1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 39 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan itibaren yaklaşık dokuz yıl Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yaptım.

Faruk Bildirici


 ÖZÜR DİLİYORUM
 25 Ağustos 2014, Pazartesi
 

Gazeteci büyüğüm Arda Uskan’a özür borçluyum. Uskan, Takvim gazetesinde 18 Ağustos 2010 tarihinde “Hürriyet Okur Temsilcisine şikâyetimdir” başlıklı bir yazı kaleme almıştı; bir haberi değerlendirmemi istiyor; beni göreve çağırıyordu:

“Pazar gününün Hürriyet’ini görünce gözlerime inanamadım. Manşette de bir anons; “Yasaları delen uyuşturucu; B.. alarmı!” Hürriyet Pazar iftiharla sunmuş. Ben baş harfini yazıyorum ama onlar adıyla sanıyla yazmışlar. Bütün ülkelerde yasakmış ama Türkiye’de cirit atıyormuş.

Gazetede, maddenin özellikleri de anlatılıyor. Mesela, “Yap bir ince sigara, takıl Taksim meydanına!” diyor. Öyle özendirici detaylar var ki, ben de aynı hataya düşmemek için fazla anlatmıyorum. Şimdi bana demesinler ki, zararlarından da söz ettik. Bırakın uyuşturucu tutkunlarını, aklından geçirmeyenleri bile müthiş bir meraka sürükleyen bir yazıydı kabul edin.

Not: Çocuklarımızı uyuşturucudan korumak için yazılan, anlatılan tüm neşriyatın bile, faydasından çok, ’özendirici’ olacağına inananlardanım. Hele bir de içinde ’nasıl kullanıldığına dair’ detaylar varsa hepten karşıyım. Gençleri bu konuda bilgilendirmenin bir başka yolu olmalı.”

Uskan bu yazıyı yazdığı günlerde Okur Temsilciliği görevine yeni başlamıştım; gazetecilerden gelen eleştiri ve çağrılara yanıt vermek konusunda kararsızdım. Görev alanımı sadece okurlardan gelen eleştirilerle sınırlı görüyordum. O nedenle Uskan’ın bu çağrısını yanıtsız bıraktım.

Gerçi sonra bu görev anlayışını değiştirdim; kimden gelirse gelsin, “Hürriyet’e ve gazeteciliğe katkıda bulunabilecek” bütün eleştirileri değerlendirme kapsamına aldım ama Uskan’ın çağrısı yanıtsız kalmış oldu.

Son günlerde Bonzai kullanımı, ölümleri ve dolayısıyla haberleri artınca Uskan’ın çağrısını hatırladım. Acaba Uskan, o yazısında doğru bir noktaya mı parmak basmıştı? Bu haberler, o sentetik uyuşturucunun yaygınlaşmasında rol oynuyor mu?

LİTERATÜRÜ TARADI

Bu sorulara yanıt ararken, medyada uyuşturucu haberlerinin izlenip aktarılmasında uluslararası gazetecilik uygulamaları için yetkin bir isim olan gazeteci arkadaşım Ragıp Duran’dan yardım aldım:

“Benim hızlıca tarayabildiğim Anglosakson literatürde bu konu, medya açısından değil de daha çok sağlık/eczacılık perspektifinden işlenmiş. ABD’de esas olarak Ceza Kanununa gönderme var. Avustralya ve Kanada’dan okuduğum örneklerde, haber yapılırken dikkatli olunmasını, teşvik edici herhangi bir sözcük kullanılmamasını tavsiye ediyorlar.

Fransız medya organlarının etik kodlarında uyuşturucu konusunda en sık kullanılan deyim ‘Sıfır tolerans’. Belgesel ya da kurgu prodüksiyonlarda, buzlama yerine konuya hiç değinilmemesi tercih ediliyor. Konuya ilişkin birkaç mahkeme kararı ile Etik Kurul kararı dikkat çekiyor. Bu da, konunun henüz temel ilke olarak, yayın politikası hatta deontolojik kodlarda yer almadığının göstergesi.

Sonuç olarak, medya, üretimi/satışı/tüketimi yasak olan, sağlığa zararlı LSD, ot, esrar, bonzai, birtakım haplar konusunda yayın yaparken, bu maddelerin bağımlılık yaratması ve sağlığa zararı üzerinde durmalı herhalde. Kuşkusuz uyuşturucu maddelerin kolektif/organize ticareti mafya faaliyeti olduğu için de, haberde bu faaliyetin sorumlu ve faillerini övmemek gerekir.

Medyanın görevi, okuru/yurttaşı doğru, güvenilir, inanılır, çok taraflı ve hızlı bir şekilde bilgilendirmek olduğuna göre, medya diğer konularda olduğu gibi, uyuşturucu konusunda da, ne hekim, ne hâkim ve savcı ne de mafyanın reklamcısı gibi davranmalı ya da liberallik/özgürlük adı altında sağlığa mugayir bir ürünün övgüsünü yapmamalı. Aksine Bonzai dahil her tür uyuşturucunun neden tüketildiğine ve ne sonuç verdiğine dair, gerçeğe, deneyime, tanık bilgilerine ve yaşamlarına değinen/dayanan haber, söyleşi, röportaj, dizi yazı, köşe yazısı, fotoğraf, karikatür yayımlamalı.”

MEDYAYA ÖNERİ

Duran’ın çizdiği çerçeve kayda değer. Türkiye’de ise uyuşturucu konusu daha çok polisiye vakalar olarak ele alınıyor; bağımlıların kimliklerinin teşhir edilmemesi, soruşturmalarda masumiyet ilkesine özen gösterilmesi gibi yaklaşımlar benimseniyor.

Uyuşturucuları sağlık sorunu olarak ele alan etik kurallar, Yayın İlkeleri yok henüz ortada. Oysa gazetecilik bir insan mesleği ise, uyuşturucunun insan sağlığını, hayatını tehdit ettiğini görmezden gelemeyiz. Bu da sadece zararlarını anlatmakla olmaz. Önlemlere aktif katkıda bulunmalı, uyuşturucuları övücü, teşvik edici yayınlar yapmamalıyız.

Uyuşturucunun sağlığa zararlarını anlatmak, uyarmak gerekli. Fakat dikkat edilmezse zararlarını anlatacağız derken reklamını yapmak gibi bir tehlike de var. Zira psikiyatrlara göre, uyuşturucu bağımlılığının birinci nedeni “merak” olgusu. İntihar haberlerinde olduğu gibi, o uyuşturucunun sağlığa zararını anlatmak isterken bile reklam etkisi yaratabiliyor; risk grubuna giren insanlarda, özellikle de gençlerde merak uyandırabiliyorsunuz. Onun için uyuşturucunun kullanma yöntemlerini, fiyatını, temin etme yollarını ve de adını yazmamak gerekiyor.

İşte bu nedenle Bonzai haberlerinden kaygılıyım. Bu sentetik uyuşturucunun hızla yayılmasında, ölümlerin artmasında Bonzai adının medyada bu kadar sık geçmesinin etkisi olduğundan şüpheleniyorum. Sanırım merak etmelerine neden oluyor bu yayınlar. Dört beş yıl önce kimsenin bilmediği bu uyuşturucuyu artık tanımayan bilmeyen kalmadı.

Bu noktaya geldiğim içindir ki, Arda Uskan’dan özür diliyor ve Hürriyet başta olmak üzere medyaya bu tür yayınlarda uyuşturucunun adının kullanılmamasını öneriyorum. Ben de sorunu anlatabilmek için ilk ve son kez kullandım…

 

Okurdan kısa kısa

Ömer Yalçınkaya: Haberlerde sürekli "katil zanlısı" ifadesi kullanılıyor. "Zanlı" şüpheli demektir. Cinayet işlediği sabit bir kişiye zanlı yani şüpheli değil, kâtil denir. Nasıl bir soygun haberinde soygun zanlısı denmiyor ve soyguncu ya da hırsız deniyorsa, cinayet işleyen bir kişiye de kâtil denmelidir.

Tuncer Önal: Bugün(18 Ağustos) kare bulmacada soru tankın silahı. Çıkan sözcük tanksavar. Tanksavar, tanka karşı kullanılır; tankın silahı top, uçaksavardır. Bir başka soru dişi çocuk, yanıt dişi. Türkçe Sözlük öneriyorum.

A. Feridun Gündoğdu: Ege baskınızda bir hafta içinde (25 Temmuz) gördüğüm yanlışlar size hiç yakışmadı. 1-Hrant Dink ile ilgili AYM kararı yoktu. 2- İlk sayfada ‘Bayram Tatili uzamadı’ ve sayfa 11 ibaresi vardı ama ara ki bulasın! 3-Bağ-Kur ve E.S. emeklilerine bayram öncesi ödemeler bilgisini de bulamadım.

Leyla Karal: Yayın İlkeleriniz, intihar haberlerinde “yönteme ilişkin öğretici ayrıntılara yer verilmez” demiyor mu? Öyleyse 21 Ağustos’ta 7.sayfada "O ölüm intihar çıktı" haberinde neden o kişinin intihar yönteminin ayrıntılarını yazdınız? Ya ilkeleri uygulayın ya da vazgeçtiğinizi açıklayın.

Kürşat Çelik: Pazar günü (17 Ağustos) Lig tv de iki, Tv 8’de bir, Tvbu’da üç naklen maç yayını var. Ama sizin spor sayfanızdaki programda bunlar görünmüyor. D Smart yayınlarında böyle bir unutkanlığınız olmuyor.

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 25 AĞUSTOS 2014


 
MATKAP SESİ ALTINDA MUAYENE
KABATAŞ'TAKİ İKİ TWEETİN ÖNEMİ
BAYRAKTAR'IN YATIRIMI VE GAZETECİLİK
GAZETENİN İTİBARI REKLAMIN FİYATI
"KARŞIT GÖRÜŞ" NE DEMEK?
TACİZ HABERİNDE EROTİK ÇAĞRIŞIM
HARDDİSKTEKİ KAYITLAR
ARAP KADIN TURİSTE AYRIMCILIK
ÖRTÜLÜ REKLAMLARA TAKİP
ÖYKÜSÜNÜ ANLATAMAYAN HABER
ŞÜPHECİ EDİTÖRLÜK
HAYALİ MİYDİ?
TELEKULAK HABERCİLİĞİ
İNTİHAR HABERLERİNE SON
SADECE HABERLER SORULUYORSA
"VIP TORPİLLER" HABERİ
"YİNE" DİYORSAK EĞER
GAZETECİLİĞİN YENİ SINAVI
VOLKAN İLE MADENCİLER KIYASLANABİLİR Mİ?
HESABI VALİLİK ÖDEMEMİŞ
ERMENEK'TE ENGELLENEN GAZETECİLİK
PEŞMERGENİN HESABI KAPANDI
İKİ OLUMLU GELİŞME
LANSMAN GAZETECİLİĞİ
O SÖYLEŞİDE NE OLDU?
HACK'LENMİŞ FOTOĞRAF FETİŞİZMİ
NEDEN "İSLAM DEVLETİ" DEMİYORUZ?
GÜVENİLİRLİĞİ REKLAMA TAHVİL ETMEK
NEDEN HÂLÂ GİZLİYORUZ?
EŞ DOST GAZETECİLİĞİ
MAHREMİYETE ALENİ SALDIRI
"MUHTAR BİLE OLAMAZ"DI
ÖZÜR DİLİYORUM
ÇAĞRIYA UYDUM
GAZETECİYE REVA GÖRÜLEN
NEDEN TEŞHİR ETMİYORUZ?
SAHUR DAYAĞI VE HÜRRİYET
TEKZİP VE ADALET DUYGUSU
TAKIR TUKUR HABERLER
GÜL'ÜN YENİ ADRESİ
OTOBÜS FİRMALARINA KORUMA
HAYAT BİZDEN İLERDEYSE
SPOR MEDYASINA ÇAĞRI
BASIN TOPLANTISINDA ROL DEĞİŞİMİ
İŞ KAZALARININ SORUMLULARI
UÇAKTAKİ GAZETECİLER
TEKME FOTOĞRAFININ SAHİBİ
YA MEDYANIN SORUMLULUĞU?
MAĞDURUN YANINDA OLMALIYIZ
BOŞANDIM, DÜĞÜN HABERİMİ SİLİN
MAHKEME KARARIYLA SANSÜR
İHTAR BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNE
TÜRKİYE'NİN KESEB'TEKİ ROLÜ NE?
KAMU YARARI YA DA ORTAK ÇIKAR
ÇOCUĞU KİM VURDU?
TEMAS VE MESAFE MESLEĞİ
İNTERNET MEDYASINA YARGISIZ İNFAZ
FIKRA ÜZERSE
DİJİTAL ARŞİVDE DÜZELTME KILAVUZU
FACEBOOK FOTOĞRAFLARI
LEZZETE KEFİL OLUNURSA
ADALET DUYGUSU EKSİKLİĞİ
FENERBAHÇELİLERİN ÜZÜNTÜSÜ
TIR VAKASINDA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
GİZLİ KAYITLARDA ÇİFTE STANDART
PERDELEME NEREDE?
ÖLÜMÜN FOTOĞRAFI
OKURUN RUHUNU YAKALAMAK
BU BAKAN BAŞKA BAKAN
ÇEK DEFTERİ GAZETECİLİĞİ
HÜRRİYET'TE "SEYİRCİSİZ MAÇ" OLMAYACAK
ESRARENGİZ YARATIK KOMİKLİĞİ
GAZETECİLİĞİN KUTSALI
YANLIŞIN ÜZERİNİ ÖRTMEK
YAYIMLANMAYAN SÖYLEŞİNİN ÖYKÜSÜ
KADIN ÇIPLAKLIĞINDAN KORKMAK
RESTORASYON UZMANI HUKUKÇU
OKURA SAYGI ÇAĞRISI
SABAH OKURLARININ BİLME HAKKI
NEFRET SUÇUNDA YANLIŞ
ERMAN TOROĞLU VE REKLAMLAR
CİNAYETE GEREKÇE YAZILIRSA
LSD İLAÇ OLAMAZ
ÇAKAR'IN SÖZLERİ ÇARPITILMIŞ
DOLANDIRILAN KADIN OLUNCA
MANŞETLERE KİM KARAR VERİR?
KALAŞNİKOFLU FOTOĞRAFIN ÖYKÜSÜ
ÜNLÜLERİ YAFTALAMAK MI?
İZİNSİZ KAYIT ETİK DIŞI
MAHKEME NE DERSE DESİN
KARAKTER SUİKASTİ
İDDİANAMEYLE GELEN TEKZİP
ATALAY HAKLI MIYDI?
GAZETECİNİN VELİNİMETİ OKURUDUR
ÖLÜMCÜL BİR MESLEKİ HASTALIK
GEZİ'Yİ İLANLARDAN OKURSAK
GEZİ'DEN MEDYAYA DERSLER
SOSYAL MEDYAYA ALKIŞLAR
İKİLİ FOTOĞRAF KOMİKLİĞİ
SANSÜR NEYE YARADI?
<<< <
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@hurriyet.com.tr