1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 YES DE EMİNE HANIM
 02 Ağustos 2001, Perşembe
 

KIRLANGIÇ YUVASI/35

YES DE EMİNE HANIM

Türkiye, 1978 Ağustosunda da ``tarihinin en ağır ekonomik krizlerinden birini'' yaşıyordu. Dönemin Turizm ve Tanıtma Bakanı Alev Coşkun, İstanbul'daki gazino sahiplerini bir masa etrafına topladı, fiyatları yarı yarıya indirmelerini istedi:

- Yaptığımız incelemeye göre, dünyanın en pahalı eğlencesi İstanbul'dadır. Eğlence yerleri halktan kopmuştur. Bu duruma daha fazla seyirci kalınamaz. Halkı ucuz eğlendirin.

Bakan Coşkun ister de gazinocular itiraz eder mi? ``Gazinocular Kralı'' Fahrettin Aslan, ertesi gün bir açıklama yaptı. ``Bakanın isteklerini uyguluyoruz. Gazinolarda fiyatları yarı yarıya azalttık.''

``Gazinocular Kralı'' nın açıklama yaptığı 17 Ağustos 1978 tarihli gazetelerde, yaşanan ekonomik krizde gelinen noktayı yansıtan haberler de yer alıyordu:

``Ecevit, Maliye Bakanını umutla bekliyor/ Müezzinoğlu, IMF ve büyük banka yetkilileri ile görüşecek.''

Ekonomik kriz zirvedeydi, ``1977'de 70 cente muhtaç olan Türkiye'' yine borç para peşindeydi. Gazete başlıkları, IMF ile süren görüşmeleri günü gününe aktarıyordu:

18 Ağustos- Maliye Bakanı Amerika'dan sonra Avrupa'da da kredi arayacak/ İşimiz güçleşiyor/ Türk parasının dolardan kurtarılması için kararname hazırlandı.

19 Ağustos- Maliye Bakanı IMF Başkanı ile görüştü/ İMF ikinci 50 milyon doları veriyor.

20 Ağustos- Adı kur ayarlaması ama resmen devalüasyon yapıldı: 1 dolar 25 lira.

22 Ağustos- Müezzinoğlu, Amerika'dan mutlu dönmüş görünüyor/ Dünya Bankası 125 milyon doları bir ay daha geciktiriyor.

23 Ağustos- Para para para.../ Taze para için IMF bu sefer yeni şartlar ileri sürdü, para yine gecikiyor.

25 Ağustos- IMF yeni devalüasyon istiyor

26 Ağustos- Yes de Emine Hanım/ Emine hanım evet derse Ecevit döviz bulabilecek/ IMF heyetindeki Türk uzman (Emine Gürgen) kimseyle görüşmüyor

27 Ağustos- IMF heyetinin çalışması bitmedi

28 Ağustos- Son toplantıda taraflar sinirliydi/ IMF'nin Türk bölümü başkanı acele Ankara'ya çağrıldı

29 Ağustos- IMF ihracatı teşvik tedbirlerimizi de fazla buldu/ Taze para derken eldeki de gidiyor/ Merkez Bankası güç durumda

31 Ağustos- IMF 48 milyon dolar için evet dedi/ Başbakan Ecevit: Türk milleti çok zor durumları atlatmayı başarmıştır.

IMF heyetinin görüşmeler sırasında izlediği pusula, Dünya Bankası uzmanı Kemal Derviş ve Sherman Robinson'ın hazırladığı rapordu. Raporda, Türkiye'nin tarihinin en ağır ekonomik bunalımını yaşadığı vurgulanıyor, önemli bir saptama yapılıyordu:

``Savaş sonrası Türk ekonomi politikasında en önemli hedef, genelde sanayileşmeyi geliştirmek, özelde de ithalata ikame yaratmaktır. Türk politikası, güçlü biçimde doğrudan himaye, ithalat kotaları ve döviz kotalarıyla ithalat ikamesine yönelmiştir. Bunun sonucu, ithalatın büyük ölçüde kısıtlanması ve bağımsız (kendine yeter) kalkınma stratejisidir.''

Derviş'e göre temel sorun bu politikada yatıyordu ve bunun hızla değişmesi gerekiyordu. Onun gösterdiği çözüm, ``bağımsız kalkınma stratejisi''nin terkedilmesiydi.

Derviş'in görüşü, IMF'nin ``sihirli reçetesi'' olarak Türkiye'nin önüne kondu. Türkiye'yi yönetenlerin, bu reçeteyi reddetme gibi bir şansları yoktu. Ecevit ve ardından iktidara gelen Demirel, birer uygulamacı konumuna indirgendiler. Ne yazık ki, reçete uygulandıkça kriz daha da derinleşti.

Sonunda IMF, kendine en uygun ``uygulayıcı''yı buldu; Turgut Özal. Kimilerinin ``1.Özal devrimi'' olarak gördüğü 24 Ocak 1980 kararları, aslında IMF'nin öngördüğü şablonun sınırsız, koşulsuz, hem de gönüllü biçimde yaşama geçirilmesiydi.

24 Ocak ``devrimi'' yetmedi, arkasından 12 Eylül darbesi geldi. 12 Eylül'ün sonuçlarından biri, IMF desteğini arkasında bulan Özal'ın, Türkiye ekonomisinin ``tek patronu'' olmasıydı.

Bu destek 12 Eylül'den sonra da sürdü, Özal ekonominin direksiyonunda kaldı. Sonuçta 1990'lara kadar ekonomiyi Özal, daha doğrusu IMF yönlendirdi.

1990'lardan sonra iktidara gelenler, IMF reçetelerinden bağımsız mı davrandılar? Kesinlikle hayır. Uygulamadaki bütün saçma sapanlıklara, bütün yanlışlara, har vurup harman savurmalara, çalıp çırpmalara rağmen ekonomi yönetiminin ana ekseni IMF'nin öngördüğü politikalardı. Tek sorun, hiçbirinin Özal kadar gönüllü IMF'ci olmaması, uygulamada onun kadar başarı gösterememeleriydi.

Böyle bir tabloda Derviş'in, günümüzde yaşanan ekonomik krizden 1990 sonrası politikacıları sorumlu tutmasını, kriz sürecini değerlendirirken 1990 öncesi ve sonrası diye ayrım yapmasını anlamak mümkün.

Böyle bir ayrımı yapmasaydı, Özal dönemi politikalarını da eleştirmesi gerekecekti. Özal dönemine eleştirel yaklaşmak ise Derviş'i, IMF'yi ve kendi tezlerini de bir kez daha gözden geçirmeye götürecekti.

Oysa IMF'nin mutemedi konumundaki Derviş'in, böyle bir özeleştiriyi yapması mümkün değildi. Eğer özeleştiri yapabilseydi, IMF politikalarının askeri müdahalelere ya da ara rejimlere yol açtığını da kabul etmek zorunda kalırdı.

Maalesef Derviş, bu bağlantıyı sadece bugün değil, geçmişte de görmezden gelmişti. 1978'de Dünya Bankası için hazırladığı raporunda da, Türkiye'nin 1958 ve 1970 krizlerini aşma başarısını gösterdiğini savunurken, ne 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden, ne de 12 Mart 1971 askeri müdahalesinden bahsediyordu!

1978 krizindeki durumu ise ``1970'den çok 1960 krizine yakın görünüyor'' diye değerlendirmişti. Hakikaten benziyordu, 1906'ta da 1980'deki darbe darbe gelmişti. Ama IMF, askeri müdahalelerdeki sorumluluğunu hiçbir zaman kabul etmemişti.

Türkiye'nin IMF ile kısa tarihçesini anımsayalım. IMF ile ilişkiler ne zaman başladı? 2.Dünya Savaşı sonrasında kurulmasının hemen ardından. IMF ile temasın ilk sonucu neydi? Cumhuriyet tarihinin ilk devalüasyonu gerçekleşti, 7 Eylül 1946'da 1 Dolar, 2.80 TL'ye eşit oldu. IMF'ye üye olmak, Türkiye'nin ekonomik kalkınma modelinin değişmesi demekti.

O günden itibaren de Türkiye ekonomisi giderek artan yoğunlukta dış kaynağa bağımlı hale geldi, dış borç sarmalına girdi. Ardından Cumhuriyet tarihinin ilk ekonomik krizi geldi; 1958 krizi. Bu krizi, askeri darbe izledi. Ondan sonra hiç IMF'siz gün geçmedi; IMF'ye kafa tutan, en azından iradesini onlara teslim etmemiş bir siyasetçi iktidar olmadı! Ama buna rağmen Türkiye, ekonomik krizlerden hala kurtulamadı!

Peki o zaman bu ilişkiyi gözden geçirmenin zamanı gelmiş değil midir? En azından ekonomik krizler ile askeri müdahaleler (ya da ara rejim) arasındaki bağlantıya dikkat etmek gerekmez mi?

Askeri müdahaleleri, siyasi ve sosyal nedenlerinden arındırıp ekonomik koşullara bağlamak değil amacım. Sadece ekonomik krizlerin askeri müdahalelerin temel nedenlerden biri olduğunu vurgulamak istiyorum.

İnanın, askeri müdahalelerle ekonomik kriz arasındaki ilişki, gazino ya da barlarda eğlenmekle kriz arasındaki bağlantıdan daha az değil.

Dilerim, Türkiye bu kez 1978'dekinden farklı tepkiler verir...

2-8 Ağustos 2001/Tempo

 


 
FRENLERİMİZİ BOŞALTIP DÜŞLERİMİZİ ORTALIĞA SALSAK
GONCASI RAFYALI GÜLLER
BÜTÜN HÜCRELERİNDE YAŞIYORDU ACIYI
HERKESİN NOSTALJİSİ KENDİNE GÜZEL
ÇIPLAK BEDENLERİ ŞİİRLE SARMAK
ORADA BİR PARK VARDI
BAK HELE NELER GELDİ ZELİŞ'İN BAŞINA
DOĞURGANLIĞA MI TAPALIM, AFRODİT'E Mİ?
ALÇAKÇA İŞLENMEYEN CİNAYET VAR MIDIR HAYATTA?
EŞİMİ ÖPERİM ÖPMEM SANA NE BE KADIN!
GÜVENLİ LİMANLARA SIĞINMAYI YEĞLEYENLER
SIRADAN ÖYKÜLER DE AĞLATIR
BIRAK YANINDAKİ ADAM LAF ETSİN
BAKKAL DEFTERLERİ NE GÜZELDİ
TEK DOLARLIK KALPAZAN OPERASYONU
SORGU LABORATUVARINDAKİ DANSÖZ
NE VOLKANLAR TAŞIRIM İÇİMDE BİLİR MİSİN?
ÇOK ŞÜKÜR BENİM OĞLUM KATİL DEĞİL
DERİNDİ BALIKÇININ GÖZLERİ
ŞAİRİN KOKU ALAMADIĞI VAZİYETTEYİZ
YAHU BİR GÜZEL ÜTÜLÜYOR Kİ DONLARIMI SORMA
KADERİMİN PATRONU, RUHUMUN KAPTANIYIM
TENCERE ELİNDE KELEPÇELEDİLER GENÇ KIZI
DAHA NE KÖTÜLÜKLER GÖRECEK SABRİYE NİNE?
İLKELER NAZİKTİR HER DAİM SULANMAK İSTER
AH O KOCA MEMELİ KADIN!
DNA TESTİ YAPIN HAKİM BEY!
İKİ DUDAK ARASINA SIKIŞMIŞ KİMLİKLER
ÇIĞLIK ÇIĞLIĞAYDI KUŞLAR
SANA KİRPİKLERİMİ BİRİKTİRDİM ALIR MISIN?
CUMHURBAŞKANLIĞI FORSUNDA 16 YILDIZIN İŞİ NE?
AMAN POPOSUNU PARMAKLAMAYIN!
AL YÜZÜĞÜM SENDE KALSIN
UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER
YES DE EMİNE HANIM
MÜDÜR BEYE NEDEN GÜNAYDIN DEMEDİN?
AŞKIN BİTTİĞİ YERDE BAŞLADI HASTALIK
AYI KONSERVE YERSE
DÖNECEKSEN DÖN ARTIK VE GÖR OLACAKLARI
SEVİŞMEK ERKEĞE ÖDÜLSE KADINA CEZA MI?
EN BÜYÜK BAYRAM BİZİM BAYRAM
MEĞER SİLAHLAR NE KADAR GEREKSİZ ZERZEVATMIŞ
MEDET EY TSE, GETİR ŞU İŞE BİR STANDART
SAFLARI SIKLAŞTIRALIM YENİ KAHRAMANLAR GELİYOR ESKİ YOLDAN
ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ
GÜNEŞİN ÜZERİNDE OYNAŞMADIĞI BİNADA OTURAN SİYASETÇİ
TÜRK ASKERİNİN KORE YOLCULUĞUNUN ÖYKÜSÜ
KÖKLERİNİ BU TOPRAKLARA SALANLAR DA KAÇIYORSA
YİNE KANI KANLA YIKAMASANIZ
ECEVİT, CALLAGHAN'IN 27 YIL ÖNCEKİ SÖZLERİNİ DE HATIRLASA
ASKERLER SORGULANAMAZ DARBECİLER ASLA
DOKUNULAMAYAN KAPILARA SIKIŞMIŞ İNSANLIKLAR
CAMDAN ÖRÜLMÜŞ SINIRLAR KAFAYI VURUNCA ANLAŞILIR ANCAK
DİLERİM AİLE ALBÜMÜM SAHAFLARA DÜŞMEZ
OLAĞANLAŞAN OLAĞANÜSTÜLÜKLERE KARŞI AĞLAMA SEANSLARI
BİR ERKEĞİN HEDİYELERLE EVRİMİ
İSLAMİYETİN CAMİLERE ÇEKİLME VAKTİ GELDİ ÇATTI
NE AŞKLAR BİLİRİM GÖRKEMLİ İTİRAFLARA KURBAN GİTMİŞ
SANTİMETREKARECİ MEMDUH'UN UYANIK İŞLERİ
ÇIPLAKLIK SEVENLER GERÇEKLERİ DE GİYDİRMESELER YA
HİSSEDİLEN SICAKLIK VARSA HİSSEDİLEN ENFLASYON NİYE OLMASIN?
HANİ ALEVİLER LAİKLİKTEN YANAYDI?
BİR KURU GÜL KALMIŞTI ELİNDE
ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN
ESSAH MI YANİ?
HERKES ŞEHİT HERKES KAHRAMAN
ÇETECİLER BAYRAĞI AŞAĞILADILAR
FOTOĞRAF TERÖRDEN GÜÇLÜ OLMASA...
ÖNGÖRÜLERİN BEREKETLİ TARLASI KURUDU
PKK İLE SAVAŞ KAZANILDI MI Kİ?
BAHAR YAĞMURLARINDA YIKANMADAN...
CEP TELEFONU HIRSIZI ÇOCUKLAR KOĞUŞUNDA
TANRI AŞKINA! BU SİZİN DE ÜLKENİZ!
ERDOĞAN'A ÇOK KONUŞMA CEZASI VERİLMELİ
KANADALILAŞAN TÜRKÜN VİCDAN AZABINA ÖVGÜ
KENDİNİ ÇOĞALTARAK YAŞAMAK YA DA CENAZELER
OSMANLI SEVDASINDA DANSÖZÜN YERİ
EKRANDA SEVİŞEN TÜRK KIZINI TÜRKLER DESTEKLERSE!
KÖTÜLÜKLERİ GÖRMEZDEN GELEREK YOKETME
TANRI BU ÜLKEYİ TESADÜFLERDEN KORUMASIN
KENDİ KENTİNDE KAYBOLMAK
SANIRSINIZ TARİH BİR OYUNCAK
İNSANA YATIRIM YAPMANIN ALBENİSİ
ÇINARLAR AYAKTA ÖLÜR GAZETELER DE
DEREYATAĞINA EV YAPARSANIZ YIKILIR
HEYECAN DA RUTİNLEŞİR
SEN HASTALIKLI KORUK GİBİSİN
DENİZDEKİ HAYALİ KIRMIZI ÇİZGİ
KAVUN KARPUZ MİSALİ SİYASET
ÖZKÖK: ÜNİFORMANIN ALTINDAKİ KİŞİLİK
NECDET TEKİN: PIRASA PROFESÖRÜ OLUR MU?
HÜSAMETTİN ÖZKAN: İKİLİ TEMASLAR UZMANI
AHMET VEFİK ALP: UÇUK PROJELER BAŞDANIŞMANI
DIŞ GÖREVDEN DÖNEN VEKİL
KOYUNLAR OTORİTEYE ÇAKTIRMADAN KARŞI ÇIKAR
TAHTERAVALLİDEN İNMENİN ZAMANI GELDİ
NABZA GÖRE ŞARKILAR
AKIP GİTMEKTEDİR SESSİZ HAYATLAR
GURKALAR EMRİNİZDE SAM AMCA
TARİHTEN İBRET ALMASI GEREKENLER
1 - 2
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr