1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 ASPARAGAS BÖCEĞİ
 20 Temmuz 2015, Pazartesi
 

Ne Arda Turan’ın Barcelona’ya transferi, ne de koalisyon görüşmeleri. Bence önceki hafta Türkiye’de vatandaşların bir bölümünün gündemi “Gergedan böceği” haberleriydi. Okur mesajlarına ve Google’da en çok arananlar listesine dayanarak söylüyorum bunu.

   “Gergedan böceği”ni bilmeyen, “Bu da nereden çıktı” diyenler için özetleyeyim. İhlas Haber Ajansı’nın (İHA) 3 Temmuz’da geçtiği, “Yüksekova’da gergedan böceği bulundu” haberiyle gündeme girdi bu böcek. Haberde, böceği evinde bulan kişinin “Hobi olarak besleyenler varmış. İnternet verilerine göre 90 bin dolar gibi ciddi bir değeri varmış” cümlelerine de yer veriliyordu. Yüksekova Belediyesi’nin veterineri de evsahibinin bu sözlerine “..yasa dışı yollarla yurt dışına satışı yapılıyor” diyerek destek veriyordu.

   Hurriyet.com.tr, haberi önce “Yüksekova’da gergedan böceği bulundu” başlığıyla girdi. Bir süre sonra haber, galeri olarak düzenlendi. Kapaktaki başlık bu kez “90 bin dolarlık böcek balkondan girdi” olmuştu. Aynı saatlerde Milliyet, Sabah gibi gazetelerin web sayfaları başta olmak üzere onlarca internet sitesi de Hürriyet gibi “90 bin dolar”  başlığıyla yayına verdi haberi. (Ama ertesi gün basılı gazetede bu habere yer verilmedi.)

    Ardından Alaplı’dan Hayrabolu’ya kadar Türkiye’nin hemen her yerinden “Gergedan böceği” haberleri gelmeye başladı. 90 bin doları duyan gergedan böceği aramaya çıkmıştı. Yerel muhabirler, “..gergedan böceği bulundu” haberleri yağdırırken, böceği bulanların satacak yer arama telaşı da görülmeye değerdi. Bana gönderilen onlarca mesajdan biliyorum böcek bulanların halini.

   Heyecan dalgası, üç gün kadar sürdü. 6 Temmuz’da hurriyet.com.tr’nin “Gergedan böceği çılgınlığı” haberinde, bu böceğin böyle bir maddi değeri olmadığı yazıldı. Bunu ertesi gün İHA’nın ve diğer gazetelerin haberleri izledi; hatta “doğanın çöpçüsü” olarak nitelenen ve nesli azalan bu böceği yakalayana ceza verileceği açıklamaları da geldi. Parasal değeri olmadığını kabullenemeyip yine de gergedan böceği yakalayanlar oluyor. O yüzden de “Gergedan böceğine bakanlık kalkanı”, “Avlanmayın, 38 bin lira para cezası var”, “Parasal değeri yok” haberleri hâlâ devam ediyor.

   Okur Temsilcisi olarak dikkatimi çeken, “90 bin dolarlık gergedan böceği asparagası” üretilmesinin ve ülkenin dört bir yanında onca insanın komedi filmlerine konu olacak şekilde böcek avına çıkmasının sorumluluğunu hiç kimsenin üstlenmemesi. İHA dahil olmak üzere ajanslar, gazeteler ve internet siteleri, “haberlere konu olan gergedan böceği” ya da “Son günlerde gazetelere manşet olan ve vatandaşların ilgisini çeken gergedan böceği” deyip geçiyorlar.

   Halbuki olayı böyle sunmak, medyanın sorumluluğunun üzerini örtmeye çalışmaktan başka bir şey değil. Bence açıkça kabul etmeleri gerek, bu komedinin ilk sorumlusu Yüksekova’daki ev sahibinin “90 bin dolar” sözünü, kontrol etmeden, araştırmadan habere koyan İHA’dır. Ardından da ajans haberini, hiçbir editoryal denetime tabi tutmadan ve hatta aradaki cümleyi alıp başlığa koyan onlarca internet sitesidir. Kuşkusuz hurriyet.com.tr’nin de payı var yaşananlarda.

   Evrensel gazetecilik ilkelerini, haber araştırma yöntemlerini, editoryal kontrolü, hepsini geçtim; bir böceğin 90 bin dolar ettiği gibi uçuk bir iddianın inanılır bulunup, manşetler arasında yer verilmesi şaşırtıcı bir durum. Anlıyorum durmaksızın akan haberleri tümünü kontrol etmek çok zor. Yine de bir editörün önüne böyle bir haber geldiğinde şüphe duyması, en azından bir uzman görüşüne başvurmayı düşünmesi beklenirdi.

   Bunları yapmak yerine medya, çıkardığı yangını heyecanla seyreden çılgınlar gibi davrandı. Yangından geriye “gergedan böceği” ile sembolleşen bir gazetecilik şahaseri (!) kaldı. …

 

Kutu/ İHA’dan yanıt

   İHA Yayın Yönetmeni Dursun Kabaktepe, “gergedan böceği” haberleriyle ilgili sorumu özetle şöyle yanıtladı:

   “Gergedan böceği ile ilgili haber 3 Temmuz 2015’de Hakkâri'den ‘Dünyanın en nadir görülen böceği misafirleri oldu’ başlığıyla abonelerimize servis edilmiştir. Haber metninde, böceğin fiyatına ilişkin ifade tamamen vatandaşın kendi açıklaması olarak yer almıştır. Aynı haberde, veteriner hekim görüşü de yer almaktadır. Ardından yurdun birçok bölgesinden benzer haberler yapılmış ve bu haberlerde vatandaşların fiyat konusunda söylemleri iddia şeklinde yer almıştır. Artan ilginin akabinde, böceğin değerine ilişkin bir haber hazırlanarak, ‘Gergedan böceğinin hiçbir maddi değeri yok’ başlığıyla servis edilmiştir.”

 

     Nasıl yazılmalı?

    “Nefret tacirlerine aracılık” başlıklı yazımda, medyanın nefret söyleminin propagandasına zemin oluşturmaması gerektiğini vurgulamıştım. Nefret söylemi içeren konuşmaları haberleştirirken, gazetenin o söylemi benimsemediğinin ve söylenenlerin yanlışlığının altının çizilmesi gerektiğine dikkat çekmiştim.

   Medya etiği konusunda saygın bir isim olan Ragıp Duran, bir elektronik ileti göndererek, “nefret söylemi”nin nasıl haber yapılması gerektiğini somutlaştırdı:

   “Nefret tacirlerine karşı önerdiğin tutum önemli ve doğru. Bu konudaki genel yaklaşım ve yöntem şu; senin de belirttiğin üzere, bir yandan okura gerekli bilgiyi vermek zorundayız, bir yandan da nefret söyleminin yaygınlaşmasını önlemeliyiz. Her zaman kolay kurulacak bir denge değil.

   Benim izleyebildiğim kadarıyla, nefret söylemi içeren açıklamaları, tırnak içinde de olsa, olduğu gibi vermek doğru değil. Senin örneğinde sözkonusu siyasi yetkilinin açıklaması, ‘Dursun Güneş, konuşmasında Yahudi ve Hıristiyanlara karşı nefret söylemi içeren cümleler kullandı’ şeklinde verilebilir. Böylelikle bu söylemi yaygınlaştırmadan üstelik de gazete olarak bu söyleme eleştirel yaklaştığımızı göstermiş oluruz.”

 

    Okurdan kısa kısa

  Nezih Akkutay: 12 Temmuz’da, Wimbledon kadınlar finaline yarım sayfa yer verilmiş ama spotta Serena Williams’ın maçı 6-4 ve 6-1'lik setlerle kazandığı yazıyor. Setler, haberde de belirtildiği gibi 6-4, 6-4 bitti. Engin Kratzer'in yorumunda “156 bin kişilik merkez kort” deniyor. Mümkün mü?

    Delil Gündoğan: Tebrik ederim, Bolu tüneli yakınındaki kazada, iki otobüsü birden kazaya karışan firmanın adını yazdınız. Ama internette Metro Turizm’in adından hiç bahsetmediniz. Görüntüde de adını buzladınız. Bu bir çelişki. 

   Mustafa Sağlamer: 10 Temmuz, sayfa 44. Başlık, “Rakip Lüksenburg’dan.” Lüksenburg diye bir yazım şekliyle ilk kez karşılaştım. Halbuki altta doğrusu var, orada Lüksemburg yazılmış.

     Feyza Sayman:  Ekonomi sayfasındaki “Barınma sınavı” haberinin resmindeki yurt odası, İzmir Amerikan Koleji'nin kız öğrenci yurdundan. Resimdeki öğrencilerden biri benim. Kaynağın belirtilmemesi ve izne gerek duymadan habere konu edilmiş olmasından ötürü rahatsızım. (13 Temmuz)

FARUK BİLDİRİCİ/ 20 TEMMUZ 2015/ HÜRRİYET

 
ÖNEMİNİ AZALTMAZDI
ÜZMEK İSTEMEZDİM
SALDIRIYI GERGİNLİK DİYE SUNMAK
KÜSTAH KÜSTAHÇA KÜSTAHLIK
ÖLÜMDEN KAÇAN ADAMIN PANTOLONU
PHOTOSHOP’SUZ TÜRKİYE
SAVAŞ TAMTAMLARI
ŞİMDİ SIRA OKURLARDA
MEDYADA BÜYÜK UZLAŞMA
ENSESTİ BÖYLE Mİ KONUŞMALIYDIK?
ÖLÜ FOTOĞRAFINDA İKİLİ STANDART
15 TEMMUZ GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ MİYİZ, YARGIÇ MI?
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr