1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ
 11 Ekim 2001, Perşembe
 

KIRLANGIÇ YUVASI/45

ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ    

Sararmış gazete yaprakları arasında kalmış öyküyü görünce gözlerime inanamadım. ``Afgan kadını çarşaflıdır'' diye yazıyordu, 1942 yılındaki Afganistan'ı anlatırken...

Nasıl olur? Daha üç dört gün önce bir gazetenin birinci sayfasında yanyana iki fotoğraf yayımlanmıştı. İlkinde, eski Afganistan Kralı Amanullah Hanın eşi Kraliçe Melik Süreyya, kısa kollu, hatta göğüs dekoltesi hayli derin bir elbiseyle poz vermişti. Bu fotoğraf, ``1919 ile 1929 yılları arasındaki bir tarihte'' çekilmişti. Altında, ``Kraliçe Süreyya modern kadının simgelerindendi'' yazıyordu.

İkinci fotoğraf ise günümüzdeki Afgan kadınının giyimini yansıtıyordu. Yeni çekilmiş fotoğraftaki Afgan kadının değil kolları, yüzü, gözü, teni bile gözükmüyordu; bedenini bütünüyle örten çadıra benzer bir çarşaf içinde yürümeye çalışıyordu fotoğraftaki kadın.

New York'taki saldırı sonrasında esen savaş rüzgarları öylesine toz kaldırdı ki havaya, özellikle gazeteciler her buldukları ipucu kırıntısından koca senaryolar yaratma maharetlerini sınırsız bir özgürlükle sergiliyorlar. Afgan kadınlarının giysileri de gazetecilerin üzerine rahatça kalem oynattığı alanlardan biri. Gün geçmiyor ki, ``Taliban öncesi ve sonrası''na ilişkin kadın fotoğrafları yanyana konup, Afgan kadınlarının 1992 öncesinde nasıl giyindikleriyle ilgili harikalar yaratılmasın!

O gazetede gördüğüm yanyana iki kare fotoğraf da bu ``harikalar yaratma'' serisinin bir uzantısıydı. Bir tek fotoğraf karesinden hareketle, Afgan kadınlarının 1920-30'larda modern giysiler içinde dolaştıkları yargısına varılmıştı.

Oysa Cumhuriyet gazetesinin 29 Eylül 1950 tarihli sayısında Saliha Öncel imzasıyla yayımlanan öykü, farklı bir Afgan kadını ``fotoğrafı'' veriyordu.  Öncel, Kabil'deki Türk kolonisinin 1942 yılbaşı eğlencesini konu alan öyküsünde, Afganistan'a ilişkin gözlemlerini de aktarmıştı:

``...Afgan kadını çarşaflıdır. Onlar çarşaflarına `Çadıri' derler. `Çadıri', gri renkte yirmidört metre patiskadan yapılır. Başa sımsıkı geçirilmiş bir takkenin etrafından büzülerek takılmış olan bu kumaş yığını, gözler hizasına gelen kısmında bir filtre işlemesine maliktir.

Önünü ve dünyasını bu işlemenin küçük deliklerinden görmeğe mahkum edilen Afgan kadını, çadırisi ile sokakta giderken hakiki manada bir seyyar çadıra benzer. Onlar, bu sokaklık kıyafetleri ile görülmeğe ve acınmağa değer mahluklardır.''

Ne güzel tarif etmiş! ``..hakiki manada bir seyyar çadıra benzer..'' Demek ki, değil 1919 yılında, 1942'de bile Afgan kadını sokaklarda o çadıra benzer çarşafla dolaşıyor!

Zaten Kraliçe Süreyya, Afgan kadınlarından farklı giyinmiş, hatta kısa kollu giysileriyle, şapkasız türbansız dolaşmış, Afgan kadınlarının çarşaftan kurtulması için öncülük etmeye çalışmış bir aristokrat.

Amanullah Han'ın, Atatürk'ün dostu olduğunu unutmamak gerek. Birkaç kez Ankara'yı ziyaret eden Amanullah Han, Atatürk ile birlikte tenis maçlarını, at yarışlarını izlemekten zevk alırdı ve eşi Kraliçe Süreyya da giyim kuşamda Ankara sosyetesinin kadınlarından geri kalmamaya çalışırdı.

Nitekim Mayıs 1928'de Ankara ziyareti sırasında Kraliçe Süreyya, en az Latife ve Mevhibe hanımlar kadar modern giyinmişti, hatta onlar gibi şapka bile takmamıştı. Saçları tamamen açıktaydı.

Amanullah Han'ın en büyük özlemlerinden biri, Atatürk'ün modernleşme yolunda attığı adımları, Afganistan'da da gerçekleştirmekti. Ancak Amanullah Han'ın, Afganistan'ı modernleştirebilmesi, kadınları çarşaftan kurtarabilmesi o kadar kolay olmadı. Atatürk'ün kullandığı ``yukardan aşağı reform'' yöntemlerini uygulamaya çalıştı, çarşaf ve peçenin kaldırılması başta olmak üzere bazı reform kararları aldı.

Fakat bu reformlar, din adamları öncülüğünde ayaklanmaya neden oldu. Amanullah Han, 1928 sonunda tahtı bırakıp Roma'ya kaçmak zorunda kaldı. Afgan toplumunda İslami geleneklerin etkisi yoğundu. Herşeyden önce Afgan kadınların çarşaftan kurtulma gibi bir talepleri yoktu.

Saliha Öncel'in 1950'de yayımlanan, o sahici öyküsündeki saptaması da bu yönde. Afgan kadınının, 1942 yılında bile ``çadıri'' denilen İslami örtünme biçiminden rahatsız olmadıklarını gözlemiş...

``Kadınlık aleminin bu zavallılar grubu, açık havada açık başla yürümenin zevkini tanımadıkları için hallerinden asla şikayet etmezler. Kabil'de `çadıri'nin ruhi ve bedeni ne korkunç bir işkence olduğunu bizzat bilen asıl acınmağa değer bir kadın sınıfı daha vardır.

Bunlar, Avrupa'da tahsil etmiş Afgan gençlerle evlenen Fransız, İngiliz, Alman ve Avrupa'nın diğer memleketlerine aid modern kadınlardır ki, Kabil'e gelir gelmez çadıri giymek mecburiyeti ile karşılaşırlar.

Zira karısı kapalı olmayan bir kocanın hükümet memuru olmasına o tarihteki kanunlara göre imkan yoktur. Bu kanun yüzünden hakiki bir Parisli'nin o kıvrak yürüyüşü ile yirmi dört metre patiska yığını arasında gidişini görmek hem güldürücü, hem de içler sızlatıcı bir haldi. Bu hem komik, hem de acıklı hale benzer Amerikalı bir kadın, tahammül edemeyerek az zamanda memleketine dönmüştü. Genç kadının bu yüzden yeni evlendiği sevgili kocasını terketmesi Kabil kadınları arasında konuşulan en acıklı aşk menkıbelerinden birisi olmuştu.''

Öyle kadınlar düşünün ki, ``..açık havada açık başla yürümenin zevkini tanımıyorlar'' ve ``hallerinden şikayet etmiyorlar.'' Amerikalı bir kadın ise evlendiği kocası uğruna geldiği Afganistan'da 24 metre beze sarınarak dolaşma işkencesine dayanamıyor, ülkesine kaçıyor!

İşte bence sorun burada. Afgan kadın modern yaşamla hiç tanışmamış.Günümüzde artık `burka' denilen çarşafsız bir yaşam tanımamış, üstelik dinsel bir kural olarak sorgulamadan kabullenmiş böyle örtünmeyi.

Maalesef Saliha Öncel'in öyküsünü yazdığı 1950 yılından, Taliban dönemine kadar onca yıl Afgan kadını açısından büyük bir değişim getiremedi. Afgan kadınlarının ezici çoğunluğu Taliban öncesinde de hala o kumaş yığınına bürünerek sokağa çıkıyordu.

Tabii Nisan 1978 sonrasında başlayan ``Sovyet dönemi''nde Kabil ve bazı büyük kentlerde `burka'sız dolaşan kadınlar da görülür olmuştu. Kadınlar günlük yaşamda yer almaya yeni yeni başlamıştı.

10 yıl kadar sürebilen o dönemde de Afganistan'ın feodal yapısı kırılamadı, aşiret düzeni yokedilemedi. İslam günlük yaşamı belirleyen bir unsur olmaktan çıkıp sadece insan ile tanrı arasındaki bir inanç dizgesi haline indirgenemedi.

Üstelik bu iki unsur, din ve aşiret yapısı, Sovyet işgaline karşı savaş sırasında daha da pekişti, derinlere saldığı köklerini yeniledi. Amerika'nın beslediği Taliban hareketi, din ve aşiret ilişkilerinin bu dirilişinin üzerine geldi. Kadınların o minik kazanımlarını ellerinden aldı, çadıriyi mutlak bir zorunluluk haline getirmekle de kalmadı, kadınların yaşam haklarını ellerinden aldı aslında.

Şimdi oturup da `burka'yı Taliban ile özdeş hale getirmemek ve Taliban'ı, Afganistan'a uzaydan gelmiş bir güç olarak sunmamak gerek. Demem o ki, Taliban o toprakların yetiştirdiği bir fenomen.

Afganistan denklemi de bir kare fotoğrafa bakarak çözülecek kadar basit bir denklem değil. O kadınların ``..açık havada açık başla yürümenin zevkini tanımaları''na izin vermek -ya da Kraliçe Süreyya'nın giydiği kadar modern giyinebilmeleri-, bu denklemin çözülmesinde bir başlangıç değil olsa olsa bir sonuç olur.

Afgan kadınları, önce bu dünyada kendilerini yok sayan bu inanç sisteminin, öbür dünyada da kendilerine cennet vadetmediğini anlamalı...

11-17 Ekim 2001/Tempo


 
FRENLERİMİZİ BOŞALTIP DÜŞLERİMİZİ ORTALIĞA SALSAK
GONCASI RAFYALI GÜLLER
BÜTÜN HÜCRELERİNDE YAŞIYORDU ACIYI
HERKESİN NOSTALJİSİ KENDİNE GÜZEL
ÇIPLAK BEDENLERİ ŞİİRLE SARMAK
ORADA BİR PARK VARDI
BAK HELE NELER GELDİ ZELİŞ'İN BAŞINA
DOĞURGANLIĞA MI TAPALIM, AFRODİT'E Mİ?
ALÇAKÇA İŞLENMEYEN CİNAYET VAR MIDIR HAYATTA?
EŞİMİ ÖPERİM ÖPMEM SANA NE BE KADIN!
GÜVENLİ LİMANLARA SIĞINMAYI YEĞLEYENLER
SIRADAN ÖYKÜLER DE AĞLATIR
BIRAK YANINDAKİ ADAM LAF ETSİN
BAKKAL DEFTERLERİ NE GÜZELDİ
TEK DOLARLIK KALPAZAN OPERASYONU
SORGU LABORATUVARINDAKİ DANSÖZ
NE VOLKANLAR TAŞIRIM İÇİMDE BİLİR MİSİN?
ÇOK ŞÜKÜR BENİM OĞLUM KATİL DEĞİL
DERİNDİ BALIKÇININ GÖZLERİ
ŞAİRİN KOKU ALAMADIĞI VAZİYETTEYİZ
YAHU BİR GÜZEL ÜTÜLÜYOR Kİ DONLARIMI SORMA
KADERİMİN PATRONU, RUHUMUN KAPTANIYIM
TENCERE ELİNDE KELEPÇELEDİLER GENÇ KIZI
DAHA NE KÖTÜLÜKLER GÖRECEK SABRİYE NİNE?
İLKELER NAZİKTİR HER DAİM SULANMAK İSTER
AH O KOCA MEMELİ KADIN!
DNA TESTİ YAPIN HAKİM BEY!
İKİ DUDAK ARASINA SIKIŞMIŞ KİMLİKLER
ÇIĞLIK ÇIĞLIĞAYDI KUŞLAR
SANA KİRPİKLERİMİ BİRİKTİRDİM ALIR MISIN?
CUMHURBAŞKANLIĞI FORSUNDA 16 YILDIZIN İŞİ NE?
AMAN POPOSUNU PARMAKLAMAYIN!
AL YÜZÜĞÜM SENDE KALSIN
UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER
YES DE EMİNE HANIM
MÜDÜR BEYE NEDEN GÜNAYDIN DEMEDİN?
AŞKIN BİTTİĞİ YERDE BAŞLADI HASTALIK
AYI KONSERVE YERSE
DÖNECEKSEN DÖN ARTIK VE GÖR OLACAKLARI
SEVİŞMEK ERKEĞE ÖDÜLSE KADINA CEZA MI?
EN BÜYÜK BAYRAM BİZİM BAYRAM
MEĞER SİLAHLAR NE KADAR GEREKSİZ ZERZEVATMIŞ
MEDET EY TSE, GETİR ŞU İŞE BİR STANDART
SAFLARI SIKLAŞTIRALIM YENİ KAHRAMANLAR GELİYOR ESKİ YOLDAN
ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ
GÜNEŞİN ÜZERİNDE OYNAŞMADIĞI BİNADA OTURAN SİYASETÇİ
TÜRK ASKERİNİN KORE YOLCULUĞUNUN ÖYKÜSÜ
KÖKLERİNİ BU TOPRAKLARA SALANLAR DA KAÇIYORSA
YİNE KANI KANLA YIKAMASANIZ
ECEVİT, CALLAGHAN'IN 27 YIL ÖNCEKİ SÖZLERİNİ DE HATIRLASA
ASKERLER SORGULANAMAZ DARBECİLER ASLA
DOKUNULAMAYAN KAPILARA SIKIŞMIŞ İNSANLIKLAR
CAMDAN ÖRÜLMÜŞ SINIRLAR KAFAYI VURUNCA ANLAŞILIR ANCAK
DİLERİM AİLE ALBÜMÜM SAHAFLARA DÜŞMEZ
OLAĞANLAŞAN OLAĞANÜSTÜLÜKLERE KARŞI AĞLAMA SEANSLARI
BİR ERKEĞİN HEDİYELERLE EVRİMİ
İSLAMİYETİN CAMİLERE ÇEKİLME VAKTİ GELDİ ÇATTI
NE AŞKLAR BİLİRİM GÖRKEMLİ İTİRAFLARA KURBAN GİTMİŞ
SANTİMETREKARECİ MEMDUH'UN UYANIK İŞLERİ
ÇIPLAKLIK SEVENLER GERÇEKLERİ DE GİYDİRMESELER YA
HİSSEDİLEN SICAKLIK VARSA HİSSEDİLEN ENFLASYON NİYE OLMASIN?
HANİ ALEVİLER LAİKLİKTEN YANAYDI?
BİR KURU GÜL KALMIŞTI ELİNDE
ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN
ESSAH MI YANİ?
HERKES ŞEHİT HERKES KAHRAMAN
ÇETECİLER BAYRAĞI AŞAĞILADILAR
FOTOĞRAF TERÖRDEN GÜÇLÜ OLMASA...
ÖNGÖRÜLERİN BEREKETLİ TARLASI KURUDU
PKK İLE SAVAŞ KAZANILDI MI Kİ?
BAHAR YAĞMURLARINDA YIKANMADAN...
CEP TELEFONU HIRSIZI ÇOCUKLAR KOĞUŞUNDA
TANRI AŞKINA! BU SİZİN DE ÜLKENİZ!
ERDOĞAN'A ÇOK KONUŞMA CEZASI VERİLMELİ
KANADALILAŞAN TÜRKÜN VİCDAN AZABINA ÖVGÜ
KENDİNİ ÇOĞALTARAK YAŞAMAK YA DA CENAZELER
OSMANLI SEVDASINDA DANSÖZÜN YERİ
EKRANDA SEVİŞEN TÜRK KIZINI TÜRKLER DESTEKLERSE!
KÖTÜLÜKLERİ GÖRMEZDEN GELEREK YOKETME
TANRI BU ÜLKEYİ TESADÜFLERDEN KORUMASIN
KENDİ KENTİNDE KAYBOLMAK
SANIRSINIZ TARİH BİR OYUNCAK
İNSANA YATIRIM YAPMANIN ALBENİSİ
ÇINARLAR AYAKTA ÖLÜR GAZETELER DE
DEREYATAĞINA EV YAPARSANIZ YIKILIR
HEYECAN DA RUTİNLEŞİR
SEN HASTALIKLI KORUK GİBİSİN
DENİZDEKİ HAYALİ KIRMIZI ÇİZGİ
KAVUN KARPUZ MİSALİ SİYASET
ÖZKÖK: ÜNİFORMANIN ALTINDAKİ KİŞİLİK
NECDET TEKİN: PIRASA PROFESÖRÜ OLUR MU?
HÜSAMETTİN ÖZKAN: İKİLİ TEMASLAR UZMANI
AHMET VEFİK ALP: UÇUK PROJELER BAŞDANIŞMANI
DIŞ GÖREVDEN DÖNEN VEKİL
KOYUNLAR OTORİTEYE ÇAKTIRMADAN KARŞI ÇIKAR
TAHTERAVALLİDEN İNMENİN ZAMANI GELDİ
NABZA GÖRE ŞARKILAR
AKIP GİTMEKTEDİR SESSİZ HAYATLAR
GURKALAR EMRİNİZDE SAM AMCA
TARİHTEN İBRET ALMASI GEREKENLER
1 - 2
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr