1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 "ASKERİ KAYNAK" NEDİR?
 27 Temmuz 2015, Pazartesi
 

 

    “Askeri kaynak” haberleri, AKP iktidarının ilk yıllarında azalmıştı. Suriye’deki gelişmelerle birlikte yeniden arttı. Hem de öyle arttı ki, sonunda Genelkurmay bile isyan etti bu haberlere.

     Genelkurmay Başkanlığı’ndan 6 Temmuz’da yapılan açıklamada, “askeri kaynaklara atıf yapılan haber ve yorumlara itibar edilmemesi” istendi. Açıklamanın nedeni, Hürriyet de dahil olmak üzere birçok medya kuruluşunda çıkan “sınır birliklerinin komutanları ile komando tugay komutanlarının Genelkurmay Karargahı’nda toplantıya çağrıldığı” haberleriydi.

   Aslında kaynağı açıklanmayan haberler, Türkiye medyasının geçmişi hayli eskilere uzanan derin bir problemi. Ekonomiden siyasete, magazinden spora kadar hemen her alanda etik kurallara uyulmadan yazılan bu tür haberler gazeteciliğin güvenilirliğine, itibarına zarar veriyor.

    O nedenle bu hafta “kaynağın kimliği gizli tutulan haberler”in araştırılması, yazımı ve sunumu ile ilgili kurallara dikkat çekmek istiyorum. Bir gazeteci, kimliğini açıklamadığı bir kaynağa dayanarak haber yazacaksa, öncelikle o kişiyle ilgili güven sorununu aşmış olmalı. Kaynağın, doğru bilgiye sahip olduğundan ve kendisini yanıltmayacağından kuşkusu kalmamalı.

    New York Times’ın idari editörü Joe Lelyveld, bu tarz çalışmalarda muhabir ve editörlerin öncelikli olarak iki soruya yanıt vermelerini öneriyor:

  1. Kimliği açıklanmayan kaynağın olay hakkındaki bilgisi ne kadar doğrudan?
  2. Kaynağın yanlış yönlendirme, olayı olduğundan önemli göstermek ya da etkisini değiştirebilecek gerçekleri saklamak için nedenleri var mı?(*)

    Bence bu sorulara tatmin edici yanıtlar almak da yetmez. Kaynağın verdiği bilgiyi mümkün olduğunca kontrol etmek, araştırmak, analiz etmek de gerek.

     Ayrıca kaynağı korumak adına bile olsa hiçbir gerekçe okura yanlış bilgi verilmesine mazeret sayılamaz. Örneğin bir siyasetçi ile konuşup, söylediklerini “yakın çevresi” diye yazmak ya da bir dava dosyasını sanık avukatlarından alıp, savcılıktan alınmış gibi yazmak haberi gölgeler. “İstihbarat kaynakları” ya da “Ankara kulisleri” demek de kaynağın adresini belirsizleştirmekten başka bir anlam taşımaz.

    Halbuki okur, ismi açıklanmayan kaynağın sadece konumunu değil, o bilgilerle ilişkisini ve gazeteciye aktarmasının nedenini de bilmeli. Ancak bu verilerin yerli yerinde olması halinde haberi doğru değerlendirebilir.

    Bir de asla yapılmaması gerekenler var. Nasıl her bilgi haber olmazsa, gazeteci olarak ne kadar güvenirsek güvenelim, gizli kaynakların her söylediği de haber olmaz, olmamalı. Newhouse gazetelerinin Washington editörü Deborah Howell, tam da bu noktaya işaret ediyor: “Bir kimsenin düşüncesini aktarmak için, asla kimliği açıklanmayan kaynaklar kullanmayın.”(*)

    Son derece yerinde bir kural bu.Bilgi ve demeci ayırmak gerek. Bilgi, kaynağın kimliği açıklanmadan da kendi başına haber değeri taşır. Ama bir kaynağın düşünceleri, ancak adıyla birlikte anlam kazanır.

  Eğer adını vermediğimiz bir kişinin demecini yazarsak, birincisi, o kişinin düşüncesini kaynak gösterdiğimiz  kurumun tamamına maletmiş oluruz. Bu kuruma haksızlık. İkincisi, o kişi söylediklerinin sorumluluğunu almamış, gazeteciyi kullanmış olur. Gazeteciliğe de haksızlık.

    Bir örnek üzerinden anlatayım. Sabah gazetesi, 19 Haziran’da “PYD, DAEŞ’ten daha tehlikeli” manşetiyle çıktı. Kaynağın adı gizliydi, “Ankara’daki askeri kaynaklar” demekle yetinilmişti.

   Eminim bu haber, bütün komuta kademesi ile konuşularak yazılmamıştır.   

Ama haber, TSK’nın kurumsal olarak “PYD’nin daha tehlikeli olduğu” görüşünü taşıdığı iddiasındaydı. Bir iki kişinin bakışını bütün Genelkurmay’ın görüşü gibi yazarak okuru yanıltmaya hakkımız olabilir mi?  Haber, kurgu ile gerçeğin sınırlarında gezinmemeli, ayakları yere basmalı...

 (*) Gazeteciliğin esasları/ Bill Kovach & Tom Rosenstiel.

 

    Kalça patlar mı?

  Hürriyet internetteki “Spor yaparken kalçası patladı” haberinde, Amerikalı bir kadının silikonlu kalçalarının spor yaparken “bom” diye patladığı anlatılıyordu.

  Filiz Gökçeoğlu adlı okurun uyarısı üzerine farkettim bu haberi. Okurken ben de “Bu doğru olabilir mi?” kuşkusuna kapıldım. Aradım taradım ama haberde nereden alındığını gösteren ne bir kaynak vardı; ne de yer ve zaman verilmişti.

  Silikonlu bir kalça spor salonundaki herkesin duyabileceği şekilde gürültüyle patlayabilir mi? Bu soruyu, Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği Başkanı Prof. Dr. Figen Özgür’e yönelttim:

    “Vücuda yerleştirilen silikon protezlerin haberde tasvir edildiği şekliyle büyük bir gürültü çıkararak patlaması veya hayati bir tehlike oluşturması söz konusu değil. Günümüzde kullanılan protezlerin üzerinden çok ağır yük geçse dahi bu şekilde patlatılması çok zordur. Halk arasında protezin patlaması olarak bilinen durum, içi akışkan jel dolgulu protezlerin dış kapsüllerinde milimetrik yırtıkların oluşması ve protezin içindeki jelin dokuya doğru sızmasıdır.”

   Prof.Dr.Özgür, yine de ihtiyatı elden bırakmadı. Yanıtını “Sözü geçen kişiye ne zaman, nerede, nasıl, kim tarafından ameliyat ve/veya uygulama yapılmıştır? Bunu  bilemediğimiz için daha detaylı bilgi veremiyoruz” diyerek noktaladı.

   Düşünebiliyor musunuz? Bir tıp insanı, “kalçanın patlamayacağını” vurgulamakla birlikte, bu haberdeki eksik verilerle kesin konuşamayacağını söylüyor. Ama biz bu tür verilerle yazılmış bir haberi yayımlayabiliyoruz!

    Aslında bu metne haber demek ne kadar doğru, o da tartışılır. Üzücü olan ABD’deki dedikodu sitelerindeki bir metnin Hürriyet’in yanısıra, CNNTürk, Posta, Milliyet, Cumhuriyet’in internet sitelerinde yayımlanabilmesi. Dijital mecrada gazetecilik yaparken geleneksel gazetecilik standartlarını ihmal etmemeliyiz.

    Okurdan kısa kısa

  M.D’nin arkadaşları: “Türk turist Mykonos’ta öldü” haberinde İstanbul Art News editörü Mustafa Doğulu’nun “otel odasında ölü bulunduğu” yazıyor. Oysa kalp krizi geçirip fenalaşınca hastaneye kaldırılmış, orada hayatını kaybetmiş. Tanıyan herkesin sevgiyle andığı arkadaşımızın ölümünün böyle bir muammayla verilmesi üzücü. (17 Temmuz)

   Kaan Aktarı: hurriyet.com.tr 'de 15 Temmuz’da yayınlanan “2014’ün en fazla vergi ödeyecek sanatçıları” haberinizde 1. sırada yer alan Acun Ilıcalı sanatçı mıdır?

     Sinan Tankut: 16 Temmuz. Alt alta iki haber. İkisi de Bağdat Caddesindeki trafik kazalarıyla ilgili. Üstteki haberde kaza yapıp birini öldüren gencin soyadı kodlanmış, alttakinde açık yazılmış. Soyadı kodlanan gencin okuduğu üniversite ve fotoğrafı bile var, soyadı yok! Neden?

    Yaşar Yurtseven: Biz Karadenizliler, tulum, kemençe, davul zurna ve de kaval ile horon oynarız! Yeşil Yol haberlerinizde kullandığınız “teptiler” doğru kelime değildir. Horon tepilmez, oynanır. Lütfen bu işe bir dur deyin.

    Bilal Dumlu: Bugün Kelebek’in birinci sayfasında “milli futbolcu” diye yazdığınız Semih Erden, milli basketbolcudur, hatırlatayım. (25 Temmuz)

     Murat Kıncı: “100 TL verdi duymayan kalmadı” başlıklı haberdeki fotoğrafla siz de yardım alan o insanları teşhir ediyorsunuz. O belediye başkanının yaptığı gibi, sizin de bunu yapmanız doğru değil.

      Faruk Üründül: Bayramın 2.günü, internet sitenizdeki 14.haber Serdar Ortaç’ın MS nedeniyle çektiği acı. Oğluma da bir yıl önce MS teşhisi kondu. Demek o da bir bayram günü benzer acılar çekecek, biri fotoğraflayacak, görsel editör, acı çeken yüzünü büyütüp sol üste kırmızı daire içine koyacak.     

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 27 TEMMUZ 2015

 
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
HABER AJANSLARINA ÇAĞRI
SÖYLEŞİDE GAZETECİNİN ROLÜ
"ASKERİ KAYNAK" NEDİR?
ASPARAGAS BÖCEĞİ
NEFRET TACİRLERİNE ARACILIK
GÜCÜN SÖYLEME ETKİSİ
HABERLER AKLAMAZ
GAZETECİYE YASAĞI SAVUNMAK
MEDYA DA MUHASEBE YAPMALI
OKURUN ÖĞRETİCİLİĞİ
İMA ETME SUÇU
CUMHURBAŞKANI'NA DA EŞİT MESAFE
BAKANLIĞIN SÖYLEYEMEDİĞİ
GÜMRÜKSÜZ PARA SAHASI
NEFRET SÖYLEMİ Mİ?
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr