1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 NEFRET TACİRLERİNE ARACILIK
 13 Temmuz 2015, Pazartesi
 

 

    Maalesef Hrant Dink Vakfı’nın hazırladığı ve Eylül-Aralık 2014 dönemini içeren “Medyada nefret söylemi ve ayrımcı dil”  raporunda, Hürriyet’ten de bir haber girdi. 8 Aralık 2014 tarihli “Adaletle asacağız adaletle keseceğiz” başlıklı haber, raporun “Düşmanlık ve savaş söylemi” kategorisinde değerlendirildi:

   “Hürriyet gazetesi, Hak ve Hakikat Partisi başkanı Dursun Güneş’in konuşmasına yer verdiği haberinde, Anadolu Ajansı’nın imzasını yayımlamakla birlikte temel bir gazetecilik kuralı olan tırnak işaretini kullanmadığı için nefret söyleminin üreticisi oluyor. Güneş’in sözleri tırnak içinde verilmediği için kullanılan başlık, Hürriyet’in kendi sözleri, kendi yaklaşımıymış gibi algılanıyor. Bunun ötesinde Güneş’in sözlerini dolaşıma sokmakla, Yahudi ve Hıristiyanlara yönelik bir şiddet çağrısını yaygınlaştırmış oluyor.”

   Haberde aktarılan sözlerin, Yahudi ve Hıristiyanlara karşı “nefret söylemi” içerdiği çok açık. Yahudileri, Hıristiyanları asıp kesmekten söz eden, tehditler savuran bir söylemin tartışılacak bir yanı yok.

   Fakat raporda da vurgulandığı gibi, bu söylem Hürriyet’e ya da bir yazarına ait değil. Bu sözlerde haber değeri görüp yayımlamanın neresi yanlış? Ya da “nefret söylemi” içeren sözler hiç haber yapılmamalı mıydı?

   Bu sorulara olumsuz yanıt vermek imkansız. Medyanın temel görevi, insanları bilgilendirmek. Toplumun da bu kişilerin görüşlerini öğrenmeye hakkı olduğu düşünülebilir. Nitekim Avrupa Konseyi’nin “Nefret Söylemi El Kitabı”nda bu tür haber yapılabileceği görüşü destekleniyor:

   “Açıklamanın sahibi/yazarı gazetecinin kendisi ise bu kabul edilebilir değildir; başkalarının yaptığı açıklamaları sadece bildiriyorsa ve kendileri benimsemiyorsa durum farklıdır.”

  Dikkat edilirse, burada nefret söyleminin haber yapılabileceği kabul edilmekle birlikte önemli bir ayrım getiriliyor. Medyanın “nefret söylemi”ni haber yaparken, o görüşleri benimsemediğini vurgulaması gerektiğine işaret ediliyor.

   Medya etiği konusunda cesur çıkışlarıyla tanınan Prof.Dr.Raphael Cohen Almagor da “Medya kuruluşları, nefret tacirleriyle ilgili haber yaptıklarında kendilerini tarafsız gözlemciler olarak görmek zorunda değil” diyerek bu yaklaşıma destek veriyor. Nesnel habercilik ilkesinin “nefret tacirleri”ne karşı uygulanmaması gerektiğini savunuyor; “Nefret uyandırıcı ifadelerin nesnel bir şekilde haber yapılması kötü bir fikirdir. Aldatıcı ve yanlış bir düşüncedir.”

   Doğru bir yaklaşım bu. Çünkü “nefret söylemi” başkalarına zarar vermeyi amaçlayan, ayrımcılık yapan görüşlerdir. Demokratik değerlere aykırı bu tür söylemleri “nesnellik” ve “ahlaki tarafsızlık” adına olduğu gibi vermek, o görüşlere propaganda zemini sağlamak sonucunu doğurur. O nedenle haber yaparken mümkün olduğunca araya mesafe koymak, eleştirel yaklaşmak, yanlışlığını vurgulamak gerekir.

   Hürriyet’in, “Adaletle asacağız adaletle keseceğiz” haberinde ise nefret söylemine karşı eleştirel bir yaklaşım yok. Yazı İşleri ile de konuştum; elbette kötüniyet yok, sadece bu söylemin teşhiri amaçlanmış. Fakat Anadolu Ajansı’nın haberi editoryal süreçte redakte edilip gazetenin bu söylemi benimsemediği, söylenenlerin yanlış olduğu vurgulanmamış.

   Üstelik de o cümleler, başlıkta tırnak içine alınmamış. Mizanpaj açısından lüks gibi görülmüş olabilir ama tırnak işareti olsaydı, “adaletle asıp adaletle kesme” fikrinin “nefret tacirleri”ne ait olduğuna dikkat çekilmiş; araya duvar örülmüş olurdu. O da olmayınca haber, istemeyerek de olsa, başlığı ve yazım tarzı nedeniyle nefret söyleminin topluma aktarılmasına aracılık eder hale gelmiş.

 

İki kısa not

     Yalçın Bayer, gazetedeki köşesinde Beşiktaş Belediye Başkanı Murat Hazinedar’ın, Belediye Meclisi’ndeki konuşmasında “Ben ticaret adamıyım. Rant ifadesi beni korkutmaz” dediğini yazdı.

  Ancak Hazinedar, e-posta göndererek, 8 Temmuz tarihli yazıda, sözlerinin bir bölümü seçilerek “yanlış ve olumsuz algı yaratacak biçimde yansıtıldığını” savundu. Bunun üzerine Belediye Meclisi’nin 6 Temmuz’daki toplantısının görüntülerini izledim; tutanaklarını da okudum. Konuşmadaki o bölüm şöyle:

  “..elbette kaynak yaratacağız. Ben öyle rant kelimesine takılan bir adam değilim. Rant olacak kardeşim, kötü bir şey değil ki. Ama rant kime gidecek, tabii ki vatandaşa.”  

  Başkan Hazinedar’ın “rant”a bakışı, bu cümlelerle birlikte yazılınca daha doğru anlaşılıyor…

   *   *

   Ahmet Hakan’ın, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ile yaptığı söyleşide kullanılan bir fotoğraf, kimi çevrelerin garip senaryolar üretmelerine neden oldu.

    Gazetede yoktu ama fotoğrafın internetteki versiyonunda Bahçeli’nin elinde çay bardağı görünüyordu. Tartışmaların uzaması üzerine Ahmet Hakan, söyleşi sırasında Bahçeli’nin oruçlu olduğunu, o fotoğrafın Ramazan’dan önce çekildiğini açıklamak zorunda kaldı.

    Anlaşılan o fotoğraf gazetede kullanılırken ramazan olduğu dikkate alınarak çay bardağı fotoşopla silinmiş, internette ise unutulmuştu. Fakat bence yanlış, fotoğrafın iki faklı biçimde yayınlanması ile sınırlı değildi. Daha önce de defalarca yazmıştım; fotoğrafların kaynağının mutlaka belirtilmesi gerekir. Hem gazetede, hem de internette o fotoğrafın altına “Arşiv” den alındığı en baştan yazılmalıydı.  Bu bilgi verilmiş olsaydı, yanlış anlamalara zemin hazırlanmamış olurdu. 

 

    Okurdan kısa kısa

     İ.Selçuk Gökçe: İlan nedeniyle bugün (7 Temmuz) hava raporu yayınlanmamış. Ben yaşlı bir insanım sürekli gazetedeki hava raporuna bakıyorum. Lütfen hergün yayınlayın.

    Mustafa Sağlamer: Sümer Tilmaç’ın ölümüyle ilgili haberlerde de rastladım. “Cenazeye gitti”, “cenazeye katıldı” edebiyatıdır gidiyor medyada. Eh, cenaze size bir de lokum, kolonya falan tutsun bari... “Cenaze töreni” desenize yahu!

    Fuat Gökyokuş: Cumhurbaşkanlığı sarayı gazetecilere gezdirilmiş. Ama haberinizde gazetecilere kravat ve fular hediye edildiği yoktu. Görüntü ve fotoğraf çektirilmediği, sonra Saraydan servis edildiği de eksikti. 

    Turan Karlı: Bugünkü (5 Temmuz) gazetede 3. Sayfada Kayseri yerine “Kasyeri” yazılmıştı. Ayrıca 6. Sayfada baypas (bypass), 8.Sayfada nevinden (neviinden), 11. Sayfada refenadum (referandum) ve ropörtaj (röportaj), 15. Sayfada araclığıyla (aracılığıyla), 17. Sayfada şert (sert) hataları vardı.

    Cumhur Kılıççıoğlu: Ancak öğleden sonra Siirt’e ulaşabilen 4 Temmuz tarihli Hürriyet’te, ertesi gün Yunanistan’da yapılacak referandumla ilgili, ilaveleri dahil 80 sayfalık geniş alanda tek satır haber, makale yoktu.

    Berkant Batı: “2 bakan aracına RUM’DAN HACİZ”  başlığınızı üzülerek okudum. Neden ulus kimliğini başa çekip, olumsuzluk atfediyorsunuz? Bir Türk, arabaya haciz koysa “Türk’ten haciz” diye yazmazsınız. (10 Temmuz)

     Arzu Beyaz: “Plajda 2 acı” haberinde Melisa Kolpar’ın sosyal medyada paylaştığı karamsar mesajlar dikkat çekti. Melisa ölmüş sonra medya hesabından paylaşım mı yapmış? Böyle anlaşılıyor. Sizce burada bir hata yok mu?

FARUK BİLDİRİCİ/ HÜRRİYET/ 13 TEMMUZ 2015

 
FATİH TERİM VE ÜST AKIL
ÖLEN ÜNLÜNÜN ARDINDAN
DUAYENDEN ETİK UYARILAR
GAZETECİLİK VE AKTİVİZM
ASMALIMESCİT'TEKİ STÜDYO
SÖYLEŞİNİN KAYNAĞI EKSİK
KORKU HİPNOZU
YEDİ BİN YILLIK BUĞDAY
GAZETECİNİN KİŞİSEL ÇIKARI
"KÜSTAH" YAZMA ÖZGÜRLÜĞÜ
INSTAGRAMDA ÜRÜN YERLEŞTİRME
KANDIRMAK KOLAYMIŞ
TUTUKLATAN FOTOĞRAF İDDİANAMEDE YOK
ELEKTRİKLİ SCOOTER SORULARI
SÖYLEŞİDE DOĞRULAR SÖYLENMİYORSA
POHPOHLAYAN DA NORMALLEŞTİREN DE BİZİZ
TÜRKÇEYE SAYGI
KOPYA ÇEKME ADABI
AVRUPA FOBİSİ
RONALDO SÖYLEŞİSİ
İNSAN HAKLARI HABERLERİ
"ASKERİ KAYNAKLAR" YANLIŞI
SİLAH KENDİLİĞİNDEN ATEŞ ALIR MI?
TECAVÜZÜ HAFİFLETMEYELİM
GAZETECİLİKTE ÇIKAR ÇATIŞMASI
MEDYANIN ÜLKE ALGISINA KATKISI
BOŞ SÜTUNLAR
MEDYA İKLİM SORUNUNDA ETKİSİZ AKTÖR
"NOBEL ÖDÜLLÜ" DİYORSAN
MÜZİSYEN BERKLEE'DE OKUDUM DERSE
REKLAMIN ETKİLİ VE UCUZ YOLU
ÜRPERTİCİ BİR FOTOĞRAFTI
"HAMİLEYE TEKME"DEN HUKUK DERSİ
"KAYYIM"A DİLİMİZ DÖNMÜYOR
YABANCI MARKALI YERLİ ARAÇLAR
YALANLAMALAR DA YALANLANIR
TEK KAYNAĞA DAYALI HABER
SİYASİ HABERLERDE EŞİTLİK
GAZETECİLİĞİ SAVUNMAK
MASABAŞI HABERCİLİK
JİGOLO KOCALAR VE IŞİD'E KAÇAN KIZLAR
ÜNİVERSİTEDE ATIŞ POLİGONU
ÇEKYA MI?
ANGELİNA JOLİE NEDEN GELMEDİ?
MANTIK VE VİCDAN SÜZGECİ
YANILTAN SANATÇILAR
HABERCİLİK SUÇU
EKONOMİNİN AKTÖRLERİ
İNTİHAR HABERLERİNİN ÇEKİCİLİĞİ
ÖZELEŞTİRİ ZAMANI
İNTİHARLAR, TAHLİYELER VE SORUMLULUĞUMUZ
DARBELERE KARŞI ÇIKARKEN
HABERCİNİN KADERİ
MERAK KONUSU KLASİĞİ
İSTANBUL-İZMİR ARASI KAÇ SAAT?
İKİ TURİZMCİDEN ELEŞTİRİ
SERİ KATİL TEFRİKASI
ŞEHİT CENAZELERİNDEKİ SALDIRGANLIK
BİNALARI KİM YIKTI?
VENEZUELA'DAKİ HAMBURGER
YAZILMAMIŞ HABERE İHTAR
BAKAN HAKLI MIYDI?
HABER NASIL YAZILMAZ?
YARGIÇ DEĞİLİZ
BASKIN HABERİNDEKİ YANLIŞLAR
GAZETECİ ÖRTBAS ETMEZ
KODLAMA VE BUZLAMA KILAVUZU
140 BİN TÜPGAZ MI?
FRİKİK GAZETECİLİĞİ
BİLGİ KİRLİLİĞİNE DİKKAT
GÜNEŞ GÖZLÜKLÜ KADIN
GAZETECİ KİMLİĞİNİ GİZLER Mİ?
BULMACA MERAKLILARINA YANITLAR
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
CAN YÜCEL GÖRSE KAHROLURDU
KİŞİSEL VERİLERİN GÜVENLİĞİ
OPERASYON HABERLERİNE DAİR GÖZLEMLER
SUÇLU İLAN ETMEDEN
KADIN AKADEMİSYENİN İTİRAZI
RUS SÖZCÜ HAKLI MI?
İDAMIN YAŞI
HAYVANLAR VE HAKARETLER
SOSYAL MEDYA VE MAHREMİYET
TATLITUĞ FOTOĞRAFINA YORUM
O KOMUTAN ŞEHİT Mİ?
YEREL HABERLERE EDİTORYAL SÜZGEÇ
MAHKEME KARARI YAZARKEN
AZİZ YILDIRIM'DAN MEKTUP
DR.MUCİZE Mİ?
RİVAYETLER ÖLDÜRÜCÜDÜR
GAZETECİ REFLEKSİ
GERÇEĞİ SÖYLEMEYEN KINAMALAR
BİR YAZAR TUTUKLANIRSA
YALAN BİLE DEĞİL
HÜRRİYET OKURLARINA ÇAĞRI
HÜRRİYET VE ERDOĞAN'IN "400 VEKİL" SÖZÜ
GÖRMEZDEN GELİNEMEZDİ
YA SONRA?
NE DERLERSE DESİNLER
GAZETECİ CİNAYETİNİN NEDENİ
1 - 2 - 3 - 4
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr