1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda.  Haberlerin peşinden koştum; haber trafiği yönettim, söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım. Dokuz yıl boyunca sürdürdüğüm Hürriyet gazetesi Okur Temsilciliği (Ombudsman) görevinden 4 Mart 2019’da ayrıldım. Artık mesleğime "Medya ombudsmanı" olarak katkıda bulunmayı hedefliyorum.  Okurlardan da somut örnekler üzerinden medya eleştirileri bekliyorum.

Faruk Bildirici


 GAZETENİN İTİBARI REKLAMIN FİYATI
 09 Mart 2015, Pazartesi
 

Bilim-kurgu yazarı Ursula Le Guin, Amerikan Edebiyatına Katkı Onur Ödülünü aldığı törende “kitapların sadece birer ticari ürün” olarak algılanmasına isyan etmiş.

Guin’in geçen Kasım ayında yaptığı konuşmayı, Cemal Tunçdemir’in T24’deki yazısından öğrendim. Çok etkilendim ama bugüne değin bir türlü yazma fırsatı olmadı.

85 yaşındaki usta yazarın yaklaşımı, edebiyat dünyasının yanı sıra tüm sanat dalları ve gazetecilik için de geçerli:

“Günümüzde, piyasaya ürün pazarlama ve sanat icrası arasındaki farkı bilebilen yazarlara ihtiyacımız var. Şirketin satış ve reklam gelirlerini maksimize edecek satış stratejilerine uyan yazılı metinler üretmenin, kitap yayımcılığı ve yazarlıkla bir ilgisi yoktur.

Kitaplar, sadece birer ticari ürün değildir. Kar güdüsü, sanatın amacıyla sıklıkla çatışan bir şeydir. Kapitalizmin gücünden kaçmak imkânsız görünüyor. Ama bir zamanlar kralların gücünden kaçmak da imkânsız görünürdü. Direniş ve değişim sıklıkla sanattan başlar. Çoğunlukla da bizim sanatımızdan, kelimelerin sanatından…”

Cesur bir çıkış bu. Edebiyat dünyasının yaşadığı paradoksu tüm çıplaklığıyla dile getirmiş Guin. Sözlerini medyaya uyarlarsak şöyle diyebiliriz; “Günümüzde medyanın, piyasaya ürün pazarlama ile gazetecilik arasındaki farkı bilen gazetecilere ihtiyacı var. Medya kuruluşlarının satış ve reklam gelirlerini maksimize edecek satış stratejilerine uyan haberler üretmenin gazetecilikle ilgisi yoktur.”

Böyle dönüştürünce ne kadar ürkütücü oldu değil mi? Kulağa çok kötü geliyor, “satış ve reklam gelirlerini maksimize edecek haberler”! Bizim mesleğin esası, insanlara bilgi vermeye yani kamu yararına dayanıyor. Kamu yararı yerine reklam gelirlerini önceleyen haberler üretilirse, elbette bunun gazetecilikle ilgisi olmaz.

İtiraf etmekte yarar var; Türkiye medyasında “satış ve reklam gelirlerini maksimize edecek haberler” üretiliyor. Hemen her gün medya kuruluşlarında birçok örneğini görüyoruz bu uygulamanın. Hatta haberlerin yanı sıra köşe yazıları ve yazarlar bile reklamların aracı haline gelebiliyor.

Yanlış anlaşılmasın, satış ve reklam gelirlerinin önemini yadsımıyorum. Kuşkusuz medya kuruluşları ticari şirketler, satış ve reklam gelirlerine ihtiyaçları var. Ama önemli olan gazetecilik faaliyetine gölge düşürmeden gelir elde etmek.

Gazetecilik ürünleri ile reklamların birbirine karışması, hem gazeteciliğe zarar verir hem de reklamcılığa. Unutmayalım, reklamların piyasa değeri, gazetenin itibarı ile doğru orantılıdır. Gazete itibar kaybederse reklamın da fiyatı düşer.

Bir medya kuruluşunun itibarını korumasının en önemli koşulu editoryal bağımsızlığıdır. Editoryal bağımsızlık, Yazı İşleri’nin ve bütün habercilik süreçlerinin Reklam Servisi’nden bağımsız olmasını gerektirir. Daha açık bir deyişle, “gazetecilerin, Reklam Servisi ile haberler arasına çekilecek bir duvarla korunması” gerekir.

Bu salt benim görüşüm değil. Dünyadaki birçok medya kuruluşunun etik ilkelerinde olduğu gibi Doğan Yayın İlkeleri de bu yaklaşımı benimsiyor. O nedenle de 21. Maddesinde “İlân - reklâm kaynaklarından herhangi bir telkin, tavsiye ile haber yapılmaz” deniyor.

Gazeteciler kadar reklam servisleri de özen göstermeli bu ilkeye…

 

İyi de ne diyeceğiz?

Üniversitelerdeki kavgaları “karşıt görüşlü öğrenciler çatıştı” diye vermenin olayları anlatmaya yetmediğini, okura yeterli bilgi vermeyen bu kalıptan artık kurtulmak gerektiğini yazmıştım.

DHA Ege Temsilcisi İlyas Özgüven, tarafları isimlendirme konusunda yaşadıkları güçlükleri anlatan bir e-mail gönderdi. “Muhabirlerin, tarafların kimliğini araştırıp yazmaları tabii ki görevleri. Ancak o kaos ortamında bir tarafın içinde çok sayıda grup olunca ifade sıkıntısı yaşanıyor. Ayrıca ajans olarak yazdığımız ifadeler, gazetelere, internete, televizyonlara her yayın organında farklı yansıyor. Dolayısıyla da ertesi gün olayı izleyen muhabirler tepki görüyor” dedi.

Özgüven haklı. Editoryal tercihlerin ceremesini hep sahadaki muhabir arkadaşlar çekiyor. Ama burada hem okura doğru bilgi verecek, hem de tarafların tepkilerini çekmeyecek yöntemler bulabiliriz.

Bunun için de isimlendirme konusunda tarafların birbirlerine taktıkları sıfatları asla kullanmamak gerekli. Bu sıfatlar, bizi kavgada taraf haline getirir ve çatışmayı tahrik edici rol oynayabilir.

Etnik grup, cinsel kimlik, coğrafi bölge vb. isimlerini de tarafları tanımlamak için kullanmamalıyız. Bu tür genellemeler, olaylarla ilgisiz insanları töhmet altında bırakır ve ayrımcılık tohumları ekebilir. 

Tarafların kendilerinin isim tercihlerini yazmak en doğrusu. Bu isimler kamuoyunun bildiği siyasi isimlerse ayrıca bir açıklamaya gerek kalmaz. Yeterince bilinmeyen bir isim ya da kısaltma söz konusu ise o grubu, siyasi çizgileri dünya görüşleri üzerinden de isimlendirebiliriz. Örneğin bir grubu Ülkücü diye yazmışsak, öbür grupları “Sol çizgideki Öğrenci Kolektifleri” ya da “HDP’ye yakın çizgideki öğrenciler” diye anlatabiliriz.

Tabii bir kez daha vurgulamakta yarar olabilir. Tahrik edici olmaması için tarafların isimlerini başlıkta yazmamak, çatışmaların neden, etki ve sonuçlarına odaklanmak; çatışmanın izlerini kavga anları dışında da araştırmak zorunlu...

 

Bir haber dört düzeltme

Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, yeni makam aracıyla ilgili habere tepki göstermiş, habere yönelik itirazları Hürriyet’te “Mercedes devlet bütçesinden alındı” başlığıyla yayımlanmıştı. Ardından Diyanet İşleri Başkanlığı bir de yazılı açıklama yaptı; bu açıklama da medyada geniş yer buldu.

Bununla da kalmadı, ben de Okur Temsilcisi olarak “Diyanet haberinin doğruları yanlışları” başlıklı bir yazı yazarak, haberi değerlendirdim.

Fakat üç kez düzeltilmesi yetmedi ve Diyanet Vakfı da bir tekzip gönderdi. Hürriyet bu tekzibi yayımlamadı ama Ankara 3. Sulh Ceza Mahkemesi Vakfın isteğini kabul etti. Mecburen bu tekzip de 1 Mart’ta yer aldı Hürriyet’te. Bilmem bir haberin dört kez düzeltilmesinin başka örneği var mıdır? Tam dört düzeltme!

Bu durumu fırsat bilen bazı gazeteler ise tekzibi de haber yaptılar. Haber tümüyle yanlışmış gibi sundular okurlarına. O nedenle bir daha vurgulayayım; Evet, makam aracının fiyatı ve harcamanın kaynağı yanlış yazılmış olabilir ama Başkan Görmez’e S500 Mercedes makam aracı alındığı bilgisi doğru. Zaten haber değeri katan da bu. Diyanet gibi bir kuruma böyle lüks araç alınması… 

Ayrıca o tekzibi okuyanlar, Diyanet Vakfı’nın bütün harcamalarının şeffaf olduğunu sanabilir. Hiç de öyle değil. Görmez’in makam aracının bütçelerinden alınmadığını açıklamakta duyarlılık gösteren Vakıf, keşke bütün harcamalarını tek tek açıklasa. Vakıfların bağışları da harcamaları da şeffaf olmalı…

FARUK BİLDİRİCİ / 9 MART 2015 / HÜRRİYET


 
MATKAP SESİ ALTINDA MUAYENE
KABATAŞ'TAKİ İKİ TWEETİN ÖNEMİ
BAYRAKTAR'IN YATIRIMI VE GAZETECİLİK
GAZETENİN İTİBARI REKLAMIN FİYATI
"KARŞIT GÖRÜŞ" NE DEMEK?
TACİZ HABERİNDE EROTİK ÇAĞRIŞIM
HARDDİSKTEKİ KAYITLAR
ARAP KADIN TURİSTE AYRIMCILIK
ÖRTÜLÜ REKLAMLARA TAKİP
ÖYKÜSÜNÜ ANLATAMAYAN HABER
ŞÜPHECİ EDİTÖRLÜK
HAYALİ MİYDİ?
TELEKULAK HABERCİLİĞİ
İNTİHAR HABERLERİNE SON
SADECE HABERLER SORULUYORSA
"VIP TORPİLLER" HABERİ
"YİNE" DİYORSAK EĞER
GAZETECİLİĞİN YENİ SINAVI
VOLKAN İLE MADENCİLER KIYASLANABİLİR Mİ?
HESABI VALİLİK ÖDEMEMİŞ
ERMENEK'TE ENGELLENEN GAZETECİLİK
PEŞMERGENİN HESABI KAPANDI
İKİ OLUMLU GELİŞME
LANSMAN GAZETECİLİĞİ
O SÖYLEŞİDE NE OLDU?
HACK'LENMİŞ FOTOĞRAF FETİŞİZMİ
NEDEN "İSLAM DEVLETİ" DEMİYORUZ?
GÜVENİLİRLİĞİ REKLAMA TAHVİL ETMEK
NEDEN HÂLÂ GİZLİYORUZ?
EŞ DOST GAZETECİLİĞİ
MAHREMİYETE ALENİ SALDIRI
"MUHTAR BİLE OLAMAZ"DI
ÖZÜR DİLİYORUM
ÇAĞRIYA UYDUM
GAZETECİYE REVA GÖRÜLEN
NEDEN TEŞHİR ETMİYORUZ?
SAHUR DAYAĞI VE HÜRRİYET
TEKZİP VE ADALET DUYGUSU
TAKIR TUKUR HABERLER
GÜL'ÜN YENİ ADRESİ
OTOBÜS FİRMALARINA KORUMA
HAYAT BİZDEN İLERDEYSE
SPOR MEDYASINA ÇAĞRI
BASIN TOPLANTISINDA ROL DEĞİŞİMİ
İŞ KAZALARININ SORUMLULARI
UÇAKTAKİ GAZETECİLER
TEKME FOTOĞRAFININ SAHİBİ
YA MEDYANIN SORUMLULUĞU?
MAĞDURUN YANINDA OLMALIYIZ
BOŞANDIM, DÜĞÜN HABERİMİ SİLİN
MAHKEME KARARIYLA SANSÜR
İHTAR BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNE
TÜRKİYE'NİN KESEB'TEKİ ROLÜ NE?
KAMU YARARI YA DA ORTAK ÇIKAR
ÇOCUĞU KİM VURDU?
TEMAS VE MESAFE MESLEĞİ
İNTERNET MEDYASINA YARGISIZ İNFAZ
FIKRA ÜZERSE
DİJİTAL ARŞİVDE DÜZELTME KILAVUZU
FACEBOOK FOTOĞRAFLARI
LEZZETE KEFİL OLUNURSA
ADALET DUYGUSU EKSİKLİĞİ
FENERBAHÇELİLERİN ÜZÜNTÜSÜ
TIR VAKASINDA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
GİZLİ KAYITLARDA ÇİFTE STANDART
PERDELEME NEREDE?
ÖLÜMÜN FOTOĞRAFI
OKURUN RUHUNU YAKALAMAK
BU BAKAN BAŞKA BAKAN
ÇEK DEFTERİ GAZETECİLİĞİ
HÜRRİYET'TE "SEYİRCİSİZ MAÇ" OLMAYACAK
ESRARENGİZ YARATIK KOMİKLİĞİ
GAZETECİLİĞİN KUTSALI
YANLIŞIN ÜZERİNİ ÖRTMEK
YAYIMLANMAYAN SÖYLEŞİNİN ÖYKÜSÜ
KADIN ÇIPLAKLIĞINDAN KORKMAK
RESTORASYON UZMANI HUKUKÇU
OKURA SAYGI ÇAĞRISI
SABAH OKURLARININ BİLME HAKKI
NEFRET SUÇUNDA YANLIŞ
ERMAN TOROĞLU VE REKLAMLAR
CİNAYETE GEREKÇE YAZILIRSA
LSD İLAÇ OLAMAZ
ÇAKAR'IN SÖZLERİ ÇARPITILMIŞ
DOLANDIRILAN KADIN OLUNCA
MANŞETLERE KİM KARAR VERİR?
KALAŞNİKOFLU FOTOĞRAFIN ÖYKÜSÜ
ÜNLÜLERİ YAFTALAMAK MI?
İZİNSİZ KAYIT ETİK DIŞI
MAHKEME NE DERSE DESİN
KARAKTER SUİKASTİ
İDDİANAMEYLE GELEN TEKZİP
ATALAY HAKLI MIYDI?
GAZETECİNİN VELİNİMETİ OKURUDUR
ÖLÜMCÜL BİR MESLEKİ HASTALIK
GEZİ'Yİ İLANLARDAN OKURSAK
GEZİ'DEN MEDYAYA DERSLER
SOSYAL MEDYAYA ALKIŞLAR
İKİLİ FOTOĞRAF KOMİKLİĞİ
SANSÜR NEYE YARADI?
<<< <
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@gmail.com