1980 Haziranıydı gazeteciliğe başladığımda. 30 yılı aşkın bir süredir bu meslekteyim.  Haberlerin peşinden koştum; söyleşiler yaptım; kitaplar yazdım; haber müdürlüğünde bulundum; bunca yıldır hep gazetecilik faaliyetleri içinde oldum. 1 Nisan 2010'dan bu yana Hürriyet gazetesinin Okur Temsilcisi (Ombudsman) olarak görev yapıyorum.

Faruk Bildirici


 UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER
 20 Temmuz 2001, Cuma
 

KIRLANGIÇ YUVASI/34

UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER

Sanmayın ki, her zaman böyleydi! Parti kongrelerinde her zaman lider konuşur, delegeler susup dinlerdi! Hiç de öyle değil. Tam tersine kongre demek, günler geceler boyu tartışılması, delegelerin parti yönetimini dilediğince eleştirebilmesi demekti.

Demokrat Parti'nin 1.Kongresi, bu bakımdan Türkiye demokrasi tarihinin dönemeçlerinden biridir. 7-11 Ocak 1947'de Ankara'da bir sinema salonunda toplanan kongreye doluşan delegelerin heyecanları konuşmalarına yansıyordu.

Partiyi kuranlar, yönetenler susmuş, delegeler gece yarılarına kadar konuşuyordu. Denizli delegesi Fikret Başaran, kongrenin başladığı günü ``Hürriyet bayramı'' ilan etmekten yanaydı:

- 7 Ocak tarihi hürriyet bayramıdır. Millet iradesi ile oynamak ateşle oynamaktır.

Dizginlerinden kurtulmanın verdiği coşku dalgası, Bursa delegesi Fuat Arna'yı da sarmıştı. O da Osman Bölükbaşı'nın ``Kızıl Sultan'' diye nitelendirdiği İsmet İnönü'ye yüklendi:

- İstibdat devrinde millet padişaha karşı, ``Senden büyük Allah var'' derdi. Bugün de biz iktidar sevdalılarına, ``Senden büyük millet var'' diyoruz.

Partinin ileri gelenlerinden Samet Ağaoğlu, anılarında kongreyi ``ayaklanma sahnesi'' olarak değerlendirdi:

``DP 1.Büyük Kongresi Türk demokrasi tarihinde milli hakimiyet kavramının gerçekte ilk ayaklanma sahnesi oldu. Konuşmaların konusu, üslupları, ileri sürülen fikirler, halk kitlesi ile o güne kadar devleti yönetenler arasındaki derin uçurumu bütün ayrıntıları ile ortaya dökmüştü. Bu kongrede en şiddetli bir dil ile eleştirilen tek parti devrinin şöhretli adamları ile yeni kuşakların aydınları, köylerden, ilçelerden, şehirlerden halk adamları yanyana gelmişlerdi.'' (*)

``Halk kitlesi ile yönetenler arasındaki derin uçurum'' saptaması gerçekten önemli. Tek parti döneminde yönetime asla kafa tutamayacak insanlar için kongre ``derin uçurumu'' aşacak bir araç haline gelmişti.

İnanır mısınız? Kongre tamı tamına beş gün sürdü. DP'nin iktidar fitili bu kongrede ateşlendi. DP, kongrenin önemini deneysel olarak kavramış oldu.

Yine beş gün süreyle toplanan 1951'deki 2.DP kongresi, bir tür iç muhasebeydi. Parti disiplinini bir yana bırakan delegeler, bu kongrede de geceyarılarına kadar konuştular. Tek farkla, bu kez iktidardaydılar, bakanları ve milletvekillerini eleştiriyorlardı.

DP kongreleri, CHP'nin kongrelerinin havasını da değiştirdi. CHP'nin 1950 ve 1951'de toplanan kongreleri, eski kongrelerle kıyaslanmayacak kadar canlı geçti. Parti yönetimi sustu, hezimetin nedenlerini konuşan parti tabanı günlerce onları suçladı.

CHP'nin kendini yenilemesinde bu kongreler etkili oldu. Kasım Gülek'in Genel Sekreter seçilmesi, değişim çabasının sonucuydu. Gülek de partinin halkla arasında derin bir uçurum oluştuğunun farkındaydı. Başlattığı kampanyanın simgesi, ``Demir asa ve demir çarık''tı. Bütün Anadolu'yu dolaştı, CHP'nin halkla yeniden buluşması için çalıştı.

``Demir asa demir çarık'', CHP'nin eskiden olduğu gibi lüksten, ihtişamdan uzaklaşma çabasını halka anlatmak için seçilmiş bir araçtı. Çünkü DP'nin 1950 seçimlerindeki en önemli kampanya malzemelerinden biri, İsmet İnönü'nün ``Beyaz tren''iydi. DP lideri Bayar, İnönü'nün özel trenini eleştirmiş, kendisi köyleri, kentleri jeeple dolaşmıştı.

Kasım Gülek, ayağında çarıkla Anadolu'ya çıkıp halkla aralarındaki uçurumu kapatmaya çalışırken DP yöneticileri ne yaptı? Onlar treni de geride bırakıp uçağa bindiler.

Adnan Menderes, gezilerinde uçak kullanan ilk lider  oldu. Menderes, dönemin gözde uçaklarından C-47'lerle o kentten bu kente uçtu. Uçak, o dönemde trene göre daha lükstü. Menderes, artık halka aldırmıyordu, kendini halktan daha önemli görüyordu.

27 Mayıs sonrasındaki ilk seçimlerde bütün partiler, halkla bütünleşmek için yarıştı. Karayollarının elverdiğince ücra köşelere kadar uzanıp kampanyalar yürüttüler. Gezilerde hem kendileri konuştular, hem de onları dinlediler.

Gezi geleneğinde en büyük aşama Ecevit'in ``seçim otobüsü''ydü. CHP Genel Başkanı Ecevit'in ``seçim otobüsü'' modelini, öbür partiler de taklit etti. 1970'lerin bütün kampanyalarının değişmez aracı oldu seçim otobüsleri.

12 Eylül döneminin ardından yeniden açılan siyasi partilerin liderleri de seçim otobüsleriyle bütünleşti. Petek, Kırat, Güreş gibi isimler verdiler otobüslerine.

Karayoluyla dolaşmanın farkı, sadece varılması planlanan meydanların değil, geçilen yolların da önem kazanmasıydı. Yolculuk hiçbir zaman planlandığı gibi ilerlemiyor, ara yollara sapılıyor ya da beklenmedik gruplar yolu kesip dertlerini anlatıyorlardı.

1983 seçimleri öncesinde Türkiye'yi iki kez karayoluyla turlayan Özal, siyasi programını anlatmakla kalmıyor; hem görüşlerine ilişkin yankıları alıyor, hem de onları dinliyordu. Bürokrat olarak Ankara'dan izlediği ülkenin farlı yönlerini bu gezilerde tanıma fırsatı buldu.

İktidara geldikten sonra ne yaptı? ``Menderesleşme süreci'', Özal için de işledi. Başbakanlık, ilk kez onun döneminde uçak sahibi oldu. Özal açısından özel uçağı ile inip kalktığı meydanların, kentlerin birbirinden farkı kalmadı. Meydanlarda kendi istediklerini söyledi ama halk, sorunlarını ve düşüncelerini iletmek için ``Uçan lider''e ulaşamadı.

Partilerin parasal imkanları da artınca Özal'ı, öbür partiler örnek aldı. 1980'lerin sonundan itibaren -RP ve MHP dışındaki- partilerin seçim kampanyalarının, gezilerinin neredeyse tamamı uçak ya da helikopterle gerçekleştirilmeye başlandı.

 ``Uçan lider''ler, gittikleri her kenti sadece bir havaalanı ve meydanda toplanmış kalabalıklardan ibaret, birbirinin benzeri mekanlar olarak algılar hale geldiler. Uçaklar, liderleri karayolunun sürprizlerinden koparmakla kalmadı, halktan da uzaklaştırdı. Bu ``gelişmeye'' paralel olarak, günlerce süren kongreler dönemi kapandı; kongreler, liderin tek kişilik gösteri alanına dönüştü.

Sırf kongrelerin bozulması ve uçaklara alışmayla kalmadı. Ankara'daki yaşamları da yalıtılmış ortamlarda süren liderler, üstelik bir de televizyonun büyüsüne kapıldılar, orada çok konuşmayı politika yapmak sandılar.

Halbuki beyazcamın kötü bir yanı var, sadece siz konuşuyorsunuz ama karşıdan yankı alamıyorsunuz. Aynen öyle, günümüz liderleri politikayı tek taraflı konuşma sanatı olarak algılama yanlışına düştüler. Halkı dinlemeyi unutmaları bir yana parti tabanlarına bile aldırmıyorlar.

Sonuçta ne oldu? Liderlerin ülkeleriyle bağları zayıfladı. Yeşerdikleri topraklardan beslenemez oldular. Tek kişilik kahramanlar olarak yaratabileceklerini sandıkları mucizelerin durumları malum...

Maalesef siyasetin doğal kanalları tıkalı. Kongrelerde konuşulmadan, uçan liderlerin ayakları yere basmadan da bu kanalların yeniden açılması çok zor...

 

* Samet Ağaoğlu, Siyasi Günlük, İletişim Yayınları, Nisan 1992.

20-26 Temmuz 2001/Tempo

 


 
FRENLERİMİZİ BOŞALTIP DÜŞLERİMİZİ ORTALIĞA SALSAK
GONCASI RAFYALI GÜLLER
BÜTÜN HÜCRELERİNDE YAŞIYORDU ACIYI
HERKESİN NOSTALJİSİ KENDİNE GÜZEL
ÇIPLAK BEDENLERİ ŞİİRLE SARMAK
ORADA BİR PARK VARDI
BAK HELE NELER GELDİ ZELİŞ'İN BAŞINA
DOĞURGANLIĞA MI TAPALIM, AFRODİT'E Mİ?
ALÇAKÇA İŞLENMEYEN CİNAYET VAR MIDIR HAYATTA?
EŞİMİ ÖPERİM ÖPMEM SANA NE BE KADIN!
GÜVENLİ LİMANLARA SIĞINMAYI YEĞLEYENLER
SIRADAN ÖYKÜLER DE AĞLATIR
BIRAK YANINDAKİ ADAM LAF ETSİN
BAKKAL DEFTERLERİ NE GÜZELDİ
TEK DOLARLIK KALPAZAN OPERASYONU
SORGU LABORATUVARINDAKİ DANSÖZ
NE VOLKANLAR TAŞIRIM İÇİMDE BİLİR MİSİN?
ÇOK ŞÜKÜR BENİM OĞLUM KATİL DEĞİL
DERİNDİ BALIKÇININ GÖZLERİ
ŞAİRİN KOKU ALAMADIĞI VAZİYETTEYİZ
YAHU BİR GÜZEL ÜTÜLÜYOR Kİ DONLARIMI SORMA
KADERİMİN PATRONU, RUHUMUN KAPTANIYIM
TENCERE ELİNDE KELEPÇELEDİLER GENÇ KIZI
DAHA NE KÖTÜLÜKLER GÖRECEK SABRİYE NİNE?
İLKELER NAZİKTİR HER DAİM SULANMAK İSTER
AH O KOCA MEMELİ KADIN!
DNA TESTİ YAPIN HAKİM BEY!
İKİ DUDAK ARASINA SIKIŞMIŞ KİMLİKLER
ÇIĞLIK ÇIĞLIĞAYDI KUŞLAR
SANA KİRPİKLERİMİ BİRİKTİRDİM ALIR MISIN?
CUMHURBAŞKANLIĞI FORSUNDA 16 YILDIZIN İŞİ NE?
AMAN POPOSUNU PARMAKLAMAYIN!
AL YÜZÜĞÜM SENDE KALSIN
UÇAN LİDERLER KAÇAN KONGRELER
YES DE EMİNE HANIM
MÜDÜR BEYE NEDEN GÜNAYDIN DEMEDİN?
AŞKIN BİTTİĞİ YERDE BAŞLADI HASTALIK
AYI KONSERVE YERSE
DÖNECEKSEN DÖN ARTIK VE GÖR OLACAKLARI
SEVİŞMEK ERKEĞE ÖDÜLSE KADINA CEZA MI?
EN BÜYÜK BAYRAM BİZİM BAYRAM
MEĞER SİLAHLAR NE KADAR GEREKSİZ ZERZEVATMIŞ
MEDET EY TSE, GETİR ŞU İŞE BİR STANDART
SAFLARI SIKLAŞTIRALIM YENİ KAHRAMANLAR GELİYOR ESKİ YOLDAN
ÇARŞAFA BÜRÜNMÜŞ PARİSLİ KADININ KIVRAK YÜRÜYÜŞÜ
GÜNEŞİN ÜZERİNDE OYNAŞMADIĞI BİNADA OTURAN SİYASETÇİ
TÜRK ASKERİNİN KORE YOLCULUĞUNUN ÖYKÜSÜ
KÖKLERİNİ BU TOPRAKLARA SALANLAR DA KAÇIYORSA
YİNE KANI KANLA YIKAMASANIZ
ECEVİT, CALLAGHAN'IN 27 YIL ÖNCEKİ SÖZLERİNİ DE HATIRLASA
ASKERLER SORGULANAMAZ DARBECİLER ASLA
DOKUNULAMAYAN KAPILARA SIKIŞMIŞ İNSANLIKLAR
CAMDAN ÖRÜLMÜŞ SINIRLAR KAFAYI VURUNCA ANLAŞILIR ANCAK
DİLERİM AİLE ALBÜMÜM SAHAFLARA DÜŞMEZ
OLAĞANLAŞAN OLAĞANÜSTÜLÜKLERE KARŞI AĞLAMA SEANSLARI
BİR ERKEĞİN HEDİYELERLE EVRİMİ
İSLAMİYETİN CAMİLERE ÇEKİLME VAKTİ GELDİ ÇATTI
NE AŞKLAR BİLİRİM GÖRKEMLİ İTİRAFLARA KURBAN GİTMİŞ
SANTİMETREKARECİ MEMDUH'UN UYANIK İŞLERİ
ÇIPLAKLIK SEVENLER GERÇEKLERİ DE GİYDİRMESELER YA
HİSSEDİLEN SICAKLIK VARSA HİSSEDİLEN ENFLASYON NİYE OLMASIN?
HANİ ALEVİLER LAİKLİKTEN YANAYDI?
BİR KURU GÜL KALMIŞTI ELİNDE
ŞİVE DİYENLER YARGILANSIN
ESSAH MI YANİ?
HERKES ŞEHİT HERKES KAHRAMAN
ÇETECİLER BAYRAĞI AŞAĞILADILAR
FOTOĞRAF TERÖRDEN GÜÇLÜ OLMASA...
ÖNGÖRÜLERİN BEREKETLİ TARLASI KURUDU
PKK İLE SAVAŞ KAZANILDI MI Kİ?
BAHAR YAĞMURLARINDA YIKANMADAN...
CEP TELEFONU HIRSIZI ÇOCUKLAR KOĞUŞUNDA
TANRI AŞKINA! BU SİZİN DE ÜLKENİZ!
ERDOĞAN'A ÇOK KONUŞMA CEZASI VERİLMELİ
KANADALILAŞAN TÜRKÜN VİCDAN AZABINA ÖVGÜ
KENDİNİ ÇOĞALTARAK YAŞAMAK YA DA CENAZELER
OSMANLI SEVDASINDA DANSÖZÜN YERİ
EKRANDA SEVİŞEN TÜRK KIZINI TÜRKLER DESTEKLERSE!
KÖTÜLÜKLERİ GÖRMEZDEN GELEREK YOKETME
TANRI BU ÜLKEYİ TESADÜFLERDEN KORUMASIN
KENDİ KENTİNDE KAYBOLMAK
SANIRSINIZ TARİH BİR OYUNCAK
İNSANA YATIRIM YAPMANIN ALBENİSİ
ÇINARLAR AYAKTA ÖLÜR GAZETELER DE
DEREYATAĞINA EV YAPARSANIZ YIKILIR
HEYECAN DA RUTİNLEŞİR
SEN HASTALIKLI KORUK GİBİSİN
DENİZDEKİ HAYALİ KIRMIZI ÇİZGİ
KAVUN KARPUZ MİSALİ SİYASET
ÖZKÖK: ÜNİFORMANIN ALTINDAKİ KİŞİLİK
NECDET TEKİN: PIRASA PROFESÖRÜ OLUR MU?
HÜSAMETTİN ÖZKAN: İKİLİ TEMASLAR UZMANI
AHMET VEFİK ALP: UÇUK PROJELER BAŞDANIŞMANI
DIŞ GÖREVDEN DÖNEN VEKİL
KOYUNLAR OTORİTEYE ÇAKTIRMADAN KARŞI ÇIKAR
TAHTERAVALLİDEN İNMENİN ZAMANI GELDİ
NABZA GÖRE ŞARKILAR
AKIP GİTMEKTEDİR SESSİZ HAYATLAR
GURKALAR EMRİNİZDE SAM AMCA
TARİHTEN İBRET ALMASI GEREKENLER
1 - 2
> >>>


© Tüm Hakları Saklıdır. 2017   |   fbildirici@hurriyet.com.tr