1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda.  Haberlerin peşinden koştum; haber trafiği yönettim, söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım. Dokuz yıl boyunca sürdürdüğüm Hürriyet gazetesi Okur Temsilciliği (Ombudsman) görevinden 4 Mart 2019’da ayrıldım. Artık mesleğime "Medya ombudsmanı" olarak katkıda bulunmayı hedefliyorum.  Okurlardan da somut örnekler üzerinden medya eleştirileri bekliyorum.

Faruk Bildirici


 GAZETECİLİĞİN KUTSALI
 25 Kasım 2013, Pazartesi
 

Medyada inşaat şirketlerinin reklamları dikkat çekecek kadar arttı son yıllarda. Hem de diğer sektörlerin reklam giderlerini kısmalarına rağmen yaşanıyor bu artış. Konut projelerinin sayısı çoğaldıkça, inşaat sektörünün medya reklamlarındaki payı büyüyor. 2008 yılında başlayan ekonomik dalgalanmanın etkilerini 2011’de hızla üzerinden atan inşaat sektörünün, gazete reklamları içindeki payı bu yıl yüzde 12’ye, tüm medyanın reklam pastası içindeki payı da yüzde 6’ya ulaştı.

Aynı şekilde gerek gazete ve televizyonlarda, gerekse internette inşaat projeleriyle ilgili haberler de çoğaldı. Hani inşaat sektöründeki genel ekonomik faaliyetler, "haber değeri" taşıyan gelişmeler yazılsa diyecek bir şey olamaz. Fakat inşaat firmalarının adları verilerek projeleri anlatılıyor, satış koşulları açıklanıyor; hem de reklam tadında yazı ve haberlerle. Hürriyet’te diğer gazetelere göre daha az rastlanan bu yöntemin üç sakıncasından söz edebilirim:

1- Reklam vermekle haber olmak arasında doğrudan bağ olması parayla haber yapıldığı izlenimi verir. Çok reklam verenin çok haber olması, gazetecinin gerçeğe ve okura karşı sorumluluğu ilkesiyle de bağdaşmaz.

2- Reklam formatında haber yazılması, o yayın organının haberciliğini töhmet altında bırakır. Böylece gazetenin güvenilirliğini zedelediği gibi reklamın fiyatını da ucuzlatır.

3- Reklamları nedeniyle de olsa şirketler arasında ayrım yapmak, medya kuruluşunun şirketler ile ilişkilerini zedeler; tarafsızlığını gölgeler. Nitekim Hürriyet Yayın İlkeleri’nde bu konuda bir madde yer alıyor; "Teknoloji, otomotiv sanayi ve diğer sektörlerle ilgili haber ve özel sayfalar hazırlanırken okurun (dolayısıyla tüketicinin) hakları ve bilgilendirilmesi ön planda tutulur. Uzman gazeteciler, ürün, şirket ve markalar hakkında yazarken aralarında ayrım yapmaz."

Ayrıca şirketler arasında ayrım ve çok reklam verenin haberini daha çok yapmak, mesleki deformasyon da yaratabilir. Gazetecinin gelişmelere daima şirketler penceresinden bakması, haber ve yazılarda toplumsal çıkarın göz ardı edilmesine yol açabilir. Halbuki gazeteci, küçük çıkar gruplarının değil, geniş kitlelerin sesi olmak durumunda.

Örneklemek gerekirse bir gazeteci, bir inşaat projesinin satış koşullarından çok, insanların maketlerle kandırılmaması ve inşaat kalitesi üzerinde durmalı. Ya da kredi kartları aidatı tartışmasında gazeteci sadece o aidatın bankalar için ne denli gerekli olduğunu yazmamalı; tüketici açısından da yaklaşabilmeli soruna.

Gazetecilikte kamu yararı her şeyin üzerinde olmalı, şirket çıkarlarının da... Kamu yararı gazeteciliğin kutsalıdır.

 

Demode haber teknikleri

"Kız öğrenciyi duble kaçırmaya 30 yıl hapis" başlıklı haberi anlamak için iki kez dikkatle okumam gerekti.

4 Kasım’da Hürriyet’te çıkan haberin ilk cümlesi özetle "Öğrencisi A.A.’yı iki kez kaçırarak Türkiye’nin gündemine oturan öğretmen Mesut Temizkan 30 yıl hapse çarptırıldı" biçimindeydi. Sonra gelen cümle ise "..Temizkan hakkında öğrencisi A.A.’yı kaçırıp cinsel istismarda bulunduğu iddiasıyla soruşturma açıldı" diye bitiyordu.

Bu kişi, mahkûm mu oldu, hakkında soruşturma mı açıldı? İki cümleyi art arda okuyunca şaşırmamak mümkün değil. Okumaya devam ediyorsunuz, bu kez de "Açığa alınan Temizkan, ..bir kez daha öğrencisiyle kaçtı" diyor. Sonra da hikâyeyi anlatmaya devam ediyor; dava sürecine geçip mahkeme kararını bir kez daha tekrarlıyor.

Sonunda zorlayarak da olsa anlıyorsunuz ki, aslında iki mahkûmiyet kararı cümlesi arasında anlatılanlar, olayın öyküsü. Oysa geçmişte yaşananlarla bugün alınan kararı aynı zaman kipinde anlatmak Türkçe anlatım kurallarına aykırı. Bugün yaşananları "Di’li geçmiş zaman" kipiyle anlatırken, geçmişte yaşananları "Miş’li geçmiş zamanın hikâyesi" ile yazmak gerekir. Yani mahkeme kararı "Di’li geçmiş" ile yazılmalı, kızın kaçırılmasıyla ilgili daha önce yaşananlar ise "Miş’li geçmiş" ile anlatılmalıydı. İki bölüm arasındaki zaman farkı ancak böyle aktarılabilirdi.

"Duble kız kaçırma" haberindeki anlatım sorununun üzerinde durmamın nedeni, bu yazım tekniğinin yaygınlığı. Haberlerin çoğunda aynı demode teknik kullanılıyor; baştan sona aynı zaman kipiyle hiç değişmeyen kalıpla yazılıyor haberlerin çoğu. O zaman da haberler hem karmakarışık hale geliyor; hem de "Duble kız kaçırma" haberinde olduğu gibi tekrarlar da kaçınılmaz hale geliyor.

Ne demek istediğimi özetleyeyim. Bir yandan bilişim çağını yaşadığımızı, internetin gazeteciliği ne denli değiştirdiğini vurgulayıp duruyoruz; bir yandan da 50-60 yıl öncesinin teknikleriyle haber yazıyoruz. Türkçenin daha kıvrak kullanıldığı, takır tukur cümlelerden oluşmayan, öyküleme teknikleri ve analizler içeren haberler yazmanın zamanı geldi de geçiyor…

 

Okurdan kısa kısa:

Engin Elçin: 18 Kasım’da "Okurdan kısa kısa"larda iki okur, "Kurtuluş Savaşı askerlerinden hiçbiri Mondros’ta bulunmamıştır" diyerek Hürriyet’in "İnönü, Atatürk’ü anlatıyor" ekindeki yazıyı eleştiriyordu. Burada bir karışıklık var. Mondros’u imzalayan Bahriye Nazırı Rauf Bey, Kurtuluş Savaşında da Ankara’da Meclis Başkanlığı ve Nafia vekili olarak görev yapmıştı.

Murat Kurtulan: 20 Kasım’da gazetenizi Bursa’da okudum. "Bu adam nasıl çıktı" haberindeki suçlunun adı büyük spotlarda Cüneyt, fotoğraf ve alttaki spotlarda Cengiz Kurtoğlu olarak geçiyor. Haberde de Cüneyt.

Not: İlk baskılardaki bu hata sonraki baskılarda "Cüneyt" olarak düzeltilmiş.

Bülent Çelik: 18 Kasım’da İstanbul Maratonu’nda erkeklerde Türk sporculardan en iyi dereceyi elde eden ve altıncı olan Bekir Karayel’i yazmamanız bence haberde bir eksiklik. Bir de Elvan’ın hedefinden söz ederken "2 saat 20 dakika" yerine "2 dakika 20 saniye" yazmışsınız.

Zait Akgün: Bugünkü (17 Kasım) Hürriyet’i okuyunca hüsrana uğradım. Erdoğan’ın Diyarbakır’da Barzani ile buluşması hakkında çok sayıda haber ve resim iki sayfayı da kaplamış ama Devlet Bahçeli’nin Almanya’daki konuşması bir sütunda kısa ve resimsiz verilmiş. Tarafsız gazetecilik bu mu?

Murat Yıldırımoğlu: Hanri Benazus’un özel arşivinden hazırlandığı söylenen "Veda Albümü" adlı kitabı promosyon olarak veriyorsunuz. Ama Çanakkale Savaşı’na özel merakım olduğu için Hürriyet’in "Fotoğraflarla Çanakkale Savaşı" promosyonuna katılıp, kitabı almıştım. Benazus’un özel arşivinden hazırlandığı söylenen bu kitap bir özensizlik ürünüydü.

Levent Uluç: Bugünkü (22 Kasım) gazeteniz Koşu Rehberi bölümünde 3.koşudaki atlar, 2. ve 5.koşularda da aynen yazılmıştır. Dolayısıyla 2. ve 5. koşudaki atlar atlanmıştır. Geçen hafta atların numaraları altlı üstlü karıştırılıp, bahis kaybına yol açılacak hata yapılmıştı. 

FARUK BİLDİRİCİ / HÜRRİYET / 25 KASIM 2013


 
MATKAP SESİ ALTINDA MUAYENE
KABATAŞ'TAKİ İKİ TWEETİN ÖNEMİ
BAYRAKTAR'IN YATIRIMI VE GAZETECİLİK
GAZETENİN İTİBARI REKLAMIN FİYATI
"KARŞIT GÖRÜŞ" NE DEMEK?
TACİZ HABERİNDE EROTİK ÇAĞRIŞIM
HARDDİSKTEKİ KAYITLAR
ARAP KADIN TURİSTE AYRIMCILIK
ÖRTÜLÜ REKLAMLARA TAKİP
ÖYKÜSÜNÜ ANLATAMAYAN HABER
ŞÜPHECİ EDİTÖRLÜK
HAYALİ MİYDİ?
TELEKULAK HABERCİLİĞİ
İNTİHAR HABERLERİNE SON
SADECE HABERLER SORULUYORSA
"VIP TORPİLLER" HABERİ
"YİNE" DİYORSAK EĞER
GAZETECİLİĞİN YENİ SINAVI
VOLKAN İLE MADENCİLER KIYASLANABİLİR Mİ?
HESABI VALİLİK ÖDEMEMİŞ
ERMENEK'TE ENGELLENEN GAZETECİLİK
PEŞMERGENİN HESABI KAPANDI
İKİ OLUMLU GELİŞME
LANSMAN GAZETECİLİĞİ
O SÖYLEŞİDE NE OLDU?
HACK'LENMİŞ FOTOĞRAF FETİŞİZMİ
NEDEN "İSLAM DEVLETİ" DEMİYORUZ?
GÜVENİLİRLİĞİ REKLAMA TAHVİL ETMEK
NEDEN HÂLÂ GİZLİYORUZ?
EŞ DOST GAZETECİLİĞİ
MAHREMİYETE ALENİ SALDIRI
"MUHTAR BİLE OLAMAZ"DI
ÖZÜR DİLİYORUM
ÇAĞRIYA UYDUM
GAZETECİYE REVA GÖRÜLEN
NEDEN TEŞHİR ETMİYORUZ?
SAHUR DAYAĞI VE HÜRRİYET
TEKZİP VE ADALET DUYGUSU
TAKIR TUKUR HABERLER
GÜL'ÜN YENİ ADRESİ
OTOBÜS FİRMALARINA KORUMA
HAYAT BİZDEN İLERDEYSE
SPOR MEDYASINA ÇAĞRI
BASIN TOPLANTISINDA ROL DEĞİŞİMİ
İŞ KAZALARININ SORUMLULARI
UÇAKTAKİ GAZETECİLER
TEKME FOTOĞRAFININ SAHİBİ
YA MEDYANIN SORUMLULUĞU?
MAĞDURUN YANINDA OLMALIYIZ
BOŞANDIM, DÜĞÜN HABERİMİ SİLİN
MAHKEME KARARIYLA SANSÜR
İHTAR BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNE
TÜRKİYE'NİN KESEB'TEKİ ROLÜ NE?
KAMU YARARI YA DA ORTAK ÇIKAR
ÇOCUĞU KİM VURDU?
TEMAS VE MESAFE MESLEĞİ
İNTERNET MEDYASINA YARGISIZ İNFAZ
FIKRA ÜZERSE
DİJİTAL ARŞİVDE DÜZELTME KILAVUZU
FACEBOOK FOTOĞRAFLARI
LEZZETE KEFİL OLUNURSA
ADALET DUYGUSU EKSİKLİĞİ
FENERBAHÇELİLERİN ÜZÜNTÜSÜ
TIR VAKASINDA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
GİZLİ KAYITLARDA ÇİFTE STANDART
PERDELEME NEREDE?
ÖLÜMÜN FOTOĞRAFI
OKURUN RUHUNU YAKALAMAK
BU BAKAN BAŞKA BAKAN
ÇEK DEFTERİ GAZETECİLİĞİ
HÜRRİYET'TE "SEYİRCİSİZ MAÇ" OLMAYACAK
ESRARENGİZ YARATIK KOMİKLİĞİ
GAZETECİLİĞİN KUTSALI
YANLIŞIN ÜZERİNİ ÖRTMEK
YAYIMLANMAYAN SÖYLEŞİNİN ÖYKÜSÜ
KADIN ÇIPLAKLIĞINDAN KORKMAK
RESTORASYON UZMANI HUKUKÇU
OKURA SAYGI ÇAĞRISI
SABAH OKURLARININ BİLME HAKKI
NEFRET SUÇUNDA YANLIŞ
ERMAN TOROĞLU VE REKLAMLAR
CİNAYETE GEREKÇE YAZILIRSA
LSD İLAÇ OLAMAZ
ÇAKAR'IN SÖZLERİ ÇARPITILMIŞ
DOLANDIRILAN KADIN OLUNCA
MANŞETLERE KİM KARAR VERİR?
KALAŞNİKOFLU FOTOĞRAFIN ÖYKÜSÜ
ÜNLÜLERİ YAFTALAMAK MI?
İZİNSİZ KAYIT ETİK DIŞI
MAHKEME NE DERSE DESİN
KARAKTER SUİKASTİ
İDDİANAMEYLE GELEN TEKZİP
ATALAY HAKLI MIYDI?
GAZETECİNİN VELİNİMETİ OKURUDUR
ÖLÜMCÜL BİR MESLEKİ HASTALIK
GEZİ'Yİ İLANLARDAN OKURSAK
GEZİ'DEN MEDYAYA DERSLER
SOSYAL MEDYAYA ALKIŞLAR
İKİLİ FOTOĞRAF KOMİKLİĞİ
SANSÜR NEYE YARADI?
<<< <
1 - 2 - 3 - 4 - 5
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2019   |   fbildirici@gmail.com