1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 39 yıldır bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 19 Nisan 2010’dan itibaren yaklaşık dokuz yıl Hürriyet gazetesinde Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yaptım.

Faruk Bildirici


 DİJİTAL ARŞİVDE DÜZELTME KILAVUZU
 03 Mart 2014, Pazartesi
 

İnternetle ilgili yeni düzenleme, şimdiden yayından kaldırma taleplerinin artmasına neden oldu. Önümüzdeki günlerde mahkemeler, her başvuruyu otomatik olarak kabul ederse yayından kaldırma kararları internet haberciliği için yaşamsal bir sorun haline gelebilir.

Sürekli yayından kaldırma taleplerine muhatap olan bir Okur Temsilcisi olarak ne yazık ki, yargıçların kimi zaman başvuruları incelemeden kabul ettiklerinin tanığıyım. Bir dava haberinin arşivden çıkarılması kararı veren mahkeme bile gördüm. Medya ve iletişim hukuku gibi özel uzmanlık gerektiren bir alanı, uzman olmayan mahkemelere teslim etmenin doğal sonucuydu bu.

Her geçen gün giderek büyüyen yayından kaldırma talepleri, sadece mahkeme veya TİB kararlarıyla çözülemeyecek kadar çetrefil bir problem. Yayından kaldırma ve dijital arşivde düzeltme konusu medya çevrelerinde de halen süren bir tartışma konusu. Hazırladığım “Düzeltme Kılavuzu”nu, bu tartışmalara ve yeni yasanın uygulayıcılarına katkıda bulunması amacıyla değerlendirmeye açıyorum:

Düzeltme Kılavuzu

“Biz gazeteciler, yayınladığımız haber, yazı ve fotoğrafları biriktirerek, gerçeği arşivleriz. Adli Sicil kayıtları değil, tarihin müsveddesinin kayıtlarını tutarız. Bu arşivdeki bilgilerin değiştirilmesi çabası, çoğu kez geçmişin değiştirilmesinin istenmesi anlamına gelir. Hele ki bu, siyasiler ve devlet adamları ile ilgili yayınlar söz konusu olduğunda ülke geçmişinin değiştirilmesine dönüşebilir.

O nedenle gerçeğe uygun, gazetecilik etik ilkeleri çerçevesinde yazılmış, maddi hata barındırmayan, hakaret içermeyen ya da kimsenin mağduriyetine yol açmayan haber, yazı ve görsel unsurların değiştirilmesi ya da yayından kaldırılması talepleri kabul edilmez.

Yargı kararları: Yargı ve TİB’in verdiği içeriğin engellenmesi kararları uygulanır. Diğer yargı kararları, ilgili kişinin belgelemesi halinde eski haber ve yazı kaldırılmadan aynı sayfanın altına eklenir. Bu ekleme, “Hürriyet’in notu” ya da “Davanın son aşaması” gibi başlıklarla dikkat çekici biçimde düzenlenir. Bu metne yeni tarih ve kaynak ile mahreç konulur. 

Maddi hatalar: Maddi hatalar ile ilgili düzeltme talepleri, o haber, yazı ya da görselin doğrudan muhatabı olmayan bir kişi ya da kuruluştan gelse bile dikkatle incelenir. Maddi hata olduğu sonucuna varılırsa hemen düzeltilir.

Mağduriyetler / Hakaretler / Aşağılamalar: Yargı kararı olmasa da insanların mağduriyetlerine yol açan ya da var olan mağduriyetin sürmesine/artmasına yol açan hakaret, ayrımcılık, aşağılama, ötekileştirme, nefret söylemi gibi unsurlar düzeltilir. Bu konularda gelecek yayından kaldırma ve düzeltme talepleri konusunda gazeteci vicdan ölçütünü kullanır. İnsan odaklı bir iş olan gazetecilikte insanlara zarar vermemeye, korumaya özen gösterilir. 

Cevap hakkı: Doğan Grubu Yayın İlkeleri, haberlerde suçlanan kişinin görüşünü almayı ve cevap hakkına saygı gösterilmesini temel gazetecilik görevi kabul ediyor. Geçmişte yayımlanmış bir haberde suçlanan kişinin görüşü/ yanıtı alınmamışsa aynı sayfanın altına “Hürriyet Dünyası’nın notu” gibi bir bant atılarak karşı görüş eklenir. Bu eklemenin tarihi de mutlaka belirtilir.

Yürüyen haberler: Dijital yayıncılıkta gelinen noktada artık “Yürüyen haberler” deki yeni gelişmeler, altına renkli bantlarla eklenebiliyor. Aynı yöntem, talep ve uyarı halinde eskiden yayımlanmış sosyal, sanatsal ve bilimsel haberler için de uygulanabilir. Haber değeri ölçütü esas alınarak, haberin eksikliğini giderecek eklemeler yapılabilir.

Fotoğraf ve görüntüler: Fotoğraflar ve görüntüler için de yukarıdaki ilkeler uygulanabilir. Fotoğraf ve görüntüler konusunda Yayın İlkeleri’nde belirtilen, “özel hayat” sınırlaması ve kamu ünlü kişileri ile kamusal kimliği olmayan kişilerin özel hayat sınırları arasındaki fark gözetilir. Hiçbir kamusal kimliği ya da tanınırlığı olmayan kişilerin, güncel bir olay sırasında çekilmeyen fotoğrafları izin alınmadan kullanılmışsa itiraz halinde yayından kaldırılır.

 

Özgürlükler önlemlere kurban

Yeni yasal düzenlemeler yapılırken, özgürlüklerin geliştirilmesi, en azından korunması temel alınmalı. Salt suçun önlenmesine yönelik yaklaşımla hazırlanan yasa metinlerinin sıkıntısını çok çekti bu ülke.

Maalesef bu iktidar döneminde çıkarılan “5651 sayılı İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçlarla mücadele edilmesi hakkında kanun”, adından da anlaşılacağı gibi özgürlükler yerine “suç” ile mücadele yaklaşımıyla hazırlanmış bir yasaydı. Şimdi bu yasa yeniden düzenlenirken, aynı mantık devam etmekle kalmadı; bazı haberlere “sehven” erişim yasağı getiren, üstelik uzmanlar yerine istihbarat teşkilatının kontrolüne bırakılmış Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’nın (TİB) yetkileri genişletildi. Hürriyet Dünyasını da yakından ilgilendirdiği için yasa metnini, eski metinle de karşılaştırarak irdeledim.

Müstehcenlikten başlayalım. Bir kere bu düzenlemenin “ahlaksızlığı önlemek için yapıldığı” geçersiz bir gerekçe. Yasanın eski halinde de “müstehcenlik, fuhuş, çocukların cinsel istismarı” konularında TİB, doğrudan erişim engelleme yetkisine sahipti. Hukuk organı olmamasına rağmen, yargısal kararlar veriyor, dilediği gibi uyguluyordu yasayı.

Kişilik haklarının ihlali ile ilgili düzenleme de eskiden mevcuttu. Sadece başvuru süreci hızlandırıldı. İçerik sağlayıcılar, yayından kaldırma isteklerine 24 saat içinde yanıt verecek; hâkim de bu talepleri aynı süre içinde duruşma yapmadan karara bağlayacak. Bireysel başvuruların sürüncemede kalmasını önleme bakımından yerinde bir değişiklik bu. Ancak yayıncının savunmasının bu sürede nasıl alınacağı belirsiz kalmış.

“Özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesi” yeni bir düzenleme. Buna göre özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, TİB’e başvuracak. TİB Başkanlığı da otomatik olarak Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne gönderip 4 saat içinde uygulanmasını isteyecek. TİB Başkanı doğrudan erişim engelleme “emri” de verebilecek. Erişim engelleme kararı 24 saat içerisinde sulh ceza mahkemesine sunulacak, mahkeme de 48 saatlik sürede karar verecek.

“Özel hayatın gizliliğini ihlal eden” yayınlar, zaten gazetecilik etiğine aykırı. Doğan Grubu Yayın İlkeleri ve Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi özel hayatın dokunulmazlığı ilkesini benimsiyor.

Ancak bir sorun var; yasada özel hayatın tanımı yapılmıyor, hiçbir istisna da getirilmiyor. Bu durumda TİB, özel hayatın sınırlarını nasıl belirleyecek? Örneğin siyasilerin, devlet adamlarının, ünlüler ile diğer vatandaşların mahremiyet alanı aynı mı kabul edilecek? TİB ne medya etiği kurumu ne de bir mahkeme. Üstelik de siyasi iktidara bağlı bir kamu kurumu. Böyle bir kurumun vereceği “özel hayat” kararları, bireysel özgürlükleri korumak yerine basın ve ifade özgürlüğünün engellenmesi sonucu doğurabilir. TİB’in müstehcenliğin sınırlarını nasıl çizdiğine dair örnekler, endişemi güçlendiriyor.

Ayrıca kişilerin internetteki trafik bilgilerinin iki yıl depolanması, içerik sağlayıcıların yasaklanan içeriğe farklı yollardan erişimin engellenmesinden sorumlu tutulması da sakıncalı hükümler. Sitenin kapatılması yerine sadece içeriğin kaldırılması olumlu bir gelişme ama “gerekçe yazılmak” kaydıyla yayının tümüne yönelik yasak kararı alınmasına kapı açık bırakılıyor.

Yasa yürürlüğe girdiğine göre yukarıda belirttiğim sakıncaları görmek için çok da beklememiz gerekmeyecek. Umarım yanılıyorumdur.

 

Okurdan kısa kısa

Sevin Turan: Bu köşede (geçen hafta) çıkan “Facebook fotoğrafları” hakkındaki yazınızda “Breivik Ütoya” ve “Tsaraev” kardeşlerden bahsediyorsunuz ama iki olgusal hata var. İlk örnekte bahsi geçen kişinin adı Anders Behring Breivik, Ütoya ise katliamı yaptığı adanın ismi. Boston’daki kardeşlerin isimleri Tsaraev değil Tsarnaev. Dikkat çekme ihtiyacı hissettim.

Rafet Eşit: Hareketini takdir etmemek mümkün değil ama 24 Şubat’ta spor sayfanızda GS’li Semih Kaya’nın hakemin yanına giderek “Aut değil top benden çıktı” dediği yazılmış. Oysa hakem Cüneyt Çakır’ın, pozisyonun aut mu korner mi olduğunu sorması üzerine Semih Kaya dürüst olarak “Benden çıktı” demiştir. Kendiliğinden hakeme gitmemiştir; abartmaya gerek yoktu.

Ahmet Kortan: 27 Şubat’ta gazetenizde “Hocalı katliamı insanlık tarihinin en kara sayfası” diye başlık atmışsınız. Hocalı katliamının “kara sayfa” olduğu” tartışılmaz ama “en kara sayfa” demek abartılı olmuş. Hem de çok iddialı. 

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 3 MART 2014


 
MATKAP SESİ ALTINDA MUAYENE
KABATAŞ'TAKİ İKİ TWEETİN ÖNEMİ
BAYRAKTAR'IN YATIRIMI VE GAZETECİLİK
GAZETENİN İTİBARI REKLAMIN FİYATI
"KARŞIT GÖRÜŞ" NE DEMEK?
TACİZ HABERİNDE EROTİK ÇAĞRIŞIM
HARDDİSKTEKİ KAYITLAR
ARAP KADIN TURİSTE AYRIMCILIK
ÖRTÜLÜ REKLAMLARA TAKİP
ÖYKÜSÜNÜ ANLATAMAYAN HABER
ŞÜPHECİ EDİTÖRLÜK
HAYALİ MİYDİ?
TELEKULAK HABERCİLİĞİ
İNTİHAR HABERLERİNE SON
SADECE HABERLER SORULUYORSA
"VIP TORPİLLER" HABERİ
"YİNE" DİYORSAK EĞER
GAZETECİLİĞİN YENİ SINAVI
VOLKAN İLE MADENCİLER KIYASLANABİLİR Mİ?
HESABI VALİLİK ÖDEMEMİŞ
ERMENEK'TE ENGELLENEN GAZETECİLİK
PEŞMERGENİN HESABI KAPANDI
İKİ OLUMLU GELİŞME
LANSMAN GAZETECİLİĞİ
O SÖYLEŞİDE NE OLDU?
HACK'LENMİŞ FOTOĞRAF FETİŞİZMİ
NEDEN "İSLAM DEVLETİ" DEMİYORUZ?
GÜVENİLİRLİĞİ REKLAMA TAHVİL ETMEK
NEDEN HÂLÂ GİZLİYORUZ?
EŞ DOST GAZETECİLİĞİ
MAHREMİYETE ALENİ SALDIRI
"MUHTAR BİLE OLAMAZ"DI
ÖZÜR DİLİYORUM
ÇAĞRIYA UYDUM
GAZETECİYE REVA GÖRÜLEN
NEDEN TEŞHİR ETMİYORUZ?
SAHUR DAYAĞI VE HÜRRİYET
TEKZİP VE ADALET DUYGUSU
TAKIR TUKUR HABERLER
GÜL'ÜN YENİ ADRESİ
OTOBÜS FİRMALARINA KORUMA
HAYAT BİZDEN İLERDEYSE
SPOR MEDYASINA ÇAĞRI
BASIN TOPLANTISINDA ROL DEĞİŞİMİ
İŞ KAZALARININ SORUMLULARI
UÇAKTAKİ GAZETECİLER
TEKME FOTOĞRAFININ SAHİBİ
YA MEDYANIN SORUMLULUĞU?
MAĞDURUN YANINDA OLMALIYIZ
BOŞANDIM, DÜĞÜN HABERİMİ SİLİN
MAHKEME KARARIYLA SANSÜR
İHTAR BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNE
TÜRKİYE'NİN KESEB'TEKİ ROLÜ NE?
KAMU YARARI YA DA ORTAK ÇIKAR
ÇOCUĞU KİM VURDU?
TEMAS VE MESAFE MESLEĞİ
İNTERNET MEDYASINA YARGISIZ İNFAZ
FIKRA ÜZERSE
DİJİTAL ARŞİVDE DÜZELTME KILAVUZU
FACEBOOK FOTOĞRAFLARI
LEZZETE KEFİL OLUNURSA
ADALET DUYGUSU EKSİKLİĞİ
FENERBAHÇELİLERİN ÜZÜNTÜSÜ
TIR VAKASINDA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
GİZLİ KAYITLARDA ÇİFTE STANDART
PERDELEME NEREDE?
ÖLÜMÜN FOTOĞRAFI
OKURUN RUHUNU YAKALAMAK
BU BAKAN BAŞKA BAKAN
ÇEK DEFTERİ GAZETECİLİĞİ
HÜRRİYET'TE "SEYİRCİSİZ MAÇ" OLMAYACAK
ESRARENGİZ YARATIK KOMİKLİĞİ
GAZETECİLİĞİN KUTSALI
YANLIŞIN ÜZERİNİ ÖRTMEK
YAYIMLANMAYAN SÖYLEŞİNİN ÖYKÜSÜ
KADIN ÇIPLAKLIĞINDAN KORKMAK
RESTORASYON UZMANI HUKUKÇU
OKURA SAYGI ÇAĞRISI
SABAH OKURLARININ BİLME HAKKI
NEFRET SUÇUNDA YANLIŞ
ERMAN TOROĞLU VE REKLAMLAR
CİNAYETE GEREKÇE YAZILIRSA
LSD İLAÇ OLAMAZ
ÇAKAR'IN SÖZLERİ ÇARPITILMIŞ
DOLANDIRILAN KADIN OLUNCA
MANŞETLERE KİM KARAR VERİR?
KALAŞNİKOFLU FOTOĞRAFIN ÖYKÜSÜ
ÜNLÜLERİ YAFTALAMAK MI?
İZİNSİZ KAYIT ETİK DIŞI
MAHKEME NE DERSE DESİN
KARAKTER SUİKASTİ
İDDİANAMEYLE GELEN TEKZİP
ATALAY HAKLI MIYDI?
GAZETECİNİN VELİNİMETİ OKURUDUR
ÖLÜMCÜL BİR MESLEKİ HASTALIK
GEZİ'Yİ İLANLARDAN OKURSAK
GEZİ'DEN MEDYAYA DERSLER
SOSYAL MEDYAYA ALKIŞLAR
İKİLİ FOTOĞRAF KOMİKLİĞİ
SANSÜR NEYE YARADI?
<<< <
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@hurriyet.com.tr