlesi farklı olduğu için, yazılanlar bağlamından koparılmış olur. Daha önemlisi, dijital alanda yeni yerleşmekte olan “kişisel verilerin korunması” kavramını da hesaba katmak zorundayız.

 Zira BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin güvence altına aldığı “kişisel veriler”, kişilerin “isim, fotoğraf, sosyal medya iletileri, e-posta adresi, parmak izi, biyometrik ve tıbbi bilgiler gibi yaşamın her alanındaki bilgileri” kapsıyor. (*) Anayasa’nın 20. maddesi de kişisel verilerin korunmasını güvence altına alıyor. Ünsüz bir kişinin açık sosyal medya hesabında yazdıklarını haberleştirmek, “kişisel verilerin gizliliği”ni ihlal anlamına gelir.

   Yeniden Kıvanç Tatlıtuğ’un fotoğrafının altındaki yorum konusuna dönersek, Beril A, adlı genç kadın, o yorumu kendi instagram hesabında yapsa, yayınlamak için izin almak gerekirdi. Ama bu yorumu kendi sayfasında değil, ünlü kişinin yani özel hayat alanı daha dar olan Kıvanç Tatlıtuğ’un sayfasına yazmış. Bu nedenle de izin alınmadan yayınlanabilecek farklı bir alana girmiş.

   Fakat yine de bu genç kadının o masum yorumunun silinmesinden yanayım. Israrla istediğine göre, bir zarara uğraması sözkonusu.  Böyle bir durumda en doğrusu, “kişilere zarar vermeme” ilkesini devreye sokmaktır…

(* Kişisel verilerin korunması: Avrupa ve Türkiye, Ahmet Ceran / İKV Uzman Yardımcısı)

 

    Okurdan kısa kısa

    Cevdet Özcan: Ramazan ayı boyunca yatsı namazından sonra cemaatle kılınan namaz  “teravi” değil “teravih” namazıdır.1 Aralık’ta 16. sayfadaki bulmacanın soldan sağa altıncı sorusu. Aynı hata daha önce de yapılmıştı.

   Sinan Doğan: Son dönemde hatalı başlık ve üst başlıklara sık rastlar olduk. 1 Aralık tarihli gazetede 11. sayfadaki haberin üst başlığında “işvren pazarlık için hazır”.

     Kadir Okur: Milli Piyango ikramiyesi haberinde 55 milyon TL’lik ikramiyenin 200 liralık banknotlardan 275 bin adet olacağı yazılmış ama başka bir yerde bu miktar 250 bin adet olmuş. İkramiye de bir yerde 50 milyon TL'ye düşürülmüş. Bu kadar yanlışlarla dolu bir haber.(27 Kasım)

    A. Şengör:  “Çipras önce yazdı, sonra sildi” haberinde Çipras’ın ne dediği anlaşılmıyor. Hürriyet’teki redaksiyon sorunu kritik seviyeye ulaştı. (30 Kasım)

   Abdurrahman Karman: Öldürülen Diyarbakır Barosu Başkanı Tahir Elçi’nin TV’deki sözlerini eksiksiz yazdığınız için tebrik ederim. Bütün medya Elçi’nin “PKK terör örgütü değildir” dediğini yazıyor ama siz o cümlenin arkasından “Bazı eylemleri terör niteliğinde olsa bile PKK silahlı siyasal bir harekettir” diye eklediğini de habere koyarak hakkını teslim ettiniz. (29 Kasım)

   Bülent Özel: Başlık, “Banvit’in Daçka keyfi 76-65”. Haberde ise Banvit’in 76-65 kaybettiği yazılmış.  PTT 1. lig puan cetvelinin altındaki sonuçlarda Altınordu hem Karabük ile hem de Y. Malatya ile oynamış görünüyor. (30 Kasım)

    Anıl Şazil: “İllegal çinko” haberini yazmak için gizli çekim yapmışsınız. Oradaki insanlarla gazeteci kimliğinizi gizleyerek konuşmuşsunuz. Nerede kaldı sizin Yayın İlkeleri ve gazetecilik ilkeleriniz?  (22 Kasım)

 Tarık Emekli: “Türkmen bayrağıyla açıkladı” haberinde yazım hatası var, “bulanan” yazılmış. Alttaki kutuda da “Gölü’nen” ve “klübün” hataları yapılmış. (22 Kasım)

      Mustafa Kabul: İnternette spor bölümünde fikstür programınızda futbol bilgileriniz mükemmel. Ama basketbol bilgileriniz ya geçen yıl ya da bayanlar derken erkekler geliyor. Bir el atılsın.

   Cihan Taner: İnternetteki aktif ve çevik (!) haber anlayışınızdan ötürü tebrik ederim. Rusya’nın IŞİD petrolünün Türkiye’ye taşınmasıyla ilgili iddiaları haberini, Amerika’dan Türkiye hükümetini destekleyici bir açıklama gelene kadar bekletmişsiniz resmen. (2 Aralık)

     Güzin Öztürk: Ölüm ya da cinayet gibi olaylara attığınız “korkunç ölüm”, “korkunç şekilde öldü” gibi başlıklar, ölen kişinin yakınlarını da derinden etkilemiyor mudur? Bir cinayet ne şekilde olursa olsun korkunçtur. (1 Aralık)

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 7 ARALIK 2015

 
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr