1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 NEFRET TACİRLERİNE ARACILIK
 13 Temmuz 2015, Pazartesi
 

 

    Maalesef Hrant Dink Vakfı’nın hazırladığı ve Eylül-Aralık 2014 dönemini içeren “Medyada nefret söylemi ve ayrımcı dil”  raporunda, Hürriyet’ten de bir haber girdi. 8 Aralık 2014 tarihli “Adaletle asacağız adaletle keseceğiz” başlıklı haber, raporun “Düşmanlık ve savaş söylemi” kategorisinde değerlendirildi:

   “Hürriyet gazetesi, Hak ve Hakikat Partisi başkanı Dursun Güneş’in konuşmasına yer verdiği haberinde, Anadolu Ajansı’nın imzasını yayımlamakla birlikte temel bir gazetecilik kuralı olan tırnak işaretini kullanmadığı için nefret söyleminin üreticisi oluyor. Güneş’in sözleri tırnak içinde verilmediği için kullanılan başlık, Hürriyet’in kendi sözleri, kendi yaklaşımıymış gibi algılanıyor. Bunun ötesinde Güneş’in sözlerini dolaşıma sokmakla, Yahudi ve Hıristiyanlara yönelik bir şiddet çağrısını yaygınlaştırmış oluyor.”

   Haberde aktarılan sözlerin, Yahudi ve Hıristiyanlara karşı “nefret söylemi” içerdiği çok açık. Yahudileri, Hıristiyanları asıp kesmekten söz eden, tehditler savuran bir söylemin tartışılacak bir yanı yok.

   Fakat raporda da vurgulandığı gibi, bu söylem Hürriyet’e ya da bir yazarına ait değil. Bu sözlerde haber değeri görüp yayımlamanın neresi yanlış? Ya da “nefret söylemi” içeren sözler hiç haber yapılmamalı mıydı?

   Bu sorulara olumsuz yanıt vermek imkansız. Medyanın temel görevi, insanları bilgilendirmek. Toplumun da bu kişilerin görüşlerini öğrenmeye hakkı olduğu düşünülebilir. Nitekim Avrupa Konseyi’nin “Nefret Söylemi El Kitabı”nda bu tür haber yapılabileceği görüşü destekleniyor:

   “Açıklamanın sahibi/yazarı gazetecinin kendisi ise bu kabul edilebilir değildir; başkalarının yaptığı açıklamaları sadece bildiriyorsa ve kendileri benimsemiyorsa durum farklıdır.”

  Dikkat edilirse, burada nefret söyleminin haber yapılabileceği kabul edilmekle birlikte önemli bir ayrım getiriliyor. Medyanın “nefret söylemi”ni haber yaparken, o görüşleri benimsemediğini vurgulaması gerektiğine işaret ediliyor.

   Medya etiği konusunda cesur çıkışlarıyla tanınan Prof.Dr.Raphael Cohen Almagor da “Medya kuruluşları, nefret tacirleriyle ilgili haber yaptıklarında kendilerini tarafsız gözlemciler olarak görmek zorunda değil” diyerek bu yaklaşıma destek veriyor. Nesnel habercilik ilkesinin “nefret tacirleri”ne karşı uygulanmaması gerektiğini savunuyor; “Nefret uyandırıcı ifadelerin nesnel bir şekilde haber yapılması kötü bir fikirdir. Aldatıcı ve yanlış bir düşüncedir.”

   Doğru bir yaklaşım bu. Çünkü “nefret söylemi” başkalarına zarar vermeyi amaçlayan, ayrımcılık yapan görüşlerdir. Demokratik değerlere aykırı bu tür söylemleri “nesnellik” ve “ahlaki tarafsızlık” adına olduğu gibi vermek, o görüşlere propaganda zemini sağlamak sonucunu doğurur. O nedenle haber yaparken mümkün olduğunca araya mesafe koymak, eleştirel yaklaşmak, yanlışlığını vurgulamak gerekir.

   Hürriyet’in, “Adaletle asacağız adaletle keseceğiz” haberinde ise nefret söylemine karşı eleştirel bir yaklaşım yok. Yazı İşleri ile de konuştum; elbette kötüniyet yok, sadece bu söylemin teşhiri amaçlanmış. Fakat Anadolu Ajansı’nın haberi editoryal süreçte redakte edilip gazetenin bu söylemi benimsemediği, söylenenlerin yanlış olduğu vurgulanmamış.

   Üstelik de o cümleler, başlıkta tırnak içine alınmamış. Mizanpaj açısından lüks gibi görülmüş olabilir ama tırnak işareti olsaydı, “adaletle asıp adaletle kesme” fikrinin “nefret tacirleri”ne ait olduğuna dikkat çekilmiş; araya duvar örülmüş olurdu. O da olmayınca haber, istemeyerek de olsa, başlığı ve yazım tarzı nedeniyle nefret söyleminin topluma aktarılmasına aracılık eder hale gelmiş.

 

İki kısa not

     Yalçın Bayer, gazetedeki köşesinde Beşiktaş Belediye Başkanı Murat Hazinedar’ın, Belediye Meclisi’ndeki konuşmasında “Ben ticaret adamıyım. Rant ifadesi beni korkutmaz” dediğini yazdı.

  Ancak Hazinedar, e-posta göndererek, 8 Temmuz tarihli yazıda, sözlerinin bir bölümü seçilerek “yanlış ve olumsuz algı yaratacak biçimde yansıtıldığını” savundu. Bunun üzerine Belediye Meclisi’nin 6 Temmuz’daki toplantısının görüntülerini izledim; tutanaklarını da okudum. Konuşmadaki o bölüm şöyle:

  “..elbette kaynak yaratacağız. Ben öyle rant kelimesine takılan bir adam değilim. Rant olacak kardeşim, kötü bir şey değil ki. Ama rant kime gidecek, tabii ki vatandaşa.”  

  Başkan Hazinedar’ın “rant”a bakışı, bu cümlelerle birlikte yazılınca daha doğru anlaşılıyor…

   *   *

   Ahmet Hakan’ın, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ile yaptığı söyleşide kullanılan bir fotoğraf, kimi çevrelerin garip senaryolar üretmelerine neden oldu.

    Gazetede yoktu ama fotoğrafın internetteki versiyonunda Bahçeli’nin elinde çay bardağı görünüyordu. Tartışmaların uzaması üzerine Ahmet Hakan, söyleşi sırasında Bahçeli’nin oruçlu olduğunu, o fotoğrafın Ramazan’dan önce çekildiğini açıklamak zorunda kaldı.

    Anlaşılan o fotoğraf gazetede kullanılırken ramazan olduğu dikkate alınarak çay bardağı fotoşopla silinmiş, internette ise unutulmuştu. Fakat bence yanlış, fotoğrafın iki faklı biçimde yayınlanması ile sınırlı değildi. Daha önce de defalarca yazmıştım; fotoğrafların kaynağının mutlaka belirtilmesi gerekir. Hem gazetede, hem de internette o fotoğrafın altına “Arşiv” den alındığı en baştan yazılmalıydı.  Bu bilgi verilmiş olsaydı, yanlış anlamalara zemin hazırlanmamış olurdu. 

 

    Okurdan kısa kısa

     İ.Selçuk Gökçe: İlan nedeniyle bugün (7 Temmuz) hava raporu yayınlanmamış. Ben yaşlı bir insanım sürekli gazetedeki hava raporuna bakıyorum. Lütfen hergün yayınlayın.

    Mustafa Sağlamer: Sümer Tilmaç’ın ölümüyle ilgili haberlerde de rastladım. “Cenazeye gitti”, “cenazeye katıldı” edebiyatıdır gidiyor medyada. Eh, cenaze size bir de lokum, kolonya falan tutsun bari... “Cenaze töreni” desenize yahu!

    Fuat Gökyokuş: Cumhurbaşkanlığı sarayı gazetecilere gezdirilmiş. Ama haberinizde gazetecilere kravat ve fular hediye edildiği yoktu. Görüntü ve fotoğraf çektirilmediği, sonra Saraydan servis edildiği de eksikti. 

    Turan Karlı: Bugünkü (5 Temmuz) gazetede 3. Sayfada Kayseri yerine “Kasyeri” yazılmıştı. Ayrıca 6. Sayfada baypas (bypass), 8.Sayfada nevinden (neviinden), 11. Sayfada refenadum (referandum) ve ropörtaj (röportaj), 15. Sayfada araclığıyla (aracılığıyla), 17. Sayfada şert (sert) hataları vardı.

    Cumhur Kılıççıoğlu: Ancak öğleden sonra Siirt’e ulaşabilen 4 Temmuz tarihli Hürriyet’te, ertesi gün Yunanistan’da yapılacak referandumla ilgili, ilaveleri dahil 80 sayfalık geniş alanda tek satır haber, makale yoktu.

    Berkant Batı: “2 bakan aracına RUM’DAN HACİZ”  başlığınızı üzülerek okudum. Neden ulus kimliğini başa çekip, olumsuzluk atfediyorsunuz? Bir Türk, arabaya haciz koysa “Türk’ten haciz” diye yazmazsınız. (10 Temmuz)

     Arzu Beyaz: “Plajda 2 acı” haberinde Melisa Kolpar’ın sosyal medyada paylaştığı karamsar mesajlar dikkat çekti. Melisa ölmüş sonra medya hesabından paylaşım mı yapmış? Böyle anlaşılıyor. Sizce burada bir hata yok mu?

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 13 TEMMUZ 2015

 
ALİYEV Mİ DÖVERDİ, SARKİSYAN MI?
EKONOMİ HABERCİLİĞİNDE SORGULAMA
OKURA YIL SONU BİLGİSİ
FRANSA'DAKİ OYLAMA VE AZINLIKLAR
EVREN DE TIME'A KAPAK OLMUŞ
MÜFTÜOĞLU VE MADEN SULARI
BİR ÖZÜR DE BESTAMİ KILIÇ'A GEREK
TAVUK FOTOĞRAFI MÜSTEHCEN OLURSA
OBAMA'NINKİ MİKROFON KAZASI DEĞİL
BAŞKALARININ HAYATINI İZLERKEN
KONUMUZ ARDA-SİNEM AŞKI
İNSAN ODAKLI FELAKET HABERCİLİĞİ
MEDYA ÇÖZÜMÜN PARÇASI OLABİLİR Mİ?
TWİTTER'DA ATIŞ SERBEST Mİ?
O UÇAK BİLDİĞİNİZ PLASTİKTEN EĞİL
REKLAMDAKİ HATA OKURU ÜZDÜ
ARŞİVİN GAZETECİLİKTEKİ ÖNEMİ
BİR HAKEMLİK DENEMESİ
KOŞANER'İN SES KAYDININ HABER DEĞERİ
BİR MEDYA EFSANESİNİN SONU GELDİ
HÜRRİYET'İN O MANŞETİ
İLK RAHİM NAKLİ 80 YIL ÖNCE
HÜRRİYET HAKSIZLIK MI YAPMIŞTI?
SARKİSYAN NE DEMEMİŞTİ?
DİNLER TERÖRLE ÖZDEŞLEŞTİRİLEMEZ
ŞEHİTLER TANEYLE SAYILMAZ
BAR KAVGASI HABERİ EKSİKTİ
VALİLİĞİN YANLIŞI HABERDE TEKRARLANDI
İNTERNET GAZETECİLİĞİ DE DEĞİŞECEK
İKİ HABER ARASINDAKİ YEDİ FARKI BULUN
OKUMA BİLMEYEN SANDIK GÖREVLİSİ
12 HAZİRAN GAZETECİLİĞİ
GAZETECİ OLMAYANLARIN ASIL MESLEĞİ
HABERİN DOĞRULANMASI İÇİN 25 GÜN GEREKTİ
SEÇİM HABERCİLİĞİNDE DENGELER
DAVETLER YA DA İLİŞTİRİLMİŞ GAZETECİLİK
TAHMİNLERLE YAZMAK YANILTIR
900 YAŞINDA ROMALI YANLIŞI
POTADA BAHİS BOMBASI
TARAFTAR YAZARLARIN TARAFTARA ETKİSİ
ELEŞTİRİRKEN DE SAMİMİ OLMAK GEREK
ŞİDDET PORNOSU OKURLARI ÜRKÜTTÜ
BİLİMADAMI SOĞUKKANLILIĞI MI GAZETECİ HEYECANI MI?
GAZETECİLER DEVLET MEMURU KİMLİĞİ TAŞIYABİLİR Mİ?
MAĞDURU BİR KEZ DAHA MAĞDUR ETMEK
SIRA KİMDE TEHDİDİ
MISIR VE LİBYA HABERLERİNDE YALANLAR
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ ÜZERİNE SORULAR
SPORDA SPONSOR REKLAMINI TARTIŞALIM
HABERCİNİN GERÇEĞE KARŞI SORUMLULUĞU
GAZETECİLERİ ELEŞTİRMEK DAHA MI KOLAY
PROVOKATÖRLER Mİ PROTESTOCULAR MI?
GAZETECİLİKTE MESAFE SORUNU
APAÇİLER HEPTEN TACİZCİ MİYMİŞ?
YILBAŞI BİLMECESİ HALA MUAMMA
NEFRET SÖYLEMİNE DİKKAT
WİKİLEAKS KURUCUSU ASSANGE SANIK MI?
BEDAVA GEZİLER KÖRLEŞTİRİR
YENİ SİLAHLARA ÖVGÜ SON BULMALI
HANGİ NEDENLER CİNAYETLERİ MEŞRU KILAR?
MECLİS'İ KAMERA İŞPORTACILARI MI BASTI?
GALATASARAY TARAFTARLARI ÜZÜLDÜ
MAHKEME ELİYLE HAKARET OLUR MU?
KURBAN OPERASYONUNA KURBAN OLANLAR
MAGAZİNDE MUHABİRLİK VE MUHBİRLİK
İNTİHAR HABERLERİ DAHA ÇOK FREN GEREKTİRİYOR
SAVARONA OPERASYONUNUN GÜNAHI
HASTALIKLI ET HABERLERİNİN TAKİBİ ZORUNLUYDU
KİBARİYE SÖYLEŞİSİNİN KAYNAĞI HÜRRİYET'Tİ
BEDELLİ ASKERLİKTE ÜÇ GÜNLÜK FARK
KÜÇÜK TAHSİN'İ ÖLDÜREN HEYECANI MIYDI?
REFERANDUM REKLAMLARI VE İLETİŞİM ÖZGÜRLÜĞÜ
BAKAN STRİPTİZCİ DE OLSAYDI
HÜKÜMETİN AİHM'DEKİ HRANT DİNK SAVUNMASI
KADIN DEMEKTEN UTANILIR MI?
DÖRTYOL HABERİNDE AYIKLAMA OLDU MU?
ŞİMDİ BARIŞ GAZETECİLİĞİ ZAMANI
SAVCIDAN BELGE ALMAK ETİK SORUNU ÇÖZMEZ
ÖSYM BAŞKANI ESKİDEN YALNIZ DEĞİL MİYDİ?
YAZILARIN REKLAMA DÖNÜŞMEMESİNE DİKKAT
RUS KADINLARI NEDEN AŞAĞILIYORSUNUZ?
HÜRRİYET'TE YORUM EDİTÖRLÜĞÜ BAŞLIYOR
GERÇEKLER SEVİMSİZ OLABİLİR
DADI YAZISINA ELEŞTİRİ YAĞDI
AĞLAYAN KOMANDO EFSANEYİ SONA ERDİRDİ
EMZİRME FETVASI HABERİ PROBLEMLİ
DÖRT GAZETEDE FUTBOL ARAŞTIRMASI
GEZİ YAZISINDA SİYASİ DEĞERLENDİRME
İNTİHAR EDENİN CİNSEL TERCİHİ
O FOTOĞRAFTAKİ EKSİK
O HABER KADINLARI KIZDIRDI
NAZAL KEMİĞİ NASIL NAZAR KEMİĞİ OLDU?
AMAÇ ETİK STANDARTLAR VE GÜVENİLİRLİK
<<< <
1 - 2 - 3 - 4


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr