1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 38 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
 23 Kasım 2015, Pazartesi
 

Okurlarımızdan Dr. Tolga Uz, kızıyla ilgili “Ankamall’dan Hamburg’a uzanan bale adımı” haberine üzülmüş. Hürriyet internette “Yerel haberler” sayfasında yayınlanan bu habere gösterdiği tepkiyi biraz gecikmeli olarak aktarabiliyorum:

“Kızım Ilgın hakkında yaptığınız haber, tamamen gerçek dışı ve mizansendir. Kızımın başarısını bir Alışveriş Merkezi’nin reklamı olacak şekilde yayınlamanız, bu başarının oluşmasında emeği geçen Hacettepe Üniversitesi Konservatuarı’nın değerli hocalarını ve biz ailesini çok kırmıştır. Gerçeklerin yayınlanması ilkesiyle yazıyı düzeltmenizi veya yeniden haber yaparak bu başarının arkasındaki gerçek mimarları onurlandırmanızı rica ediyorum.”

Uz’un eleştirdiği haber, İHA (İhlas Haber Ajansı) imzasını taşıyor. Gerçekten de haberden çok bir PR ajansının hazırladığı metne benziyor. Öyle ki, 26 satırlık haberde AVM’nin adı tam 26 kez geçiyor. Haberin öznesi olan Ilgın Uz’un adı ise sadece iki kez.

Maalesef “Yerel haberler” sayfasında yayınlanan PR bültenlerinden kopyalanmış haberler, “Hamburg’a uzanan bale adımı” ile de sınırlı değil. Sayfayı tarayınca, İHA’dan alınmış, bu tarz başka haberlerle de karşılaştım.

Hemen her kentte çok sayıda tanıtım haberi, ağırlığı AKP’li olmak üzere yerel siyasetçilerin eften püften açıklamaları, yerel yöneticilerin gönderdiği bültenler haber yapılmış.

Belli ki, İHA’nın geçtiği haberler hiçbir editoryal süzgeçten geçirilmeden hurriyet.com.tr’de yayına giriyor. Hürriyet’in yayın çizgisine uygun olmayan bir haberciliğe alan açılması bir yana, riskli de bu uygulama. İHA’nın olası yanlışlarına ortak olmak anlamına da geliyor.

Doğan Haber Ajansı ve Hürriyet büroları, hatta Anadolu Ajansı dururken neden sadece İHA’nın geçtikleriyle “Yerel Haberler” sayfası yapıldığını anlamış değilim. Kaldı ki, AA ya da DHA’nın haberlerinin de editoryal denetimden geçmeden Hürriyet’te yayına girmesi kabul edilemez.

 

Ajans hata yaparsa

Ajanslardan gelen haberlere de şüpheyle yaklaşıp, yayına vermeden önce dikkatli bir gözle kontrol etmek gerekiyor. Ajans haberlerini yüzde yüz doğru olarak kabul etmek yanlışa yol açıyor.

Ajans haberlerinden kaynaklanan bilgi yanlışlarının bir örneği, Katalonya Parlamentosu’nun aldığı karara ilişkin haberlerde yaşandı. Hürriyet’te yer alan bu hatayı okurlarımızdan İrfan Sarp’ın uyarısıyla farkettim:

“Bugünkü (10 Kasım) Hürriyet’te “Katalanlardan ayrılık kararı” başlıklı haberde “Katalonya parlamentosu, Madrid’in reddettiği bağımsızlık süreciyle ilgili tasarıyı, 72’ye karşı 63 oyla kabul etti” diye yazıyor. Tasarının 72’ye karşı 63 oyla değil, 63’e karşı 72 oyla kabul edilmiş olması gerekir!”

Hemen kontrol ettim. Haber, Anadolu Ajansı kaynaklıydı. AA haberi, “Katalonya Parlamentosu tartışmalı bağımsızlık süreci ile ilgili tasarıyı, 71’e karşı 63 oyla kabul etti” diye geçmişti. AA’nın bu cümlesinde iki yanlış vardı. Birincisi kabul oylarının sayısı gerçekte 71 değil 72’ydi. İkincisi, kabul oylarının ret oylarından önce yazılmasıydı.

Hürriyet’in editörleri birinci yanlışı düzeltmiş ama ikinci yanlışı atlamıştı. Diğer gazeteleri de taradım. Aynı yanlış Cumhuriyet gazetesinde de yer alıyordu; orada da Hürriyet’teki gibi “72’ye karşı 63 oyla kabul edildi” diye yazılmıştı. Sabah ve Akşam gazeteleri, ret ve kabul oylarının yerlerini düzeltmiş ama kabul oylarının 71 değil 72 olduğunu atlamıştı. Star ve Habertürk, her iki yanlışı da düzeltmeden AA’nın verdiği gibi aynen yayınlamıştı haberi.

Elbette Katalonya örneği bir Türkçe hatası. Ajans haberlerinde daha vahim bilgi hataları da olabiliyor. Yapılması gereken ajans haberlerinde de “şüpheci editörlük” yöntemlerini uygulamak.

ABD’li yayıncı Reid MacCluggage’in kavramlaştırdığı “şüpheci editörlük”, haberleri “satır satır, cümle cümle kontrol etmeyi içeriyor.”(*) Bu yaklaşıma aynen katılıyorum. Kuşkucu olmak, her şeye ve herkese şüpheyle yaklaşmak her gazetecinin doğal refleksi olmalı. Amerikan gazeteciliğinde yeni başlayanlara verilen bir öğüt var; “Annen seni sevdiğini söylüyorsa, emin olmak için kontrol et”.(*) Biliyorum, bizim için abartılı bir öğüt bu. Türkiye gazetecileri için biraz değiştirmek gerek; anneniz dışındaki herkesin söylediğini mutlaka kontrol edin.

(Gazeteciliğin esasları/ Bill Kovach&Tom Rosenstiel, Sayfa 93-97)

 

Fransız medyası

Başbakan Davutoğlu, Paris saldırılarını değerlendirirken, “Fransız basınının gösterdiği tepkiden ders alınmasını” istemiş; “Fransız medyasında bir tane ceset fotoğrafı gördünüz mü?” demiş.

Davutoğlu’nun hatırlatması çok yerinde. Ankara’daki saldırı sonrasında yaşananlar ile Paris’teki saldırının ardından olanları karşılaştıralım. Fransa’da yetkililer, saldırı sonrasında medyayı bilgilendirmeyi hiç aksatmadılar. Hatta Paris Cumhuriyet Savcısı François Molins, saldırının ertesi günü kameralar önüne geçip, saldırı ve soruşturmayla ilgili ayrıntılı bilgi verdi. Bazı saldırganların kimliğini bile açıkladı. Türkiye’de ise yetkililer saldırı sonrasında medyayı resmi yollardan bilgilendirmediler; Cumhuriyet Savcılığı’nın ilk açıklaması dokuz gün sonra geldi. O da yazılı olarak…

Fransa’da medyaya saldırı ile hakkında yayın yasağı uygulanmadı. Olağanüstü hal uygulaması da gazetecilerin çalışma koşullarını değiştirmedi. Türkiye’de ise bırakın medyayı, sosyal medyaya bile yasak getirildi. Yayın yasağına “eleştiri yasağı” da eklendi. Fransa’da twitter ve Facebook’ta hiçbir engelleme yoktu.

Ayrıca Davutoğlu nerede gördü bilemiyorum ama Türkiye’de ana akım medya Ankara’daki saldırı sonrasında ceset fotoğrafı yayınlamadı. Sosyal medyadaki bazı kişisel hesaplarda kanlı görüntüler ve ceset fotoğrafları yer aldı. Ama Fransa’da da sosyal medyada bu tür örneklere rastlandı. Orada kanlı görüntüler, M6 TV’nin “66 Minutes” programında da ekrana getirildi.

Bu karşılaştırmadan da anlaşılacağı gibi, gerçekten Fransa’dan ders almak gerekiyor. Ama bu ders medyaya değil…

 

Okurdan kısa kısa:

Doğancan Aksoy: Paris’te konseri saldırıya uğrayan “Eagles of Death Metal” grubunun adının Türkçesi “Ölüm Kartalları” değildir. 14 Kasım’da ilk sayfada yapılan bu çeviri hatalı. “Death metal” bir müzik türüdür; “Eagles of pop” gibi düşünebilirsiniz. Doğru çeviri “Death Metal’in Kartalları” olabilir.

Nihal Kunca: Deniz Seki’nin “uyuşturucuyu başkalarına vermek” yani “temin etmek”ten mahkûm olduğunu geçen hafta köşenizde yazdınız. Ama bugün (18 Kasım) “Cezaevinden el uzattı” haberinde yine Seki’nin “uyuşturucu ticareti yapmak”tan cezaevinde olduğu yazıyor. Yanlışa devam etmişsiniz.

Beyza Şazil: İnternetteki (18 Kasım) ‘İnat Timi’nden Atatürk Havalimanı’nda IŞİD operasyonu” haberinizi dikkatle okudum. Yakalananlar IŞİD üyesi falan değil, mülteci gibi görünüp Almanya’ya gitmeye çalışan sekiz uyanık Faslı. Kroki de çocukça çizilmiş bir kaçış planı. Öyle değilse devamını da yazın.

Murat Taşkın: HIV taşımak ile AIDS olmak aynı şey değil! HIV bir virüs, AIDS ise bu virüsün tedavi edilmediği takdirde belki 5-10 yıl sonra dönüştüğü hastalığın ismi. “Hollywood’da AIDS paniği: Ünlü aktör HIV virüsü taşıyor” gibi haberlerle lütfen insanları korkutmayın, yanlış bilgilendirmeyin.

Esat Koçal: Bugün (19 Kasım) internette “Fransa o IŞİD üyesini hâlâ teslim almadı” haberinin içinde “Afrika uyruklu Fransız vatandaşı” diye bir ibare var. Uyruk zaten vatandaş demek. “Afrika kökenli Fransız vatandaşı” yazmalısınız.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 23 KASIM 2015


 
28 ŞUBAT KARARINDA YANLIŞLIK
MÜFTÜNÜN NASİHATI MIYDI?
PARASINI ÖDEYİNCE SERBEST Mİ?
KAÇIRDIĞI KIZI ÖLDÜREN MAĞDURMUŞ
YANLIŞ, YALAN, GAF
EZHEL VE SANATÇININ TUTUKLANMASI
SİNEMA SÖYLEŞİLERİ
"ÇIPLAK ARAMA" MEVZUATI
HAD BİLDİRME İŞİ
99.952 ADRES ENGELLENMİŞ
DOĞRULUĞUNU KANITLAYAMIYORSAK
DOĞRU HAVADİS, DÜRÜST GAZETE
AKLANMA DA HABERDİR
GAZETECİ-SEKTÖR İLİŞKİSİ
KARŞIT GÖRÜŞ
HÜRRİYET’İN ORTAK DEĞERLERİ
İNANMA, ŞÜPHE ET VE SORGULA
DİL DEĞİŞİR, KÖHNE ZİHNİYET SİLİNİR
SENİ OLDUKÇA SEVİYORUM
ÇOCUK İSTİSMARI HABERLERİ
GÖZLERİ MORARMIŞ KADIN
"PERDE ARKASI"NIN ÖLÜMÜ
RAKILI FOTOĞRAF
TIK AVCILIĞI VE GALERİLER
HER ŞEY İNŞAAT MI?
"BUZUL ÇAĞI" TEKRARLARI
HABERCİYİ LİNÇ ETMEK YERİNE
GAZETECİNİN DİLEĞİ
KABAHATİN BÜYÜĞÜ PR'CILARDA
ERİŞİM ENGELLEME REKORU
BUYURUN DÜNYAYA BAKALIM
HAFİYELİK VE GAZETECİLİK
OTOMOTİV GAZETECİLERİ
TEST ARACIYLA TATİL
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP'SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELINA JOLIE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2018   |   fbildirici@hurriyet.com.tr